ADENOVIRUS KASALLIGINING BOLALARDA KECHISHI VA ASORATLARI: KLINIK VA EPIDEMIOLOGIK TAHLIL

Аннотация

This article discusses malignant and benign types of brain tumors, their causes, clinical symptoms, and modern treatment methods based on a scientific approach. Diagnostic methods and treatment effectiveness are analyzed based on research and clinical observations. Keywords: brain cancer, diagnosis, therapy, surgery, neurology, radiation therapy, chemotherapy, metastases. Kirish: Bosh miya o‘smalari organizmning muhim funksiyalarini boshqaruvchi markaziy a’zoda rivojlanadigan patologik jarayondir. Ushbu o‘smalar xavfli (malign) va xavfsiz (benign) shakllarga bo‘linib, ularning rivojlanish mexanizmlari va klinik kechishi turlicha bo‘ladi. Jahon sog‘liqni saqlash tashkiloti (WHO) ma’lumotlariga ko‘ra, dunyoda har yili 250 mingdan ortiq odamda bosh miya o‘smalari aniqlanadi. Glioma, meningioma, nevrinoma va adenomalar ushbu patologiyaning eng keng tarqalgan turlaridandir. So‘nggi yillarda bosh miya o‘smalarining etiologiyasi va davolash usullari bo‘yicha ko‘plab ilmiy tadqiqotlar olib borilmoqda. McLendon va Braun ("Neuro-Oncology") o‘z tadqiqotlarida neyro- onkologiyaning dolzarb masalalarini ko‘rib chiqib, bosh miya o‘smalarining zamonaviy tasnifini taklif etganlar. Trapeznikov ("Онкология") esa onkologik kasalliklarning molekulyar mexanizmlarini o‘rganib, genetik mutatsiyalar va o‘smalar rivojlanishi o‘rtasidagi bog‘liqlikni tahlil qilgan. Ushbu ilmiy manbalar miya o‘smalarining tashxis va davolash usullari bo‘yicha yangi yondashuvlarni ilgari surishga xizmat qiladi. Etiologiya va Patogenez: Bosh miya o‘smalarining paydo bo‘lishi turli omillarga bog‘liq bo‘lib, quyidagi asosiy sabablar ajratib ko‘rsatiladi: 1. Genetik omillar: o TP53, EGFR, IDH1/IDH2 kabi genlarning mutatsiyaga uchrashi neyro- onkologik kasalliklarning rivojlanishiga olib kelishi mumkin. o Oilaviy moyillik ba’zi xavfli o‘smalar bilan bog‘liq bo‘lishi kuzatilgan. 2. Radiatsiya va ekologik ta’sirlar: o Ionizatsiyalovchi nurlanish (rentgen va gamma nurlari) o‘smalarning rivojlanish ehtimolini oshiradi. o Kimyoviy moddalarning (formaldehid, pestitsidlar, og‘ir metallar) uzoq muddatli ta’siri xavfli omillardan biridir. 3. Viruslar va infeksiyalar: o Epstein-Barr virusi (EBV) va inson papilloma virusi (HPV) ba’zi markaziy asab tizimi saratonlari bilan bog‘liq ekani aniqlangan. 280 Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research ISSN: 3060-4745 IF(Impact Factor)10.41 / 2024 Volume 2, Issue 2 o Sitomegalovirus (CMV) ba’zi o‘smalar rivojlanishida rol o‘ynashi mumkin. 4. Gormonal o‘zgarishlar: o Endokrin tizimdagi buzilishlar, jumladan, estrogen va progesteron gormonlarining oshishi yoki kamayishi miya o‘smalarining rivojlanishiga ta’sir qilishi mumkin. Klinik belgilar: Bosh miya o‘smalarining simptomlari ularning joylashuviga bog‘liq holda turlicha namoyon bo‘ladi. Eng ko‘p uchraydigan simptomlar quyidagilar: Bosh og‘rig‘i: Ertalab kuchayishi, intrakranial bosim ortishi bilan bog‘liq. Qusish: Ko‘pincha ovqat qabul qilish bilan bog‘liq bo‘lmaydi. Ko‘rish buzilishi: Ko‘ruv nervi diskining shishishi yoki atrofiya natijasida yuzaga kelishi mumkin. Epileptik xurujlar: O‘smalar miya po‘stlog‘iga bosim o‘tkazganida yuzaga keladi. Ruhiy va nevrologik buzilishlar: Xotira yo‘qolishi, depressiya, agressivlik yoki motivatsiya pasayishi kabi belgilar kuzatilishi mumkin. Diagnostika: Bosh miya o‘smalarini aniqlash uchun quyidagi zamonaviy diagnostik usullar qo‘llaniladi: 1. Magnit-rezonans tomografiya (MRT): O‘smalarning aniq joylashuvi va kattaligi aniqlanadi. 2. Kompyuter tomografiya (KT): Suvli kistalar va metastazlarni aniqlashda qo‘llaniladi. 3. Biopsiya: O‘smadan namuna olinib, morfologik tekshiruv o‘tkaziladi. 4. Nevrologik tekshiruvlar: Reflekslar va sensor-motor faoliyat baholanadi. Davolash usullari: Bosh miya o‘smalarini davolash quyidagi usullar orqali amalga oshiriladi: 1. Xirurgik davolash: o Xavfsiz o‘smalar to‘liq olib tashlanadi. o Qisman rezeksiya usullari ham qo‘llaniladi. 2. Nur terapiyasi: o Proton terapiya va stereotaktik radiojarrohlik (Gamma Knife) qo‘llaniladi. 3. Kimyoterapiya: o Temozolomid (TMZ) kabi sitotoksik dorilar xavfli o‘smalarni yo‘q qilishda ishlatiladi. 4. Immunoterapiya: 281 Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research ISSN: 3060-4745 IF(Impact Factor)10.41 / 2024 Volume 2, Issue 2 o Monoklonal antitanachalar (nivolumab, pembrolizumab) o‘smalarga qarshi ishlatiladi. o CAR-T terapiya usullari sinov bosqichida. 5. Simptomatik davolash: o Kortikosteroidlar, antikonvulsantlar va analgetiklar orqali alomatlar yengillashtiriladi. Xulosa: Bosh miya o‘smalari turli omillar ta’sirida rivojlanib, jiddiy nevrologik muammolarni keltirib chiqarishi mumkin. Kasallikni erta aniqlash va zamonaviy davolash usullarini qo‘llash orqali bemor hayot sifatini yaxshilash mumkin. Profilaktika choralariga sog‘lom turmush tarziga rioya qilish, radiatsiyadan himoyalanish va genetik xavf omillarini inobatga o