FLORA KOMPONENTLI IDIOMALARNING CHOG‘ISHTIRMA KOGNITIV-DISKURSIV TAHLILI: “DORIAN GREY PORTRETI” ROMANINING ASL MATNI VA TARJIMASI MISOLIDA

Аннотация

This thesis is dedicated to a comparative cognitive-discursive analysis of idiomatic expressions containing flora components, using the original text and translation of the novel *The Picture of Dorian Gray* as examples. The study explores the similarities and differences in the use of flora-related idiomatic expressions in the original and translated texts. It examines the concepts and classification of flora idioms and analyzes translation difficulties and issues related to preserving or modifying flora elements through cognitive and discursive approaches. Examples illustrate how flora expressions are preserved or transformed in translation, considering intercultural differences and translator choices. The research identifies key problems and proposes new methodological approaches to enhance the translation of flora-component idioms. The article contributes to the development of linguistics and translation theory, aiming to improve the quality of literary translation with respect to intercultural distinctions. Keywords: flora idioms, cognitive-discursive analysis, translation issues, phraseological units, intercultural differences, “The Picture of Dorian Gray”, translation strategies, intercultural adaptation, idiom equivalence, linguistics, literary translation. (Introduction). Frazeologik birliklar, ayniqsa flora bilan bog‘liq idiomalar, til va tarjima jarayonlarida muhim o‘rin tutadi. Ularning madaniyatlararo moslashuvi va mazmunan to‘g‘ri uzatilishi tarjima sifati va adabiy matnning tushunarli bo‘lishi uchun muhim ahamiyatga ega. Ayniqsa, adabiy asarlarda idiomalar yordamida tasvir va fikrning kuchayishi, matnni boyitadi. Shu nuqtai nazardan, “Dorian Grey portreti” romanining asl matni va uning o‘zbek tiliga 137 THEORETICAL ASPECTS IN THE FORMATION OF PEDAGOGICAL SCIENCES International scientific-online conference tarjimasi asosida flora komponentli idiomalarining muvofiqligi va muammolari o‘rganishga muhim ahamiyat kasb etadi. Tadqiqot maqsadi va vazifalari. Mazkur tadqiqotning asosiy maqsadi flora komponentli idiomalarning kognitiv va diskursiv xususiyatlarini ochish va tarjima jarayonida ularning qanday muvofiqlashishini aniqlashdir. Buning uchun quyidagi vazifalar belgilangan: - Flora komponentli idiomalar tushunchasini va turlarini aniqlash; - Kognitiv va diskursiv yondashuvlar asosida idiomalar muvofiqligini tahlil qilish; - Asl matn va tarjima matnida flora komponentli idiomalarining muvofiqligi va muammolarini aniqlash; - Tarjima jarayonida idiomalar bilan ishlashda yuzaga keladigan qiyinchiliklarni ochib berish. Flora komponentli idiomalar tilimizda keng tarqalgan frazeologik birliklar bo‘lib, ular madaniyat va tafakkurda o‘rganiladigan o‘simliklar bilan bog‘liq bo‘ladi. Masalan: - “Gul ochdi” — yangi, go‘zal, umidli davr boshlanishi. Bu idioma asosan ijobiy tasvir uchun ishlatiladi. - “O‘simlikka aylanish” — o‘zboshimchalik bilan o‘zgarish yoki yomonlashish holatini ifodalaydi. Ushbu idiomalar kognitiv nuqtai nazardan, o‘simliklar va flora bilan bog‘liq tasvirlar yordamida inson fikr va tasavvurini ifodalashga xizmat qiladi. Diskursda esa, ular matnning mazmuniga boylik va madaniyatlararo tafovutlar bilan bog‘liq bo‘lib, muayyan fikrni kuchaytiradi. Tadqiqotda “Dorian Grey portreti” ning asl matni va uning tarjimasi misolida flora komponentli idiomalarining muvofiqligi va qiyinchiliklari tahlil qilindi. Quyidagi misollar bilan ko‘rib chiqamiz: Asl matndan misol: “He was as green as a new leaf.”- U yangi o‘simlik singari yashil edi. Bu idioma insonning yoshligi, yangi boshlanishlarini ifodalash uchun ishlatilgan. Tarjimadagi variant: “U yangi ochilgan gul singari yashil edi.” Bu tarjima idiomani ma’nosini saqlagan, ammo ifodadagi flora elementlari o‘zgargan. Asl matndan misol: “She’s a wildflower in a garden of roses.” – U g‘o‘za bog‘ida yovvoyi gul kabi. Madaniyatlararo tafovutlar va tarjima qiyinchiliklarida, bu idioma yovvoyi va oddiy holatni kuchli tasvirlaydi. Tarjimadagi variant: “U shohlikda o‘sadigan yovvoyi gul kabi.” Tarjimada flora komponenti saqlangan, lekin ifoda boshqacha shakllantirilgan. 138 THEORETICAL ASPECTS IN THE FORMATION OF PEDAGOGICAL SCIENCES International scientific-online conference Ushbu misollarda, idiomalar mazmuni va tasvirlari muvofiqlashadi, lekin flora komponentlari bilan bog‘liq ifodalar tarjimada o‘zgargan bo‘lib, tarjimonlarning madaniyatlararo tafovutlarga moslashuvi muhim hisoblanadi. Ba’zan, flora bilan bog‘liq idiomalar tarjima qiyinchiliklariga duch keladi, chunki ular madaniyat va tabiiy sharoitlarga bog‘liq bo‘lib, to‘g‘ri uzatilmasligi mumkin. Kognitiv nuqtai nazardan, flora komponentli idiomalar inson ongida o‘simliklar va tabiat bilan bog‘liq tasvirlar yordamida fikrlarni ifodalashda ishlatiladi. Masalan, «yashil chiroq» ruxsat berishni yoki harakat boshlashga tayyorlikni anglatadi, bu esa o‘quvchining ongida harakat va imkoniyat tasvirini shakllantiradi. Diskursda esa, flora komponentli idiomalar matnning mazmunini boyitadi, madaniyatlararo tafo