ABDULLA QAHHORNING “ADABIYOT MUALLIMI” ASARINING TARJIMASI VA UNDAGI IJTIMOIY MAVZU

Аннотация

Ushbu maqolada mashhur o‘zbek yozuvchisi Abdulla Qahhorning “Adabiyot muallimi” hikoyasi qoraqalpoqcha tarjima asosida tahlil qilinadi. Hikoya orqali o‘qituvchi Baqoyev obrazida davrning muayyan bir qatlam vakilining adabiyotga va hayotga munosabati ochib beriladi. Asar realizm uslubida yozilgan bo‘lib, unda obrazlar, voqealar va bahslar orqali ta‟limning sathiyligiga, muallimning tayyorgarlik darajasiga, yoshlar bilan ishlashdagi muammolarga chuqur e‟tibor qaratiladi. Maqolada hikoyaning zamonaviylik bilan bog„liq jihatlari, tanqidiy ruh va qahramonlararo dialoglar orqali ochiluvchi g„oyaviy mazmun yoritilgan. Kalit so‘zlar. Realizm, ta’lim, yoshlar. “Adabiyot muallimi” hikoyasi ham dolzarb muammolarning bir ko‘rinishidir. Sovet siyosatida eski o‘zbek yozuvi, kiril va lotin tillariga ketma- ket tarzda o‘tishimiz xalqni tomma’noda savodsiz qilib qo‘yadi. Shu bilan birgalikda, Adabiyot nima ekanligining farqiga bormay, bir bog‘dan bir tog‘dan so‘zlaydigan muallimning holatini ko‘rib, millatning ma‟naviy taqdiriga achinasan kishi. Afsuski, shu Adabiyot muallimi kabi millat va jamiyat taqdiriga befarq kimsalar hali ham oramizda bor. Adabiyot inson qalbini tarbiyalaydi, dunyoqarashini kengaytiradi va hayotni anglashga yordam beradi. Shu boisdan ham, adabiyot muallimining shaxsi va bilimi ta‟lim tizimida muhim o‘rin egallaydi. Abdulla Qahhorning “Adabiyot muallimi” hikoyasi ana shu masalaga tanqidiy yondashgan holda yozilgan. Asarda o‘qituvchi Baqoyev obrazida, ilmga yetarlicha Выпуск журнала №-26 Часть–7_ Май –2025 74 MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT tayyorgarligi yo‘q, zamonaviy fikr yuritishdan yiroq bo‘lgan o‘qituvchi orqali jamiyatdagi muayyan kamchiliklar fosh etiladi. Hikoya yosh qiz Hamida va uning savollariga Baqoyevning jo‘n, mavhum javoblari orqali ochiladi. Chexov asarini tahlil qilish bahonasida hikoyada o‘qituvchi va talaba, ilm va johillik, soxta bilim va haqiqiy tafakkur o‘rtasidagi qarama-qarshiliklar ustalik bilan tasvirlanadi. Ushbu maqolada asarning qoraqalpoqcha tarjimasi asosida qahramonlar, g„oya va uslub jihatlari yoritiladi. Ozining aytiwina qarag'anda"korkem adebiyat mug'alimi"hu'rmetli Boqijon Baqoyevmalxananing ishine kirib kongil kuyi tusib ketdi.Siyiringding qulag'ina jane kenetusibdi!Keneden ha'm kore siyir oning ashiwin keltirdi:keneni alayin dese aliwina qoymaydi-basin qiymildatadi ha'm dawisin koteredi. -Haywan!Siyir emes,haywan!-dedi malxananing esigin qatti jawib.-Haywan! Ayeli Mukarramozining uyinde samawarg'a shay qoyib atir edi. -Haywan!-dedi Baqoyev,-bul siyirdi satib oning pulina shoshqa satib aliw kerek! Qalada shoshqa asraw mumkin emes,-dedi samawarding astina komir salib atirg'anMukarram. -Ne ushin?Ma'n etilgen shig'ar? Biraq Kim aytdi?Men aytip edi be? Duris mumkin emes....mumkin emes... U'yge kiring,Hamida kelib edi.Hamida on alti jaslardag'i suliw qiz jezdesin ko'rib quwanibqaldi. -Siz uyde ekensiz,bilgenimde dapteringdi alib keletug'in edimg'o ay yaqshi. Hu'rmetli Boqijon Baqoyevting kewli koterilip - siyir, oning qulag'indag'i kok kenenitumsug'i menen ariqlarding shetin shoqilap buzip jurgen shoshqa kozining aldinan otdi. Texnikumdan rabfakka otipsen deb esitip atirman, sol iraspa? - dedi.- Hmm awa...jaqsiqilibsan.Rabfakka ot ketdi deb men aytib edim. Hmm...Ufff,qorqip ketiwedim.... Rabfak jaqsi eken.Men Rabfakka bir ma'rte baribkordim.Kanselyarining esigine praktikum deb jazib qoyilg'an eken.Bu'l tuwri Выпуск журнала №-26 Часть–7_ Май –2025 75 MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT emes.Praktikum, minimum, maksimum bularding ha'mmesi latin tilinen ya bolmasa latinshag'ajaqin sozler esaplanadi. Men,ozim sonday deb esaplayman. Olar biraz tinish blib qaldi. -Boqijon ag'a, - dedi qiz azraq uyalib,turib - bir na'rseni sizden sorayjaq edim: bizler klasda Chexovting "Uyqu istagi"hikayasin oqib shiqtiq ha'm sodan keyin bizlerbobekdi oltirgen qizdi sud qilajaqpiz. Daveger bobekting anasi-Rahima boladi, qaralawshi-Sharifjon. Bu'l jerde sudyalar ha'm boladi.Men qizdi aqlap, ba'rshe gunalarin ayblarin oning kuyewine.yag'niy jas qizdi bul da'rejede biymihir ekspluatatsiya qilg'an kisige qoyajaq edim. Mine sol...solardi jazdim. Bul tuwrisinda sizlerding oyingizdi bilejaqpan. Chexov bul zatdi sondaydiyjaq emesbeken? Hu'rmetli Baqoyev oylab turib, soradi: -Korkem adebiyat sabag'in sizlerge kim beredi? Hakimov? Aqilsiz adam! Oz ustindeislemeydi. Sawal sorag'anda ha'mme waqit "mi" (medi) sozinen keyin qoyiladi dep aytsam.kuledi.Ga'p bulda emes...Mukarram samawardi koterib kiradi. Hamida bolsa asten barib samawardi ajapasiningqolinan aldi ha'm stolg'a akelip qoydi.Ol awir ayaq ayelge samawar kotergizip qoyip indemeyqarap otig'an jezdesinen opkeleyjaq boldi, biraq uyaldi, hesh narse aytpaydi,soylemeydi.Hu'rmetli Boqijon Baqoyev ju'da shorlep turg'an eken, izme- iz tort kesa shay ishdi ha'm olterledi. - Qamirli awqatdan keyin shay ju'da jaqsi ketedi, - dedi juzindegi terdi artip, - Hmm...Saqaling adewir osip ketipdi, shashta'rez bolmasa adamlar maymil bolip ketetin edi. Maymil,juni togilip