VOKAL MASHG‘ULOTLARIDA TALABA BILAN ISHLASHISHNING O‘ZIGA XOSLIKLARI

Аннотация

В данной статье анализируются специфические аспекты работы с учащимися в вокальной подготовке. Также затрагивается сущность вокального искусства, а также частично изучается индивидуальный подход к каждому ученику в обучении, а также имманентные процессы в выборе репертуара. Ключевые слова: вокальная подготовка, индивидуальный подход, техника голоса, репертуар, педагогическое мастерство, творческое развитие, работа с учащимися. SPECIFIC FEATURES OF WORKING WITH STUDENTS IN VOCAL TRAINING Annotation. This article analyzes the specific aspects of working with students in vocal training. The essence of vocal art is also touched upon, and the individual approach to each student in training, as well as the immanent processes in choosing a repertoire, are also partially studied. Keywords: vocal training, individual approach, voice technique, repertoire, pedagogical skills, creative development, work with students. 264 Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research ISSN: 3060-4745 IF(Impact Factor)10.41 / 2024 Volume 2, Issue 5 Vokal – ijodkor shaxsiyatini shakllantirish jarayonida muhim fanlardan biridir, chunki kuylashga o‘rgatish insonning ijodiy rivojlanishiga, umumiy madaniyat darajasining oshishiga xizmat qiladi. Tovush – inson tabiatan ega bo‘lgan noyob ne’matdir. Aynan tovush orqali biz atrofimizdagi olam bilan muloqot qilamiz, voqelikdagi turli hodisalarga bo‘lgan munosabatimizni ifoda etamiz. Kuylash apparati – o‘zida rang-baranglik va nozik ohanglarning betakror boyligini mujassam etgan g‘ayrioddiy bir asbobdir. Shu bois undan to‘g‘ri foydalanishni bilish – insonning hissiy dunyosi va ijodiy o‘zini ifodalash qobiliyatini shakllantirishda muhim ko‘nikma hisoblanadi. Musiqa inson ruhiy holatiga ta’sir ko‘rsatadi, quvonchlanishga va boshqalarning holatiga hamdard bo‘lishga o‘rgatadi. Vokal mashg‘ulotlari natijasida nafas olish, nutq, eshitish, musiqiy idrok va ritm tuyg‘usi rivojlanadi. Tovush hosil qilish uslubiga ko‘ra besh turdagi vokal ajratiladi: akademik, xalq, estrada, jaz va rok vokali. Quyida ushbu turlarining har biriga xos asosiy belgilarga to‘xtalamiz. Akademik vokal – bu vokal san’atining klassik yo‘nalishidir. Ushbu uslubda kuylovchilar qat’iy vokal pozitsiyaga rioya qiladilar, bu esa ularga mikrofonsiz, kuchli va baland kuylash imkonini beradi. Bu klassik vokal an’anasi bo‘lib, kuchli ovoz, keng diapazon va to‘g‘ri qo‘yilgan nafas kabi tabiiy vokal salohiyatning mavjud bo‘lishini talab qiladi. Ovozni chiqarishda u toza, cho‘zilgan, hajmli bo‘lishi, sun’iy kuchaytirish (forsaj) va xirillashdan xoli bo‘lishi kerak. Akademik vokalda, odatda, opera, myuzikl, romanslar ijro etiladi, ba’zan esa estrada qo‘shiqlari ham kuylanadi. Xalq vokali – bu muayyan xalqning vokal an’analariga asoslangan ijro uslubidir. Bu kuylash uslubiga emotsional ifodaning kuchliligi va “ochiq” tovush orqali kuylash xos. Odatda, xalq vokalida ko‘krak registri, to‘g‘ri va tekis ovoz (yassi tembr) ishlatiladi. Shuningdek, tovush bog‘lamalarida (ligamentlarda) kuylash, maxsus vokal texnikalar (masalan, tyrolyancha kuylash) keng qo‘llaniladi. Hozirgi kunda ko‘plab zamonaviy xonandalar xalq vokal elementlarini estrada kuylashiga moslashtirmoqda (masalan, Pelageya, Shaman va boshqalar). Estrada vokali – bu turli vokal uslublarining sintezi bo‘lib, ijrochiga har xil ovozda kuylash imkonini beradi. Ba’zilar bu uslubni soddalashtirilgan deb hisoblasalar-da, amalda estrada vokali murakkab vokal texnikasini talab qiladi. U xalq, jaz, klassik va rok vokal elementlarini birlashtirgan bo‘lib, xonandadan quyidagi maxsus usullarni qo‘llashni talab etadi: xirillash, shivirlash, melizmalar, slayding (pod’yom), chuqurlashtirish (glubina). 265 Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research ISSN: 3060-4745 IF(Impact Factor)10.41 / 2024 Volume 2, Issue 5 Estrada vokali ikki yo‘nalishni birlashtiradi: akademik vokaldagidek texnik mukammallik va jazdagi kabi erkinlik. Estrada ijrochisining vazifasi – mavjud uslublar asosida o‘ziga xos, original vokal uslubini shakllantirishdir. Jaz vokali afroamerikaliklarning xalq kuylari va blyuz an’analaridan kelib chiqqan. Bu uslubda vokal ijrosi ijrochining shaxsiy ovoz xususiyatlariga bog‘liq. Jaz vokalining asosiy jihatlari quyidagilardan iborat: maxsus ijro uslubi, noyob tembrlar, tovushning o‘ziga xos tonallik sifati. Jaz vokalining ajralmas qismi — improvizatsiyadir. Bundan tashqari, quyidagi texnikalar ham keng qo‘llaniladi: shaunting (baqiriq), dirty tones (ifloslangan tembr), bending (tovushni ohang bilan bukish), glissando, vibratsiya, falkset, pichirlash yoki ohangni keskin kuchaytirish. Jaz vokaliga quyidagilar xos: a) real vaqt rejimida melodiyani improvizatsiya qilish – bu jaz vokalining ajralmas qismidir; b) ritm va garmoniya tuyg‘usining yuqori darajasi – ijrochi musiqa ichida o‘zini “baliq suvda”dek his qilishi kerak; v) ovoz mustahkam nafas tayanchi