К содержанию
РецензированоEN2026

TA'LIM TIZIMIDA ALOHIDA EHTIYOJLI O'QUVCHILARNI QO'LLAB-QUVVATLASH MEXANIZMLARI

QUVVATLASH MEXANIZMLARI · Badalov Avazbek Rustamjanovich

Инновационные исследования в современном мире: теория и практика · 13-26 · 2026

Аннотация

This article scientifically and theoretically examines the mechanisms for supporting students with special educational needs in the education system. The issues of creating an educational environment for students with special needs, psychological and pedagogical support services, development of individual educational routes, and effective use of digital technologies are studied. As a result of the research, scientifically based recommendations have been developed to improve the mechanisms for supporting students with special educational needs. Keywords: students with special educational needs, support mechanisms, psychological and pedagogical assistance, individual educational routes, adaptive technologies, adaptation of the learning environment, inclusive education. KIRISH. Zamonaviy ta'lim tizimida alohida ehtiyojli o'quvchilarni qo'llab-quvvatlash masalasi bugungi kunning dolzarb mavzularidan biri hisoblanadi. Alohida ehtiyojli o'quvchilar deganda turli jismoniy, ruhiy, intellektual yoki sensor xususiyatlar tufayli ta'lim olish jarayonida qo'shimcha yordamga muhtoj bo'lgan bolalar tushuniladi. UNESCO ma'lumotlariga ko'ra, dunyoda 15% dan ortiq bolalar turli darajadagi alohida ehtiyojlarga ega va ularning katta qismi ta'lim olish imkoniyatidan cheklangan. 15 O'zbekistonda so'nggi yillarda ta'lim tizimini modernizatsiya qilish va barcha toifadagi o'quvchilar uchun teng ta'lim olish imkoniyatlarini yaratish bo'yicha keng ko'lamli islohotlar amalga oshirilmoqda. 2019-yil 29-apreldagi "O'zbekiston Respublikasi xalq ta'limi tizimini 2030-yilgacha rivojlantirish konsepsiyasi"da alohida ehtiyojli o'quvchilarni qo'llab-quvvatlash va ular uchun teng imkoniyatlar yaratish masalalariga alohida e'tibor qaratilgan. Ushbu hujjatda ta'kidlanganidek, "2025-yilgacha bosqichma-bosqich barcha ta'lim muassasalarini alohida ehtiyojli bolalar uchun moslashtirish va ularni malakali pedagog kadrlar bilan ta'minlash" vazifasi qo'yilgan. Alohida ehtiyojli o'quvchilarni qo'llab-quvvatlash mexanizmlari ko'p qirrali va murakkab bo'lib, bu jarayon ta'lim muhitini moslashtirish, pedagog kadrlar tayyorlash, maxsus o'quv materiallari va vositalarini yaratish, psixologik-pedagogik qo'llab-quvvatlash xizmatlarini tashkil etish, oila va maktab hamkorligini kuchaytirish kabi yo'nalishlarni o'z ichiga oladi. Ushbu maqolaning asosiy maqsadi ta'lim tizimida alohida ehtiyojli o'quvchilarni qo'llab-quvvatlash mexanizmlarini tadqiq etish, mavjud muammolarni aniqlash va ularni hal qilish yo'llarini taklif etishdan iborat. ADABIYOTLAR TAHLILI VA METODLAR. Alohida ehtiyojli o'quvchilarni qo'llab- quvvatlash masalalari bo'yicha ilmiy tadqiqotlar dunyoning ko'plab mamlakatlarida faol olib borilmoqda. Xususan, Mitchell o'zining tadqiqotlarida alohida ehtiyojli o'quvchilar bilan ishlashning samarali strategiyalarini ishlab chiqqan va ularning samaradorligini baholash metodikalarini taklif etgan[1]. U tomonidan ishlab chiqilgan "Iqtisodiy jihatdan samarali inklyuziv ta'lim modeli" dunyo miqyosida keng e'tirof etilgan. Florian va Spratt alohida ehtiyojli o'quvchilarni qo'llab-quvvatlashning nazariy asoslarini tadqiq etib, "Inklyuziv pedagogika" tushunchasini ilmiy muomalaga kiritganlar [2]. Ular inklyuziv ta'limni tashkil etishda o'qituvchilarning roli, kasbiy kompetensiyalari va qadriyatlari masalalariga alohida e'tibor qaratganlar. O'zbekistonlik tadqiqotchilar ham alohida ehtiyojli o'quvchilarni qo'llab-quvvatlash mexanizmlarini o'rganishga munosib hissa qo'shmoqdalar. Jumladan, Raxmonova M. o'zining "Inklyuziv ta'lim sharoitida alohida ehtiyojli bolalarni pedagogik-psixologik qo'llab-quvvatlash" nomli tadqiqotida alohida ehtiyojli bolalarning psixologik rivojlanish xususiyatlarini va ularni qo'llab-quvvatlash yo'llarini o'rgangan. Muallif ta'kidlaganidek, "Alohida ehtiyojli bolalarni qo'llab-quvvatlashda kompleks yondashuv zarur bo'lib, bu jarayonda pedagoglar, psixologlar, ota-onalar va tibbiyot xodimlarining hamkorligi muhim ahamiyatga ega"[3]. Normurodov Q. o'zining "Maxsus ta'lim muassasalarida zamonaviy texnologiyalardan foydalanish" nomli tadqiqotida alohida ehtiyojli o'quvchilar uchun ta'lim texnologiyalarini moslashtirish va samarali qo'llash yo'llarini tadqiq etgan. Muallif zamonaviy texnologiyalardan foydalanish alohida ehtiyojli o'quvchilarning ta'lim olish imkoniyatlarini kengaytirishi va ularning ijtimoiy moslashuvini yaxshilashini ta'kidlaydi[4]. Gadoyeva M. o'zining "Alohida ehtiyojli o'quvchilar bilan ishlashda o'qituvchilarning kasbiy kompetensiyalari" nomli tadqiqotida o'qituvchilarning alohida ehtiyojli o'quvchilar bilan ishlash uchun zarur bo'lgan kompetensiyalarini aniqlagan va ularni rivojlantirish yo'llarini taklif etgan. Muallif fikricha, "Alohida ehtiyojli o'quvchilar bilan samarali ishlash uchun o'qituvchi nafaqat maxsus bilim va ko'nikmalarga, balki ushbu toifadagi bolalarga nisbatan ijobiy munosabat va inklyuziv qadriyatlarga ham ega bo'lishi zarur"[5]. 16 Tadqiqot doirasida O'zbekistonning 5 ta viloyatidagi (Toshkent, Buxor

Доказательный фрагмент

«This article scientifically and theoretically examines the mechanisms for supporting students with special educational needs in the education system.»

Образец извлечения

Демо-превью

This article scientifically and theoretically examines the mechanisms for supporting students with special educational needs in the education system. Полный текст публикации CiteX не хранит — доступ к первоисточнику открывается по DOI согласно лицензии издателя и выбранному плану.

Цитирований
0
Тип
Журнал
Страна
Узбекистан
Ключевые слова
students with special educational needs, support mechanisms, psychological, psixologik-pedagogik yordam, o'quv muhitini moslashtirish, qo'llab-quvvatlash mexanizmlari, individual ta'lim yo'nalishlari, alohida ehtiyojli o'quvchilar, adaptiv texnologiyalar, inklyuziv ta'lim.
Открыть DOI
Спросить CiteX об этой работе

Смежные источники