MAKTABGACHA TA’LIM TARBIYALANUVCHILARIDA JISMONIY FAOLLIKNI OSHIRISH USULLARI

Аннотация

ushbu maqolada maktabgacha ta’lim tarbiyalanuvchilarida jismoniy faollikni oshirish usullarining va uning ahamiyati, usul va vositalari yordamida rivojlantirish xaqida ma’lumot beriladi. Kalit so‘zlar: maktabgacha ta’lim, tarbiya, jismoniy tarbiya, madaniyat, uzluksiz ta’lim, rivojlanish, tamoyillar, vazifalar va ustuvor yo‘nalishlar. Bugungi kunda maktabgacha ta’lim eng koʻp isloh qilinayotgan tarmoqlardan desak adashmaymiz. Ayniqsa maktabgacha talim sifatini oshirish, bolalar ta’lim-tarbiya jarayoniga qaratilayotgan kata e’tibor davlat siyosati darajasiga chiqdi. Maktabgacha yoshdagi bolalarning rivojlanishi va o'sishi uzluksiz davom etadigan jarayondir. Bu davrda bolalarning jismoniy tarbiyasini to'g'ri tashkil etish, ilk yoshdan boshlab jismoniy ko'nikma va malakalarini shakllantirish va har tomonlama uyg'un rivojlantirish maktabgacha ta'lim jismoniy tarbiya nazariyasining asosiy talablaridan hisoblanadi. Bugungi bolalar qayerda yashashidan qat'iy nazar, doimiy ravishda ijtimoiy, siyosiy, ekologik, ilmiy, texnikaviy va industrial sohalardagi o'zgarishlar bilan to'qnash kelishlariga to'g'ri keladi. Bolaning rivojlanishi va o'sishi uzluksiz davom etadigan jarayondir. Bu davrda uning shaxs sifatida shakllanishi ,ilk bor olamni atrofidagi ashyo va buyumlar orqali anglab, undan o'zicha ma'no topishga intilishi ,qiziqish,hissiyotlari, jismoniy rivojlanishini kuzatamiz. Hayotning har bir davri, rivojlanish xususiyatlari va ehtiyojlariga ko'ra o'ziga xos bosqichlarga ega. Bolaning o'sib, ulg'ayishida maktabgacha bo'lgan davrni shular sirasiga kiritish mumkin. Bolalar ohangraboli olam hisoblanib, juda tez o'sish, rivojlanish va o'zgarishlar ichida yashaydilar. O'zbekiston Respublikasi Prezidentining 2018 yil 5 martdagi 5368-sonli “Jismoniy tarbiya va sport sohasida davlat boshqaruvi tizimini tubdan takomillashtirish choratadbirlari to'g'risida”gi Farmonida ommaviy sportni rivojlantirish va iste'dodli yoshlarni saralash (selektsiya) sohasida ta'lim muassasalarining ustuvor yo'nalishlari belgilangan bo'lib, unda maktabgacha ta'lim tashkilotlarida boshlang'ich gimnastika va harakatli o'yinlar bo'yicha mashg'ulotlar olib borish orqali jismoniy rivojlantirish hamda salomatlikni mustahkamlash uchun tarbiyalanuvchilarda jismoniy tarbiya va sport mashg'ulotlariga qiziqishni shakllantirish belgilangan. O'zbekiston Respublikasi Prezidentining 2021-yil 5-noyabrdagi PQ- 5282-son qarori, maktabgacha ta'lim bola shaxsini sog'lom va yetuk, jismoniy rivojlantirish, shu bilan birga maktabga tayyorlangan holda shakllantirish maqsadini ko'zlaydi. Maktabgacha yoshdagi bolalar salomatligi ko'rsatkichlarining noqulay tendentsiyasi ularning sog'lig'ini yaxshilash bo'yicha samarali choralar ko'rishni talab qiladi. Shuni ta'kidlash kerakki, ta'lim dasturlari o'zgaruvchanligini oshirishning ijobiy jarayonlari bilan bir qatorda, maktabgacha ta'lim muassasalari tarbiyalanuvchilarida birinchi navbatda aqliy yuklamalar ortib bormoqda. Ko'pgina bolalar bog'chalarining o'quv jarayoni, hatto tuzatish, qo'shimcha sinflar bilan to'la. Maktabgacha yoshdagi bolalarning salomatlik holatini yaxshilash uchun bir qator usullar mavjud. Ulardan eng samaralisi jismoniy tarbiyadir. Aynan jismoniy faollik, tana 52 tizimlarining o'sishi va shakllanishi uchun energiya asosini yaratish, normal jismoniy va psixologik rivojlanish bolalar salomatligini mustahkamlashda muhim rol o'ynaydi. Yuqoridagilarni hisobga olgan holda, maktabgacha yoshdagi bolalarning salomatligi muammosi hozirgi vaqtda juda dolzarbdir. Ko'rinib turibdiki, bolalar sog'lig'ining holati jamiyatimizning ehtiyojlaridan ham, imkoniyatlaridan ham ancha past. Shu munosabat bilan biz maktabgacha yoshdagi bolalar uchun jismoniy tarbiya dasturini taklif qildik. Ushbu dasturning umumiy maqsadi motor sohasini shakllantirish va ularning ijodiy faoliyati asosida bolalar salomatligini rivojlantirish uchun psixologik va pedagogik shart-sharoitlarni yaratishdir. Jismoniy mashqlar, o'yinlar va qattiqlashuv protseduralariga, shaxsiy gigiena qoidalariga, kun tartibiga ijobiy munosabat; Jismoniy mashqlar uchun motivatsiya; Umumiy rivojlanish xarakteridagi tabiiy harakatlarning boshlang'ich ko'nikmalari, ritm asoslari, to'g'ri turish, kosmosda harakat qilish qobiliyati (o'yinlar, raqslar va bayramlar), xulq- atvor madaniyati, mustaqillik; Standartlarga mos keladigan jismoniy tayyorgarlik darajasi. Biz tomonidan ishlab chiqilgan dasturga ko'ra, maktabgacha ta'lim muassasasida jismoniy tarbiya va sog'lomlashtirish ishlarini tashkil etish quyidagi shartlarni hisobga olgan holda qurilishi kerak: Maktabgacha yoshdagi bolalarda jismoniy mashqlarga doimiy motivatsiyani (ehtiyojni) shakllantirish va rivojlantirish; Bu ehtiyojni bolalar uchun sevimli jismoniy mashqlar tizimi orqali shakllantirish; Jismoniy mashqlar paytida stressli vaziyatlarni istisno qilish; Maktabgacha yoshdagi bolalar bilan jismoniy mashqlarning ko'p qirrali shakllari, vositalari va usullaridan foydalanish; Har bir kun uchun bolaning psixofizik holati