BOSHLANGʻICH SINF OʻQITUVCHILARINING YOZUV MALAKASINI RIVOJLANTIRISHDA INTERAKTIV USULLARDAN FOYDALANISH

Аннотация

Ushbu maqolada boshlang‘ich sinf o‘qituvchilarining yozuv malakasini rivojlantirishda interaktiv usullardan foydalanishning ahamiyati yoritilgan. Yozuv madaniyatining o‘quvchi shaxsiga ta’siri, o‘qituvchining yozuvda o‘rnak bo‘lishi, shuningdek, interaktiv metodlar — jamoaviy mashqlar, raqamli vositalar, vizual materiallar va onlayn platformalarning roli atroflicha tahlil qilingan. Shuningdek, amaliy tajribalar asosida interaktiv yondashuvlarning samaradorligi va ularni tatbiq etishdagi muammolar ham ko‘rib chiqilgan. Maqola boshlang‘ich sinf o‘qituvchilarining kasbiy kompetensiyasini oshirishda metodik asos bo‘la oladi. Kalit so‘zlar: boshlang‘ich ta’lim, husnixat, yozuv malakasi, interaktiv usullar, o‘qituvchi kompetensiyasi, raqamli vositalar, vizual materiallar, metodik yondashuv. Mamlakatimizda taʼlim-tarbiya sohasini isloh qilish, o‘quvchilarning barkamol shaxs bo‘lib kamol topishini taʼminlash yo‘lida keng ko‘lamli chora-tadbirlar amalga oshirilmoqda. Bu borada Prezidentimiz Shavkat Mirziyoyev taʼkidlaganidek: “Yangi Oʻzbekistonni barpo etish yoʻlida biz avvalo taʼlim sifatini tubdan oshirishimiz, har bir bolaga zamonaviy bilim va tarbiya berishimiz kerak” [1]. Mazkur yondashuv, ayniqsa, boshlangʻich taʼlim tizimida o‘qituvchilarning kasbiy mahoratini oshirish, ularning yozuv malakasini mustahkamlash va o‘z o‘quvchilariga namunaviy tarzda taqdim etish qobiliyatini rivojlantirishda muhim ahamiyat kasb etadi. Boshlang‘ich sinf o‘qituvchisi — bu o‘quvchi uchun ilk ustoz, ilk namuna, ilk do‘st va rahnamo hisoblanadi. Uning nutqi, yozuvi, estetik didi, har bir so‘z va harakati o‘quvchida chuqur taassurot qoldiradi. Ayniqsa, husnixat – chiroyli yozuv malakasi orqali o‘qituvchi bolada nafaqat yozish, balki e’tibor, did, ixchamlik, intizom va chiroyli ifodalanish fazilatlarini shakllantiradi. Shu bois, o‘qituvchining yozuv madaniyatini yuksaltirish bugungi ta’lim islohotlarining muhim yo‘nalishlaridan biridir. Yana bir bor Prezidentimizning quyidagi so‘zlarini eslatib o‘tish o‘rinlidir: “Biz taʼlim tizimini isloh qilishda, avvalo, o‘qituvchining o‘rni va rolini yuksaltirishga eʼtibor qaratmoqdamiz. Chunki bilimli, zamonaviy o‘qituvchi bo‘lmasa, taʼlim sifatini oshirib bo‘lmaydi” [2]. Bu fikrlar asosida boshlang‘ich sinf o‘qituvchilarining yozuv malakasini interaktiv metodlar orqali rivojlantirish zamonaviy ta’limda muhim bosqich hisoblanadi. Zamonaviy pedagogikada interaktiv usullar – o‘rganuvchining faol qatnashuvi, mustaqil fikrlashi va o‘zini ifoda etishiga yo‘l ochuvchi samarali metodlar sifatida qaralmoqda. Boshlang‘ich sinflarda bu yondashuvlar o‘qituvchilarning yozuv malakasini faqat shaklan emas, balki mazmunan ham rivojlantirishga xizmat qiladi. Raqamli texnologiyalardan foydalanish, 161 ` guruhli ishlar, ko‘rgazmali materiallar asosida tashkil etilgan darslar orqali o‘qituvchi o‘z yozuv madaniyatini oshirishi, husnixatda yangiliklarga ochiq bo‘lishi mumkin. To‘g‘ri aytasan, birinchi sinf o‘quvchilari hali yozuv, fikrlash, mulohaza yuritish qobiliyatiga to‘liq ega emas. Ular bilan ishlashda ko‘proq ko‘rgazmali, takroriy, o‘yin elementlariga boy, harakatga asoslangan metodlar samarali bo‘ladi. Quyida birinchi sinf o‘quvchilari uchun mos, interaktiv usullarni tushunarli va amaliy ko‘rinishda yozib berdim: Hozirgi davrda ta’lim tizimining oldida turgan eng muhim vazifalardan biri – o‘quvchilarning mustaqil fikrlash, o‘z fikrini erkin ifodalash, o‘rganilgan bilimlarni amalda qo‘llash, o‘zaro muloqot qilish va hayotiy muammolarni hal etish kabi kompetensiyalarini shakllantirishdan iborat. Bu kabi yondashuvlar o‘z navbatida ta’limda innovatsion yondashuvlarni, xususan, interaktiv usullardan foydalanishni talab qiladi. Interaktiv usul – bu o‘qituvchi va o‘quvchilar o‘rtasida, shuningdek o‘quvchilarning o‘zaro faol hamkorlikda ishtirok etishiga asoslangan, bilimlarni faqat tinglab olish emas, balki uni muhokama qilish, tahlil qilish, baholash, amaliyotda qo‘llash orqali egallashga yo‘naltirilgan dars metodi hisoblanadi. "Interaktiv" so‘zi lotin tilidan olingan bo‘lib, “inter” – o‘zaro, “actio” – harakat” degan ma’noni anglatadi. Bu o‘zaro harakat, fikr va munosabatlar almashinuvi asosida olib boriladigan o‘qitish demakdir. Interaktiv usullarning afzalliklari: 1. O‘quvchining e’tiborini doimiy faol holatda ushlab turadi. 2. Mashg‘ulotlarda o‘zini erkin tutadi va darsga nisbatan ishtiyoqi oshadi. 3. O‘rganilayotgan mavzular chuqurroq o‘zlashtiriladi. 4. Nutq, tafakkur, fikrlash va ijtimoiy ko‘nikmalar rivojlanadi. 5. Yangi bilimni kashf qilish, undan foydalanish, amaliyotda tatbiq etish osonlashadi. Birinchi sinf o‘quvchilari uchun yozuv malakasini shakllantirish juda nozik va muhim bosqich hisoblanadi. Bu davrda bolalar yozuv asboblari bilan tanishadi, qalamni to‘g‘ri ushlashni, harflarni chiziqli daftarda yozishni, yozuv oraliqlarini saqlashni o‘rganadi. Shu sababli, ularni charchatmaydigan, aksincha, qiziqtiradigan, harakatga asoslangan, oddiy va tushunarli metodlar qo‘llash muhimdir. 1. “Harfni havo orqal