FOYDA SOLIG'I STAVKALARI, SOLIQNI HISOBLAB CHIQARISH VA TO’LASH TARTIBI MAVZUSINI O'QITISHDA INTERFAOL METODLARDAN FOYDALANISH

Аннотация

Mazkur maqolada foyda solig‘i stavkalari, soliqni hisoblab chiqarish va to‘lash tartibi mavzusini talabalarga samarali yetkazish bo‘yicha interfaol o‘qitish metodlari yoritilgan. Mavzuning nazariy asoslari bilan birga amaliy yondashuvlar, xususan muammoli vaziyatlar, “aqliy hujum”, klaster, SWOT-tahlil kabi metodlar qo‘llanishi orqali o‘quv jarayonida erishilayotgan yutuqlar tahlil qilinadi. Kalit so‘zlar: foyda solig‘i, interfaol metodlar, soliq stavkasi, o‘qitish samaradorligi, oliy ta’lim, soliq hisobi, SWOT-tahlil, muammoli o‘qitish Bugungi kunda O‘zbekiston iqtisodiyotining rivojlanishi, uning barqarorligini ta’minlashda samarali soliq siyosati muhim omil hisoblanadi. Ayniqsa, foyda solig‘i- davlat byudjetiga tushadigan asosiy daromad manbalaridan biri sifatida iqtisodiy faoliyat sub’ektlarining moliyaviy barqarorligini, iqtisodiy samaradorligini baholashda katta ahamiyatga ega. Shuning uchun, oliy ta’lim muassasalarida iqtisodiyot, moliya va soliq hisoboti bo‘yicha ta’lim berishda foyda solig‘i mavzusining chuqur va har tomonlama o‘zlashtirilishi talab etiladi. Foyda solig‘i stavkalari, soliqni hisoblab chiqarish va to‘lash tartibini to‘g‘ri tushunish va amaliyotga tatbiq etish yuridik shaxslarning moliyaviy hisobotini to‘g‘ri yuritishi, soliq qonunchiligiga rioya qilishi, shuningdek davlat va tadbirkorlik sub’ektlari o‘rtasida soliq to‘lovining qonuniyligini ta’minlashda hal qiluvchi rol o‘ynaydi. Bu mavzuning murakkabligi va ko‘p qirraliligi o‘quv jarayonida talabalar uchun qiyinchiliklar tug‘dirishi mumkin. Shu sababli, an’anaviy auditoriya darslaridan farqli o‘laroq, interfaol metodlardan foydalanish talabalarning mavzuni chuqur Выпуск журнала №-26 Часть–5_ Май –2025 130 MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT tushunishlari, mustaqil fikrlashlari va amaliy ko‘nikmalarini rivojlantirish uchun samarali vosita hisoblanadi. Zamonaviy ta’lim jarayonida faqat nazariy bilim berishdan ko‘ra, talabalarni faol ishtirok etishga undash, ularning tanqidiy tafakkurini oshirish, guruhda hamkorlik qilish va real iqtisodiy holatlarga asoslangan masalalarni yechishga o‘rgatish muhim ahamiyat kasb etadi. Interfaol o‘qitish metodlari aynan shunday maqsadlarni ko‘zlaydi va o‘quv jarayonini yanada samarali, qiziqarli hamda amaliy asosda tashkil etishga yordam beradi. Foyda solig‘i-davlatning soliqqa tortish tizimidagi eng muhim soliqlardan biri bo‘lib, yuridik shaxslarning sof foydasidan olinadigan majburiy to‘lov hisoblanadi. Bu soliq turi orqali davlat o‘z byudjetini moliyalashtiradi, iqtisodiyotning barqaror rivojlanishini ta’minlash uchun zarur infratuzilma va xizmatlarni yaratishga mablag‘ ajratadi. Shu bilan birga, foyda solig‘i iqtisodiy faoliyat sub’ektlarining samaradorligini rag‘batlantirish, ularning soliqqa tortish yukini adolatli taqsimlash va byudjet daromadlarini oshirishda asosiy vosita hisoblanadi. Nazariy jihatdan foyda solig‘i iqtisodiy va huquqiy elementlarni o‘zida mujassamlashtiradi. U soliq qonunchiligi, moliya nazariyasi va buxgalteriya hisoboti asoslaridan kelib chiqib shakllanadi. Soliq stavkalari, hisoblash metodikasi va to‘lov tartibi yuridik hujjatlar-O‘zbekiston Respublikasi Soliq kodeksi va unga oid normativ- huquqiy hujjatlar bilan tartibga solinadi. Shu sababli, bu mavzuni chuqur tushunish uchun talabalar nafaqat iqtisodiy tushunchalarni, balki soliq qonunchiligi talablarini ham mukammal egallashlari zarur. Foyda solig‘ining stavkalari iqtisodiyotdagi turli tarmoqlar va faoliyat sohalarining o‘ziga xos xususiyatlari hisobga olinib belgilanishi lozim. Masalan, kichik biznes sub’ektlari uchun yengilliklar, investitsion loyihalar uchun soliq imtiyozlari mavjud bo‘lib, bu iqtisodiyotning ijobiy rivojlanishini rag‘batlantiradi. Soliq stavkalarining dinamikasi va ularning amaliy hisob-kitobi moliyaviy strategiyalarni shakllantirishda, soliqqa tortish siyosatini tahlil qilishda asosiy ko‘rsatkichdir. Mavzuning ta’limiy ahamiyati ham katta. Talabalar foyda solig‘i stavkalari va hisoblash tartibini puxta o‘zlashtirib, kelajakda iqtisodiy faoliyatda, auditorlik, Выпуск журнала №-26 Часть–5_ Май –2025 131 MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT moliyaviy nazorat, soliq hisobi va boshqaruv sohalarida samarali faoliyat yurita oladi. Shuningdek, soliqqa tortish jarayonlarini to‘g‘ri tushunish soliqlarni qonun doirasida hisoblash va o‘z vaqtida to‘lashga ko‘maklashadi, bu esa davlat va biznes o‘rtasidagi munosabatlarni mustahkamlaydi. Mavzuning murakkabligi talabalarni nazariy bilimlar bilan cheklanmasdan, amaliyotga yo‘naltirishni, real misollar va vaziyatlar asosida faol o‘qitishni taqozo etadi. Shu maqsadda interfaol metodlar qo‘llanilishi o‘quv jarayonini samarali qiladi. Interfaol o‘qitish usullari-muammoli vaziyatlar, jamoaviy muhokamalar, vazifalar yechish orqali talabalar bilimini mustahkamlashga yordam beradi, ularning tahliliy fikrlash qobiliyatini rivojlantiradi. Bu esa, o‘z navbatida, mamlakatimizda sifatli moliyaviy kadrlarni tayyorlashga xizmat qiladi. Shunday qilib, foyda solig‘i stavkalari, soliqni