INGLIZ TILINI O‘QITISHDA INTERAKTIV METODLARDAN FOYDALANISHNING SAMARADORLIGI

Аннотация

Mazkur maqolada ingliz tilini o‘qitish jarayonida interaktiv metodlardan foydalanishning samaradorligi yoritilgan. Ta’lim jarayonini faollashtirish, o‘quvchilarning til ko‘nikmalarini rivojlantirish, darslarda ishtirokini oshirishda interaktiv yondashuvlarning imkoniyatlari tahlil etiladi. Muallif bu metodlar o‘quvchining fikrlash faoliyatini faollashtirish, mustaqil ishlashga o‘rgatish, kommunikativ kompetensiyani shakllantirishda qanday ahamiyat kasb etishini ko‘rsatadi. Tajribalar, kuzatuvlar va metodik adabiyotlarga tayanilgan holda taklif va tavsiyalar ishlab chiqiladi. Kalit so‘zlar: ingliz tili, o‘qitish metodikasi, interaktiv metod, samaradorlik, ta’lim texnologiyalari, muloqot, kompetensiya, dars sifati, til o‘rganish, o‘quvchi faolligi. Kirish. Zamonaviy ta’lim jarayonida xorijiy tillarni, xususan ingliz tilini o‘rgatishda metodik yondashuvlar tubdan o‘zgarib bormoqda. An’anaviy usullar o‘rnini asta-sekin interaktiv, kommunikativ va integrativ metodlar egallamoqda. Bu o‘zgarishlarning sababi, birinchi navbatda, o‘quvchilar tilni faqat bilim sifatida emas, balki amaliy vosita sifatida o‘zlashtirish zarurati bilan bog‘liq. Til faqat grammatik qoidalar va lug‘at zaxirasini yod olish emas, balki muloqot vositasi sifatida faol qo‘llanilishi kerak. Shunday sharoitda interaktiv metodlarning o‘rni tobora muhimlashib bormoqda. Ayniqsa, boshlang‘ich, o‘rta va kasb-hunar ta’limi bosqichlarida bu yondashuvlar o‘quvchilarning tilga bo‘lgan qiziqishini oshiradi, faolligini kuchaytiradi va real kommunikativ vaziyatlarda o‘z fikrini erkin ifoda etish imkonini beradi. Interaktiv metodlar — bu o‘quvchini faol muloqotga jalb qilish, juftlikda yoki guruhda ishlash, topshiriqlarni hamkorlikda bajarish, rolli o‘yinlar, bahs-munozaralar, simulyatsiyalar, real hayotiy holatlarni modellashtirishga asoslangan metodlardir. Bu metodlar orqali o‘qituvchi darsda muhit yaratadi, o‘quvchi esa mustaqil fikr yuritadi, tilni amaliy qo‘llaydi, savol beradi va javob topadi. Bu esa tilni “tashqi” emas, “ichki” vosita sifatida o‘zlashtirishga xizmat qiladi. Asosiy qism. Ingliz tilini o‘rgatish jarayonida interaktiv usullardan foydalanish ta’lim samaradorligini oshirishda muhim vosita sifatida e’tirof etiladi. Avvalo, bu metodlar o‘quvchilarni darsning markaziy subyekti sifatida faol ishtirok etishga undaydi, natijada ularning tilga bo‘lgan munosabati ijobiy tomonga o‘zgaradi va darslar jonli, harakatchan, qiziqarli muhitda kechadi. Shuningdek, interaktiv faoliyatlar o‘quvchilar o‘rtasidagi kommunikativ aloqalarni faollashtirib, ularning og‘zaki nutq ko‘nikmalarini shakllantirishda asosiy omillardan biri bo‘lib xizmat qiladi. Yana bir muhim jihati shundaki, bunday metodlar topshiriqlarni bajarish jarayonida o‘quvchilarni o‘zaro tajriba almashishga, bir-biridan o‘rganishga undaydi, bu esa shaxslararo muloqot va ijtimoiy kompetensiyalarni rivojlantirishga xizmat qiladi. Ayniqsa, rolli o‘yinlar, munozaralar, fikrlar almashinuvi va bahs-munozaralar orqali talabalarda fikrni asoslash, 141 ILM-FAN VA INNOVATSIYA ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI in-academy.uz/index.php/si mantiqiy dalillar keltirish, tanqidiy fikrlash singari yuqori darajadagi tafakkur faoliyatlari shakllanadi. Amaliy kuzatuvlar shuni ko‘rsatmoqdaki, “Find Someone Who...”, “Role-play”, “Information gap”, “Story building”, “Word association”, “Bingo”, “Guessing games”, “Jeopardy” kabi interaktiv mashg‘ulotlar qo‘llanilganda o‘quvchilarning darsga jalb qilinishi va faolligi sezilarli darajada ortadi. Shu kabi usullar grammatika qoidalarini bevosita muloqotli kontekstda o‘zlashtirishga imkon beradi. Masalan, “Ordering in a restaurant” rolli o‘yini orqali bir vaqtning o‘zida Present Simple zamoni va sanaladigan hamda sanalmaydigan otlar mavzulari samarali yoritilishi mumkin. Yoki “Who am I?” o‘yinida esa savol-javob konstruktsiyalari, deskriptiv ifodalar va passive voice kabi grammatik tuzilmalarni uyg‘unlashtirish mumkin bo‘ladi. Interaktiv metodik yondashuv nafaqat dars samaradorligini oshiradi, balki o‘quvchilarda sog‘lom raqobat muhitini yaratadi, o‘z fikrini erkin ifodalash, tashabbus ko‘rsatish kabi fazilatlarning shakllanishiga xizmat qiladi. Shu bilan birga, har xil darajadagi o‘quvchilarga moslashtirilgan topshiriqlar orqali differensial yondashuvga ham zamin yaratiladi. Bugungi kunda zamonaviy raqamli texnologiyalar bilan integratsiyalashgan interaktiv usullar ta’limda yangi imkoniyatlar ochmoqda. Masalan, Quizizz, Wordwall, Kahoot, Mentimeter, Liveworksheets kabi platformalar yordamida til o‘rganish jarayoni gamifikatsiya asosida tashkil qilinmoqda, bu esa o‘quvchilarning darsga bo‘lgan motivatsiyasini kuchaytirishga xizmat qiladi. Ammo interaktiv metodlardan samarali foydalanish uchun o‘qituvchining metodik salohiyati, darsga puxta tayyorgarligi, rejalashtirish ko‘nikmasi, tashkiliy qobiliyati yuqori bo‘lishi zarur. Har bir o‘yin yoki metod topshiriqning maqsadiga mos bo‘lishi, dars mazmuni bilan integratsiyalashgan holda tanlanishi kerak. Shuningdek, guruhdagi o‘quvchilar