TURIZM SANOATINING MINTAQAVIY IQTISODIY O’SISHGA TA’SIRI

Аннотация

Ushbu maqolada turizm sanoatining mintaqaviy iqtisodiy o‘sish jarayonlariga ta‘siri keng qamrovda tahlil qilinadi. Turizmning bandlikni oshirish, infratuzilmani rivojlantirish, mahalliy iqtisodiyotga qo‘shadigan hissasi va madaniy rivojlanishdagi o‘rni ko‘rib chiqiladi. Shuningdek, turizmni rivojlantirishga to‘sqinlik qiluvchi omillar va ulardan chiqish yo‘llari haqida ham fikr yuritiladi. Maqola xulosalarida turizmni mintaqaviy iqtisodiyot rivojlanishining strategik omiliga aylantirish uchun amaliy takliflar keltiriladi. Kalit so’zlar: turizm, investetsiya, moliyaviy barqarorlik, ekskursiya, infratuzilma, xizmat ko’rsatish sohalari, tuzrizm sektorlari, e portfolio, gid, YaIM. Turizm sanoati bugungi global iqtisodiyotning ajralmas qismi bo‘lib, uning salohiyati faqat iqtisodiy foyda bilan cheklanmaydi. Turizm mintaqalar o‘rtasida madaniy aloqalarni kuchaytirish, yangi ish o‘rinlari yaratish va infratuzilmani modernizatsiya qilish orqali ijtimoiy-iqtisodiy taraqqiyotga xizmat qiladi. Jahon turizm tashkiloti (UNWTO) ma‘lumotlariga ko‘ra, 2023 yilda global turizm sektori YaIMga sezilarli darajada hissa qo‘shgan. Ushbu maqolada turizmning mintaqaviy iqtisodiy o‘sishga ijobiy ta‘sir ko‘rsatadigan asosiy jihatlari keng tahlil qilinadi. 1. Turizm va bandlik: Turizm sanoati bandlikni oshirishda katta ahamiyatga ega. Bu sektor turli darajadagi malakaga ega ishchilar uchun imkoniyatlar yaratadi. Mehmonxonalar, restoranlar, ekskursiyalarni tashkil etuvchi kompaniyalar va boshqa xizmat ko‘rsatish subyektlari yangi ish o‘rinlarini ta‘minlaydi. Xususan, quyidagi jihatlar diqqatga sazovordir: To‘g‘ridan-to‘g‘ri ish o‘rinlari: Turizm sohasidagi mehmonxona, restoran, transport va ekskursiya xizmatlari ko‘rsatadigan kompaniyalarda xodimlar Выпуск журнала №-18 Часть–5_ Январь –2025 151 MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT uchun to‘g‘ridan-to‘g‘ri bandlik imkoniyatlari yaratiladi. Masalan, 2022 yil hisobotlariga ko‘ra, turizm sektori dunyo bo‘yicha 330 milliondan ortiq ish o‘rni yaratgan. Bu ko‘rsatkich iqtisodiy jihatdan past darajadagi mintaqalar uchun ham katta ahamiyatga ega. Bilvosita ish o‘rinlari: Turizm sektori bilan bog‘liq bo‘lgan boshqa sohalarda ham bandlikni oshirishga xizmat qiladi. Masalan, mahalliy hunarmandchilik, qishloq xo‘jaligi, mahalliy mahsulotlarni yetkazib berish va qurilish sohasida yangi imkoniyatlar yaratiladi. Mintaqaviy qishloq xo‘jaligi va hunarmandchilikni rivojlantirish: Turistlarga xizmat ko‘rsatish jarayonida qishloq joylarda yetishtirilgan mahsulotlar va hunarmandchilik buyumlariga talab oshadi. Bu qishloq hududlarida iqtisodiy faoliyatni jonlantirishga yordam beradi. Ayollar va yoshlar uchun imkoniyatlar: Turizm sektori ijtimoiy tenglikni oshirishga ham xizmat qiladi. Xususan, ayollar va yoshlar turizm sohasida faol ishlash imkoniyatiga ega bo‘lmoqda. Misol uchun, O‘zbekistonning qator hududlarida turizm loyihalari orqali ayollar hunarmandchiligi va tadbirkorligini qo‘llab-quvvatlashga alohida e‘tibor qaratilmoqda. Mintaqaviy misol: Samarqand va Buxoro viloyatlari, turizmni rivojlantirish natijasida, kichik va o‘rta bizneslarning faoliyati ortgan hududlar qatoriga kiradi. Samarqandda mehmonxona xodimlari, gidlar, oshpazlar va hunarmandchilik bilan shug‘ullanuvchilar soni so‘nggi besh yil ichida 25% ga oshgan. Bundan tashqari, yangi ish o‘rinlari asosan yoshlar va qishloq joylarida istiqomat qiluvchi aholiga tegishli bo‘lgan. Infratuzilmani rivojlantirish: Turizm infratuzilmani rivojlantirishni talab qiladi va bu o‘z navbatida boshqa tarmoqlar uchun ham rivojlanish imkoniyatini yaratadi. Turistik zonalar, yo‘llar, aeroportlar, mehmonxonalar va transport tizimlariga sarmoya kiritish mintaqaviy iqtisodiyotning asosiy tarkibiy qismlaridan biridir. Quyida turizm infratuzilmasining rivoji bo‘yicha asosiy jihatlar keltiriladi: Yo‘l va transport tizimi: Turistik yo‘nalishlar bo‘ylab sifatli yo‘llar va zamonaviy transport vositalarining mavjudligi muhim ahamiyatga ega. Выпуск журнала №-18 Часть–5_ Январь –2025 152 MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT O‘zbekistonning Samarqand va Buxoro kabi shaharlarida oxirgi yillarda xalqaro standartlarga mos keladigan aeroportlar va yo‘lovchi tashish tizimlari yangilandi. Bu tashrif buyuruvchi sayyohlar oqimini oshirishda muhim rol o‘ynaydi. Turar joylar va mehmonxonalar: Zamonaviy mehmonxonalar va dam olish maskanlari turistlarning talablari asosida rivojlantirilmoqda. Xususan, Samarqanddagi "Silk Road Samarkand" turistik majmuasi mintaqadagi eng zamonaviy loyihalardan biri sifatida tan olinadi. Axborot texnologiyalari: Onlayn bronlash tizimlari, sayyohlar uchun maxsus mobil ilovalar va raqamli xizmatlar ko‘rsatish infratuzilma rivojlanishining ajralmas qismi hisoblanadi. Virtual gidlik xizmatlari turistlarga qulaylik yaratib, mintaqaga tashrif buyurishni rag‘batlantiradi. Ijtimoiy infratuzilma: Turizm infratuzilmasi nafaqat sayyohlar uchun, balki mahalliy aholining farovonligini oshirish uchun ham xizmat qiladi. Turistik zonalarda shifoxonalar, madaniyat markazlari va