YANGI O‘ZBEKISTONDA AYOLLARNI GENDER TENGLIGI MASALASIGA IJTIMOIY-FALSAFIY YONDASHUV

Аннотация

Сегодня проблема женского гендерного равенства в новом Узбекском обществе стала одной из самых важных и важных социальных проблем. Гендерное равенство является необходимым фактором для стабильности и развития целого всего общества, а не для женщин. Конечно, права и возможности женщин помогут создать справедливую и демократическую среду в обществе, конечно. В этой статье, наряду с освещением женщин Узбекистана с помощью социальных и философских подходов к вопросу о гендерном равенстве, мы рассмотрим важность этих вопросов в обществе. Kalit so’zlar: Gender, Yangi O‘zbekiston, ijtimoiy, huquqiy, oila, ayollar, falsafiy, jamiyat, stereotip. https://scientific-jl.com/ped 2 21 Volume-79, Issue-1, April -2025 “PEDAGOGS” international research journal ISSN: 2181-4027_SJIF: 4.995 Keywords: Gender, New Uzbekistan, Social, Legal, Family, Women, Philosophical, Society, Stereotype. Ключевые слова: пол, новый Узбекистан, Социальный, Юридический, Семья, Женщины, Философский, Общество, Стереотип. Kirish: Yangi O‘zbekistonning rivojlanish yo’lida gender tengligi masalasi muhim ahamiyatga ega bo’lmoqda. Hozirgi kunda jamiyatda ayollarni teng huquqli va faol fuqaro sifatida tan olish, ularning ijtimoiy, siyosiy, iqtisodiy va madaniy sohalarda faolligini oshirish davlatimizning ustuvor vazifalaridan biriga aylanib ulgurgan. Ayollarni gender tengligi masalasi nafaqat huquqiy, balki ijtimoiy-falsafiy nuqtai nazaridan ham keng tahlil qilinishi kerak. Har bir jamiyatda gender tengligi nafaqat adolatni ta’minlash, balki iqtisodiy va ijtimoiy barqarorlikni mustahkamlashda muhim hisoblanadi. Yangi O‘zbekiston davlatining gender tengligi bo’yicha amalga oshirayotgan islohotlari, mamlakatda ayollarning jamiyatdagi faolligini kuchaytirishga qaratilgan ijtimoiy va siyosiy yangiliklarni o‘zida aks ettiradi. Bu kabi islohotlar ayollarning o‘z-o‘zini anglash, o‘z huquqlarini himoya qilish va zamonaviy jamiyatda faol ishtirok etishlari uchun zarur bo‘lgan sharoitlarni yaratishga qaratilgan. Mazkur maqolada, Yangi O‘zbekistonda ayollarning gender tengligi masalasi ijtimoiy-falsafiy jihatdan qanday baholanishi, jamiyatda bu kabi masalalar qanday o‘zgaryotganligi va bu o‘zgarishlarning kelajakdagi rivojlanishiga qanday ta’sir etishi yoritiladi. Asosiy qism: Yangi O‘zbekistonning gender tengligi masalasi ijtimoiy- falsafiy yondashuvida ko’plab omillarni o‘z ichiga oladi. Gender tengligi jamiyatning ijtimoiy, siyosiy va iqtisodiy rivojlanishi nuqtai nazaridan katta ahamiyatga ega. O‘zbekistonning gender tengligi bo‘yicha amalga oshirgan islohotlari va qarorlarining falsafiy asoslari, ayniqsa, zamonaviy ijtimoiy o‘zgarishlar tufayli ko‘plab maqsadlarni ko‘zlaydi. Barchamizga ma’lumki, 2019-yil 2-sentyabrda ,,Xotin-qizlar va erkaklar uchun teng huquq hamda imkoniyatlar kafolatlari to‘g‘risida‘‘ O‘zbekiston Respublikasining qonuni xotin-qizlarning jamiyatdagi o‘rniga qaratilgan huquqiy kafolat sifatida ma’qullandi. Ushbu qonunnig 1-moddasida qayd etilganidek, qonunning maqsadi xotin-qizlar va erkaklar uchun teng huquq va imkoniyatlarni ta’minlash sohasidagi munosabatlarni tartibga solishdan iboratdir. Ushbu qonunda gender tushunchasi ham qayd etilgan bo’lib, gender- xotin-qizlar va erkaklar o‘rtasidagi munosabatlarning jamiyat hayotida va faoliyatining barcha jabhalarida, shu jumladan siyosat, iqtisodiyot, huquq, madaniyat, ta’lim va ilm-fan sohalaridagi ijtimoiy jihatlari ko‘rsatilgan. Hozirgi kunda rivojlangan jamiyatning talablaridan biri bu erkak va ayol huquqlari tengligining ta’minlanishida deb o‘ylayman. Qadimgi yunon olimlari Suqrot, Arastu, Aflotunlar eng yahshi davlat sifatida jamiyatda tenglik va adolat hukm surgan shaharlarni nazarda tutishgan. Sharq olimi Abu Nasr Farobiy ‘‘Fozil odamlar shahri’’ asarida tenglik hukm surgan davlatni https://scientific-jl.com/ped 2 22 Volume-79, Issue-1, April -2025 “PEDAGOGS” international research journal ISSN: 2181-4027_SJIF: 4.995 fozillikka intilgan davlat sifatida qayd etgan. Shuningdek, 1791-yilda Olimpiya De Guj tomonidan tayyorlangan ‘‘Fuqarolik va ayol huquqi Deklaratsiyasi’’da ilk bor ayollarning erkin fikrlash va o‘z fikrini bildirish huquqiga ega ekanligi ta’kidiklangan. BMT Bosh Assambleysi tomonidan 1948-yil 10-dekabrda qabul qilingan Inson huquqlari Umumjahon Deklaratsiyasida erkak va ayollarming tengligi alohida e’tirof etilgan bo‘lib, Deklaratsiyaning 1-moddasida ‘‘Hamma odamlar o‘z qadr-qimmati hamda huquqlarida erkin va teng bo‘lib tug‘iladilar. Ularga aql va vijdon ato qilingan, binobarin bir-birlariga nisbatan birodarlik ruhida munosabatda bo‘lishlari kerak ’’ deb ta’rif berilgan. BMT tomonidan 1966-yilda qabul qilingan yana bir xalqaro hujjat ‘‘Fuqarolik va siyosiy huquqlar to‘g‘risida’’ Xalqaro Paktning 3-moddasida aytilishicha, ‘‘Mazkur paktda ishtirok etuvchi davlatlar erkaklar va ayollar uchun ushbu Paktda ko‘rib chiqilgan barcha fuqarolik va siyosiy huquqlardan bir xilda foydalanishini ta’minlash majburiyatini oladi’’. Yana bir huquqiy asosi kafolatlangan qonun hujjati bu O‘zb