ВРЕДИТЕЛИ, НАНОСЯЩИЕ УЩЕРБ РАСТЕНИЯМ

Аннотация

Insects are organisms that are widespread in nature and have a variety of structures. Currently, more than 1 million insect species are known, and they are studied according to their degree of adaptation to the environment. This study allows us to combat pests and preserve beneficial insects. In Central Asia, various alfalfa aphids, in particular, the pea aphid and the sorghum aphid, have been found to cause damage to plants. This text discusses the different types of aphids, the damage they cause, and their distribution areas. Keywords: Insects, aphids (Aphidodea), pea aphid, aphid, pests. Language: Uzbek Citation: Rafiqjonova , M. (2025). PESTS THAT CAUSE DAMAGE TO PLANTS. Universal International Scientific Journal, 2(5), 94–97. Retrieved from https://universaljurnal.uz/index.php/jurnal/article/view/1865 Copyright © 2025 by author(s) and Scientific Research Publishing Inc. This work is licensed under the Creative Commons Attribution International License (CC BY 4.0). http://creativecommons.org/licenses/by/4.0/ Hasharot turlari tabiatda juda keng Ularga dastlab oziq mahsuloti sifatida tarqalgan va ular turlicha tuzilishga ega. qaralgan bo‘lsa, keyinchalik chorvachilik, Hozirgi vaqtda 1 mln ga yaqin hasharot turi dehqonchilik yulga qo‘yilgach, borligi ma’lum. Ular 1,5 mln. dan kam emas zararkunandalar sifatida o‘rganila boshlandi. degan fikrlar ham bor. Chunki kam SHunda ular orasida foydali hasharotlar ham o‘rganilgan oblast va tropik zonalardan har yili borligi ma’lum bo‘ldi. Natijada entomologiya 7-8 mingga qadar yangi turi topilib turadi. fani shoxobchalari bo‘lmish ipakchilik va MDHda 100 mingga yaqin hasharot turi asalarichilik vujudga kelgan. borligi taxmin etiladi. Lekin hozircha ma’lum Bitlar-Aphidodea Markaziy Osiyoda bo‘lganlari bu raqamdan kam. Umuman bedaga o‘simlik bitlarining to‘rtta turi zarar hasharotlarning turlari va soni qolgan hamma yetkazadi. Ular jumlasiga Acyrthosiphon hayvon turlari bilan o‘simlik turlarini qo‘shib onobrychis Fonse nomli, ko‘pincha sinonimi hisoblagandan ham ko‘p. Har bir tur, o‘ziga A. pisi Klntb. deb atalgan no‘xat biti, Aphis xos tuzilishga va xususiyatga ega. medicaginis Koch, nomli akatsiya biti, Hasharotlarning tuzilishidagi o‘ziga xos Therioaphis ononidis Kltnb. nomli xoldor bit belgilarini muhitga moslanish darajasini, va Trifidaphis faseoli Pass, nomli ildiz biti tablitsada tutgan o‘rni, odamlar uchun kiradi. Bundan tashqari, bedaga Aphis incerta ahamiyatini boshqa tomonlarini o‘rganish Ners. deb atalgan bitlar ko‘plab tushganligi muhim ahamiyatga ega. Bu xususiyatlari ham aniqlandi. chuqurroq o‘rganish zararli hasharotlarni Zarari. Bitlar so‘rishi natijasida beda yo‘qotishni va ayni vaqtda foydali o‘simligi juda kuchsizlanib qolib, xashak va hasharotlarni saqlab, ulardan foydalanish urug‘ hosili kamayadi, bit tushgan beda imkoniyatini beradi. Hasharotlarga bo‘lgan poyalari gullash davriga kelib sog‘lom qiziqish qadim zamonlarda boshlangan. poyalarga nisbatan Z-15% gacha, bitlar 95 Universal International Scientific Journal 2025, 2(5) ko‘plab tushganida esa 31% gacha o‘sishdan yoki yirikroq-1,6 dan 2,4 mm gacha bo‘lishi orqada qoladi. Xoldor bitning zarari xashaki mumkin. Hayot kechirishi. No‘xat va xoldor bedada 21-57% gacha, urug‘lik bedada esa 25- bitlar beda barglarining pastki tomonida 77% gacha boradi. hamda bedaning poyalarida galalashib No‘xat biti yevropa va Amerikada yashaydi. Bitlarning so‘rishi natijasida barglar bedaning eng ashaddiy kushandalaridan biri qovjiraydi va ba’zan to‘kiladi, beda o‘sish va hisoblanadi. Bu bit Markaziy Osiyoda bedani rivojlanishdan qoladi. No‘xat biti Markaziy kamroq zararlaydi. Markaziy Osiyoda bedaga, Osiyoda bedadan tashqari no‘xat va xushbo‘y ayniqsa uning keyingi o‘rimlariga xoldor bit, chirmov gulga ham tushganligi aniqlandi. beda ko‘klamda ko‘karib o‘sayotganida esa Aftidan, bu bit ba’zi kapalakgulli begona akatsiya biti ancha katta zarar yetkazadi. o‘simliklarda ham oziqlansa kerak. No‘xat biti Tarqalishi. No‘xat biti Markaziy Osiyo, migratsiya qilmaydigan turlarga kiradi. Qozog‘iston va Qirg‘izistonda, SHarqiy Markaziy Osiyoda bu bit qanday stadiyada va Sibirda, shuningdek yevropa, Afrika, qaerda qishlashi hozircha aniqlangan emas. Amerika, Hindiston va YAponiyada uchraydi. No‘xat biti bedada sovuqlar tushguncha Ta’rifi. No‘xat biti o‘simlik bitlarining eng uchraganligidan (Nevskiy), uning yirik turlaridan biri bo‘lib, qanotsiz turlarining bedapoyalarda voyaga yetgan hamda uzunligi 3,5-4,9 mm, qanotlilariniki 2,3-3,5 lichinkalik stadiyalarida qishlashi ehtimol mm keladi. Tanasi oqish g‘uborli yashil tusda. tutiladi. Bu hasharot shimoliy mintaqalarda Mo‘ylovlari tanasidan uzunroq; oyoqlari va kapalakgulli o‘simliklarga joylashib tuxumlik shira naychalari uzun; dumi nishtarsimon stadiyasida, ancha janubroq mintaqalarda esa bo‘lib, uning uzunligi shira naychalarining tuxum va voyaga yetgan partenogenetik yarmiga yetib turadi. Xoldor bit qanotsizining urg‘ochi bitlik stadiyasida qishlaydi; nihoyat tanasi ko‘pinch