БИОЛОГИЧЕСКОЕ РАЗНООБРАЗИЕ И ЭКОЛОГИЧЕСКОЕ ЗНАЧЕНИЕ ОРХИДЕЙ СЕМЕЙСТВА NEUROPTERA

Аннотация

This article presents the distribution of representatives of the order Tetrapoda of the insect class on Earth, their structure, and the bioecology of some representatives. Keywords: Order Tetragonidae, Thylacines, Hemorrobidae, Mantispa, Antlion families. Language: Uzbek Citation: Tursunaliyeva , N. (2025). BIOLOGICAL DIVERSITY AND ECOLOGICAL SIGNIFICANCE OF THE NEUROPTERA ORCHIDS. Universal International Scientific Journal, 2(5), 98–100. Retrieved from https://universaljurnal.uz/index.php/jurnal/article/view/1867 98 Universal International Scientific Journal 2025, 2(5) Copyright © 2025 by author(s) and Scientific Research Publishing Inc. This work is licensed under the Creative Commons Attribution International License (CC BY 4.0). http://creativecommons.org/licenses/by/4.0/ Toʻrqanotlilar (Neuroptera) turkumi - toʻla poyachali, tikka joylashgan. Lichinkalari oʻzgarish bilan rivojlanuvchi hasharotlarning shiralar va oʻrgimchakkanalar bilan oziqlanib, turkumining 6000 ga yaqin turi maʼlum. foyda keltiradi. Asosan, tropik mamlakatlarda koʻp tarqalgan. Boshi gipognatik tipda, burtlari ko‘zlar oralig‘ida joylashgan. Tanasining uzunligi 2- 20 mm, qanotlari yozilganda 60-75 mm 4 ta pardali qanotida tomirlari toʻrsimon ko‘pchilik turlarida va (ikkilangan) ayrisimon bo‘ladi. Panjalari 5 bo‘g‘imli, uchidagi bo‘g‘imi kengaygan emas. Katta yoshdagilarining Oddiy tilla ko‘z - Chrysopa valga ogʻiz apparati kemiruvchi tipda, Gemerobiylar – (Hemerobiidae) oilasi. lichinkalariniki esa cho‘ziq so‘rishga Oltinkoʻzlarga yaqin lekin moʻylovlari moslashgan. Yetuk hasharotlar quruqlikda tasbehsimon tuxumlari poyachasiz , lichinka yashaydi. Lichinkalari kompodeosimon, tanasida boʻrtmalar yoʻq va silliqligi bilan yirtqich bo‘lib suv qirgʻogʻida, oʻsimliklarda ulardan farq qiladi. Bular shiralar , koksidalar (tillakoʻzlar), kanallar va chervetslar , kanalar bilan oziqlanadi. Xarakterli turlaridan koloniyasida, chuchuk suv bulutlarida biri simferobiydir . U Oʻzbekistonda komstok rivojlanadi [1;36-42 b.]. To‘rqanotlilar qurtiga qarshi kurashda foydalaniladi[3;56-58 yirtqich hayot kechiradi. Hasharotlar va b. ]. boshqa boʻgʻimoyoqlilar bn oziqlanadi. Ozig‘i ichakdan tashqarida hazm bo‘ladi. Tutilgan o‘ljaning terisini lichinka o‘tkir jag‘lari bilan teshib, uning tanasiga so‘lagini to‘kadi. So‘lak ta‘sirida o‘ljaning ichki organlari yemirilib, suyuq holga keladi. Lichinkasi ana shu oziqni so‘rib oladi. Bu turkum tillako‘zlar, chumoli sherlar, mantispalar va gemerobiylar oilalarini Gemerobiy – Hemerobiidae o‘z ichiga oladi. Bu turkumga kiruvchi Mantispalar- (Mantispidae) oilasi. oilalarga - Oltinkoʻzlar- (Chrysopidae) Bularning xarakterli belgisi, oldingi juft oilasi[2;52-54 b. ]. Kattaligi oʻrtacha, tanasi oyoqlari beshiktervatarnikidek tutuvchi tipda yumshoq, moʻylovlari ipsimon, ikkala juft tuzilgan rivojlanishi gipermetamorfoz qanoti bir xil taraqqiy etgan. Lichinkalari tariqasida lichinkasi kompodesimon , yoysimon choʻziq, ust va yon tomonlari harakatchan u oʻrgimchaklar pillasi ichiga boʻrtmalarida toʻlanishib oʻrnashgan tuklar kirib olib oʻrgimchak tuxumi yoki yosh bor. Yetuk individlari yozda yashil, koʻzlari oʻrgimchaklar bilan oziqlanadi va oltinsimon yaltiroq rangda. Tuxumi uzun chuvalchangsimon shaklga oʻtadi. Bular faqat 99 Universal International Scientific Journal 2025, 2(5) issiq iqlimli zonalarda tarqalgan. Bizning mamlakatimizda janubida bir necha Mantispata turlari, masalan oddiy mantispa – Mantispa Styriaca Poda uchraydi[4,5;60-64 b.]. Oddiy chumoli sheri – Myrmeleo formicaries XULOSA: Xulosa qilib aytish kerakki Oddiy mantispa – Mantispa Styriaca Poda to‘rqanotlilar -tabiatda ekologik rol Chumoli sherlar – (Myrmelonidae) oilasi. o‘ynaydigan hasharotlar turkumidir. Ular Tanasi katta, ust koʻrinishidan ninachilarni biologik xilma-xillikning ajralmas qismi eslatadi. Moʻylovlari toʻnogʻichsimon koʻkrak bo‘lib, odatda daryo va ko‘l bo‘ylarida qismi hajmi emasligi va boshqa belgilari bilan uchraydi. To‘rqanotlilar lichinkalari suv ulardan farq qiladi. Qanotlari tinchlanganda muhitida yashab, suv ekotizimining oziq tanani qoplab turadi, yaxshi ucha olmaydi . zanjirida muhim o‘rin tutadi. Kattalari esa Lichinkasi yalpoq shaklli va yuqori jagʻlari qisqa umr ko‘radi va asosan ko‘payish bilan arrasimon qirrali tuzilgan. Chumoli sherlar shug‘ullanadi. Ularning yashash tarzi, Yevropa va Osiyoning cho‘l mintaqasidagi, rivojlanish bosqichlari va ekologik ahamiyati mo‘tadil va issiq iqlimli hududlarda keng tabiat muvozanatini saqlashda katta tarqalgan.[ 6,7;65-68 b.]. ahamiyatga ega. Shu sababli, suv havzalari ifloslanishini kamaytirish va ularning tabiiy yashash muhitini saqlab qolish muhim ekologik vazifalardan biridir. Foydalanilgan adabiyotlar ro‘yhati 1. O.Mаvlonov vа boshqаlаr. Umurtqаsizlаr zoologiyasi. Toshkеnt. «O’zbеkiston» 2002 y. 2. Dadaev S.D. Parazitologiya. -Toshkent. 2006 3. G.Abduraxmonova, S,Dadayev ‘’Umumiy parazitologiya ‘’ fanidan amaliy mashg’ulotlar . Toshkent ‘’Go To Print ‘’ 2020 . 4. Eshova X.S., Mavlonov