VOYAGA YETMAGANLARGA NISBATAN JINSIY JINOYATLARNI OLDINI OLISH VA JAZOLASHNI TAKOMILLASHTIRISH

Аннотация

This article outlines measures to reliably protect the rights, freedoms, and legitimate interests of women and children, how to prevent sexual violence against minors, measures of accountability against minors, and rules for maintaining a register of perpetrators of sexual violence against minors. Tayanch so’zlar: Ayollar va bolalarning huquqlari, erkinliklari va qonuniy manfaatlarini ishonchli himoya qilish, voyaga etmaganlarga nisbatan jinsiy zo'ravonlik, voyaga etmaganlarning javobgarligi, voyaga etmaganlarga nisbatan jinsiy zo'ravonlik sodir etgan shaxslarni ro'yxatga olish, oldini olish va jazolash. So‘nggi yillarda xotin-qizlarni huquqlarini tartibga soluvchi hamda ularning huquqlarini ta’minlashga qaratilgan bir qancha qonunlar va qonunosti hujjatlar qabul qilindi. Xotin-qizlarni oilada zo’ravonlik qurboni va jinsiy jinoyatlar qurboni bo’lishlarini oldini olish maqsadida O‘zbekiston Respublikasining “Xotin-qizlar va bolalar huquqlari, erkinliklari hamda qonuniy manfaatlarini ishonchli himoya qilish tizimi yanada takomillashtirilishi munosabati bilan O‘zbekiston Respublikasining ayrim qonun hujjatlariga o‘zgartish va qo‘shimchalar kiritish to‘g‘risida” 2023-yil 11- aprel, O‘RQ-829-son Qonuni qabul qilindi. Ushbu qonunda ularga nisbatan va zo’ravonlikka qarshi bir qancha choralar belgilangan bo’lsa xuddi shuningdek ularning jinsiy erkinligiga qarshi jinoyatlar uchun ham jazolar og’irlashtirildi. Sababi shuki so’nggi yillarda ayollarga va voyaga yetmagan shaxslarga jinsiy zo’ravonlik jinoyatlari orta boshlashi sabab bo’lgan. Qonunda nazarda tutilgan holatlarning barchasi jamiyatimizda sodir bo’lib turgan holatlarni to’liq qamrab oladi. Ammo voyaga yetmaganlarga va ayollarga nisbatan jinsiy zo’ravonlik jazo og’irlashgani jazoni mutlaq oldini olishni qamrab olmagan. Shuning uchun ularga yana boshqa https://scientific-jl.com/wsrj 2 6 Volume-38_Issue-1_April-2025 World scientific research journal ta’sir choralari yoki qo’shimcha o’qitish tizimlarini ishlab chiqish lozim. Chunki boshqa davlatlarning jinsiy zo’ravonlik jinoyatlarini o’rganib chiqqanimizda shu ma’lum bo’ldiki, kamdan kam holatlarda jinoyatchilar jabrlanuvchilarni kuzatib yurishi ma’lum bo’ldi. Yana shuni ta’kidlash joizki, jinoyatchilar jinsiy zo’ravonlik jinoyatlarini sodir etishda hatto o’z oila a’zolaridan foydalangan holatlari ham mavjud. Sud esa ularga jazo qo’llash paytida ushbu holatlarni inobatga olishi odil sudlovni amalga oshirishga yordam beradi. Hozirgi kunda jinsiy jinoyatlar avj olgan bir pallada ularni kamaytirish oldini olish asosiy o’rinni egallaydi. Voyaga yetmagan shaxslarga nisbatan jinsiy ehtiyojni g‘ayritabiiy usulda qondirish, 16 yoshga to‘lmagan shaxs bilan jinsiy aloqa qilish, voyaga yetmagan shaxs tavsiflangan yoki tasvirlangan pornografik mahsulotni O‘zbekiston Respublikasi hududiga olib kirish, shuningdek tayyorlash, tarqatish, reklama qilish, voyaga yetmagan shaxslarni pornografik xususiyatga ega harakatlarga jalb qilish, voyaga yetmagan shaxsni jalb etgan holda qo‘shmachilik qilish, fohishaxonalarni tashkil etish jinoyatlarni sodir etgan shaxslarga nisbatan jazolashni og’irlashtirilgan holda qo’llash lozim. Og’irlashtirilgan jazo qo’llash bilan birga ularni tergov hamda sud organidan tashqari boshqa shaxslarga so’zlab berishi yoki voyaga yetmagan shaxslarga aytishi yangi bir nechta jinoyatni vujudga kelishiga qo’yilgan qadam bo’ladi. Uni oldini olish uchun esa unga qarshi chora ishlab chiqish zarur. U chora boshqa voyaga yetmagan shaxlarni zo’ravonlikka uchramaslikka sabab bo’lishi lozim. Hukumatning qarori asosida O‘zbekistonda voyaga yetmaganlarga nisbatan jinsiy zo‘ravonlik sodir etganlarning reyestri yuritilishi belgilangan bo’lib, bu esa voyaga yetmaganlarga nisbatan zo’ravonlik holatlarini nafaqat kamaytirishga balki oldini olishga ham xizmat qiladi. Shu bilan birga voyaga yetmagan shaxslarga nisbatan jinsiy zo‘ravonlik sodir etgan shaxslarning voyaga yetmagan shaxslar tarbiya maskanlarida ular bilan shu’gullanuvchi kasb egalari butunlay ushbu kasb bilan shug’ullanishi qat’iyan man etildi. Bu esa ularga qarshi qo’yilgan qat’iy qadam hisoblanadi. Yana shuni ta’kidlash lozimki, voyaga yetmagan shaxslarni jinsiy zo’ravonlikka majburlagan hamda sharoit yaratib bergan shaxslar ham birdek jazolanishi belgilandi. Chunki bunday holatlar qayd etilib shundan so’ng qonunchilikka kiritilmoqda. Shuningdek, voyaga yetmaganlarga nisbatan tazyiq va zo‘ravonlik sodir etgan shaxslarning bolalarga ta’lim, tarbiya berish, ularni sog‘lomlashtirish, bolalar sporti, ijodiy tashkilotlarda ishlashi taqiqlandi. Voyaga yetmaganlarga nisbatan jinsiy zo‘ravonlik sodir etganlarning reyestri ilgari quyidagi jinoyatlarni sodir etgan shaxslar kiritiladi: 18 yoshga to‘lmagan jabrlanuvchining nomusiga tekkanlik yoki unga nisbatan zo‘rlik ishlatib, jinsiy ehtiyojni g‘ayritabiiy usulda qondirganlik; https://scientific-jl.com/wsrj 2 7 Volume-38_Issue-1_April-2025 World scientific research journal 18 yoshga to‘lmagan shaxs bilan jinsiy aloqada bo