ФРЭНСИС ЛИСТ, РЕФОРМАТОР ПИАНИНО-ИСПОЛНИТЕЛЬСКОГО ИСКУССТВА

Аннотация

This article analyzes the contribution of Franz Liszt, a great composer and pianist of the 19th century, to the development of piano performance. It discusses Liszt's technical approaches, 101 Universal International Scientific Journal 2025, 2(5) innovations he brought to stage culture, performing school and legacy. The article highlights his role in the combination of musical expression and technical capabilities. Keywords: Franz Liszt, piano, virtuosity, performance technique, reformer, musical expression, romanticism, musical heritage stage culture. Language: Uzbek Citation: Hamidova , Z. (2025). FRANCIS LIST, THE REFORMER OF PIANO PERFORMANCE. Universal International Scientific Journal, 2(5), 101–103. Retrieved from https://universaljurnal.uz/index.php/jurnal/article/view/1869 Copyright © 2025 by author(s) and Scientific Research Publishing Inc. This work is licensed under the Creative Commons Attribution International License (CC BY 4.0). http://creativecommons.org/licenses/by/4.0/ Kirish qolmay, balki katta sahnalarda mustaqil konsert berish imkoniyatiga ega bo`lgan XIX asr Yevropa musiqasi mashhur konsert cholgu asbobiga aylandi. U taraqqiyotida tub burilish davri dunyo bo`ylab birinchi bo`lib (yakka bo`ldi.Romantizim oqim san’atining barcha recitak)solo konsertni tashkil qilgan va shu jabhalarida, jumladan , musiqa sohasida ham tariqa butun konsert madaniyatida inqilob o`zining chuqur izini qoldirildi.Shu jarayonda yasagan.Frans Listning fortepiano kompazitor va ijrochilaridan chinakam ijrochiligiga qo`shgan eng katta hissalaridan innavatorlari,tajriba izlovchilar paydo bo`ldi. biri uning texnik inqilobi bo`lib, u fortepiano Ana shunday buyuk shaxslar orasida Frans imkoniyalarini kengaytirish va yanada List (1881-1886) alohida o`rin tutadi.U davrining eng murakkab texnik elementlarni faqatgina o`z asarlari bilan emas,balki joriy etish orqali o` davrining eng murakkab va fotepiano ijrochiligining butun tizimini hissiyotga boy asarlarini yaratdi. Shu bilan yangilash,uni yangi darajaga ko`tarish bilan birga,List nafaqat virtuoz sifatida, balki poetic musiqa tarixida o`chmas iz qoldirdi. va falsafiy musiqiy obrazlar yaratuvchisi Frans List o`z davrining eng yirik sifatida ham etirof etildi. planisti,kompazitori, dirjoriva pedagogi Asosiy qism: sifatida tanilgan. U fortepianoni nafaqat Frans List o`z davrining eng o`zining ifoda vositasi sifatida ishlatdi, balki mashhur virtuozlaridan biri bo`lib, fortepiano uni sahnaning markaziga olib chiqdi.Shu ilgari hech kim tasavvur qila olmagan darajada orqali fotepiano ijrochiligi rivojida islohatchi ifoda vositasiga aylantira oldi. U ijroda ya`ni tub o`zgarishlar kiritgan shaxs sifatida hayojon, dramatizim,ruhiy teranlik va yuqori tarixga kirdi.Uning ijrochiligi,texnik texnik qiyinchilikni uyg`unlashtira imkoniyatlari va musiqiy ifodasi ilgari oldi.Shuningdek, List, fortepiano konsertlari ko`rilmagan yuksak cho`qqilarga shaklini o`zgartirdi, u ilk bor yakka fortepiano yetdi.Listning ijodi va faoliyati natijasida konsertlarini teatr sahnalarida ommaga taqdim fortepiano nafaqat xonadonlar va kichik zallar etgan. uchun mo`ljallangan cho`lgu asbobi bo`lib 102 Universal International Scientific Journal 2025, 2(5) List fortepianoni simfonik tamoyillari bugungi kungacha dolzarbligini miqyosida ko`rgan ilk bastakorlardan biri edi. yo`qatmagan. Uning ijodida Musiqiy islohatchi sifatida ,,sinfoniya’’tushunchasiklaviatura asarlarida Frans List faqat fortepiano deb emas, ham o`z ifodasini topgan.Masalan:, ,,Faust balki musiqiy tafakkurislohatchisi deb atash simfoniyasi”, ,,Dante simfoniyasi”, va mumkin.U,,simfonik poema”janrini yaratgan, ,,Transsendental etyudlar” bu borada yorqin fortepiano repertuarini boyitgan,boshqa misol bo`la oladi. bastakorlarning asarlarini Texnik va ifoda uyg`unligi (jumladan,Betxoven, Shubert, List ijrosida texnika qiyinchiliklar Vagner)fortepiano uchun moslashtirgan. badiiy maqsadga bo`ysundirilgan. U Shuningdek,List o`z davrida mavjud bo`lgan fortepiano asarlaridayuqori darajadagi taxnik konservativ qarashlarga qarshi chiqib, yangi murakkablik joriy qilgan bo`lsa-da, bu faqat uslublarni tag`rib qilgan. U romantizm davri virtuozlik emas, balki ma’naviy va emotsional musiqiy ekspressiyasini eng chuqur darajada ifodaning fositasi bo`lgan. U o`z davrida ifodalagan san’atkorlardir. mavjud bo`lgan uslublarni isloh qildi:pedal ishlatish, dinamika, agogika (temp Xulosa: o`zgartirish) singari ifoda vositalarini Frans List fortepiano san’atining kengaytirdi. Shuningdek Listkuchlik dramatic rivojida tub burilishi yasagan ijodkor bo`lib, kontraslar orqali musiqiy obrzlarni jonlantirdi. uning islohatlari fortepiano ijrochiligini faqat Aynan uning ijrosida asarlar ,,gapira texnik mahorat emas, balki badiiy ifoda, ruhiy boshlagan”, his-tuyg`ular bilan boyitilgan. teranlik va musiqiy tafakkur bilan uyg`unlashtirgan. U fortepianoni konsert Fortepiano pedagogikasi va ta’siri maydonlariga olib chiqqan, yangi janrlar Frans List shunchaki ijrochi emas, yaratgan va i