XALQARO BAHOLASH DASTURLARI ASOSIDA KASBIY METODIK TAYYORGARLIKNI TAKOMILLASHTIRISH

Аннотация

Ushbu maqolada boshlang’ich ta’limda xalqaro baholash dasturlarining o’rni va zarurati, ta’lim sifatini oshirishda o’qituvchi mahorati va o’qish savodxonligiga qo’yiladigan talablar mavzusi yoritib boriladi. Kalit so’zlar: kasbiy kompetentlik, kasbiy mahorat, real vaziyat, nostandart vaziyat,o’qish savodxonligi, PISA, PIRLS, TALIS mantiqiy fikrlash, kritik yoki tanqidiy fikrlash, axborot matn. Bo’lajak boshlang’ich sinf o’qituvchilarini metodik tayyorgarligini rivojlantirish borasida Xalq ta’limi tizimini 2030-yilgacha rivojlantirish konseptsiya[3]si doirasida boshlang’ich sinf o’qituvchilari tomonidan o’quvchilarning tanqidiy fikrlash, axborotni mustaqil izlash, tahlil qilish malakalari va kompetentsiyalarini rivojlantirishga alohida urg’u bergan holda, zamonaviy innovatsion iqtisodiyot talablariga javob beradigan umumta’lim dasturlari va yangi davlat ta’lim standartlarini joriy etish, o’quvchilarning bilim darajasini baholashda ta’lim sifatini baholash bo’yicha xalqaro PISA, PISA, PIRLS va boshqa dasturlarda doimiy ishtirok etish nazarda tutilgan. Shu asosda o’quvchilar savodxonligini baholash bo’yicha xalqaro dastur (PISA), boshlang’ich sinf o’quvchilarining matnni o’qib tushunish darajasini baholash xalqaro dasturi (PIRLS), o’quvchilarning matematika va tabiiy yo’nalishdagi fanlardan o’zlashtirish darajasini baholash dasturi (PISA), rahbar va pedagog kadrlarning umumiy o’rta ta’lim muassasalarida o’qitish va ta’lim berish muhitini hamda ularning ish sharoitlarini o’rganish bo’yicha xalqaro baholash (TALIS) dasturlarida ishtirok etishga kirishildi. Mamlakatimizda boshlang’ch ta’lim tizimini yanada takomillashtirishda xalqaro baholash Выпуск журнала №-18 Часть–3_ Январь –2025 277 MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT dasturlarining o’rni beqiyosdir va bu borada PIRLS xalqaro baholash dasturini yaqqol misol sifatida olishimiz mumkin. Bizga sir emaski bu dastur 4-sinf o’quvchilarida matnni o’qish va tushunish darajasini baholaydi. Mamlakatimiz yoshlari xususan boshlang’ich sinflarda o’zlashtirishi sust bo’lgan o’quvchilar bilan alohida ishlash va ulardagi yashirin qobiliyatlarni ochish, ularni kreativ fikrlashga mantiqiy va tanqidiy fikrlashga o’rgatishimiz lozim. Buning uchun esa biz rivojlangan mamlakatlar bilan raqobatlasha oladigan yosh o’quvchilarni tayyorlashimiz kerak. Mamlakatimiz hozirda o’z oldiga ulkan maqsadlarni qo’ymoqda va bu yo’lda barcha sohalarni rivojlantirishni maqsad qilib qo’ygan, xususan boshlang’ich ta’lim sohasini ham . Kundan kunga ushbu soha ham yangicha tus olyapti bu esa yosh va barkamol avlodni har tomonlama yuksalishi uchun qulaylik va imkoniyatlar eshigini ochmoqda desak mubolag’a bo’lmaydi. Birgina ta’lim sohasini isloh qilish orqali biz tasavvur ham qilolmaydigan muammolar o’z yechimini topadi. Chunki rivojlangan mamlakatlar ham avvalo ta’lim sohasiga katta e’tibor qaratgan. Kelajagimiz yoshlari mustaqil va yetuk shaxs bo’lib yetishishlari uchun imkoniyat yaratilmas ekan biz rivojlangan davlatlar qatorida bo’la olmaymiz . Eng avvalo bolalarning ilk poydevori maktabgacha ta’limda berilsa, asosiy tamal toshini boshlang’ich ta’lim qo’yadi. Ya’ni bolalarning jamiyat uchun mos yetuk shaxs bo’lib yetishishini ta’minlaydi. Shu o’rinda hozirgi paytda boshlang’ich sinf o’quvchilarining qanchalik kelajakka tayyorlayotganimiz haqida so’z yuritsak. Albatta bola yetti yoshidan boshlab “PIRLS - ingliz tilidagi “Progress in international reading and literacy study” so’zlaridan olingan bo’lib, o’quvchilarning matnni o’qib tushunish darajasini baholashga mo’ljallangan xalqaro tadqiqot dasturidir. Mazkur dastur IEA tomonidan har besh yilda bir marotaba amalga oshirilib, unda PISAdan farqli ravishda boshlang’ich ta’limdagi 4-sinf o’quvchilarining badiiy tajriba orttirish, axborot olish va undan foydalanish ko’nikmalari baholanadi. Ushbu xalqaro dastur bolaning mustaqil inson sifatida rivojlanishida katta ahamiyat kasb etib, boshlang’ich ta’limda tahsil olayotgan o’quvchilarning o’qib tushunish ko’nikmalarini xalqaro miqyosda baholaydi. PIRLS dasturida asosiy e’tibor 4-sinf o’quvchilariga qaratiladi, buning Выпуск журнала №-18 Часть–3_ Январь –2025 278 MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT boisi odatda, ushbu rivojlanish davrida o’quvchilar o’qish ko’nikmasini hosil qilgan bo’lib, endi bu ko’nikmadan boshqa fanlarni o’rganishda foydalanayotgan bo’ladi. Globallashuv va axborotlar ko‘lami nihoyatda kengayib borayotgan hozirgi davrda axborot bosimining kuchliligi har birimizdan mazkur axborotlardan himoyalanishni, ularni to‘g‘ridan-to‘g‘ri qabul qilmasdan, tanqidiy va kreativ yondashuv asosida ko‘rib chiqishni va mantiqiy fikrlash orqali muhim va foydali bo‘lgan ma’lumotlarni ajratib olishni talab etadi. Bu esa mantiqiy fikrlash jarayonida kechadi. Mantiq – nafaqat fikrlash qobiliyati, balki izchil va to‘g‘ri mulohaza yuritish hamdir. Ya’ni insonlarning kundalik faoliyatida, munosabatlarida tartibli, aniq, asosli ya’ni mantiqiy o‘ylay olishi tushuniladi. Inson tafakkuri mantiq qonunlaridan qat’iy nazar o‘z