ТЕХНОЛОГИЯ РАЗВИТИЯ КОММУНИКАТИВНОЙ КОМПЕТЕНТНОСТИ СТУДЕНТОВ НА ОСНОВЕ МОДЕРАТИВНОГО ПОДХОДА

Аннотация

This article discusses the role of the moderation approach in the formation and development of students' communicative competence. Communicative competence is an important component of the modern educational process, which directly affects the personal, social and professional success of students. The moderation approach increases the effectiveness of the educational process by organizing active, interactive communication between teachers and students. The article considers the theoretical foundations, practical mechanisms and prospects for its application in the higher education system. Keywords: communicative competence, moderation approach, interactive learning environment, student, communication culture. XXI asrda ta’limning asosiy maqsadlaridan biri – har tomonlama rivojlangan, muloqotga kirishuvchan, ijtimoiy faollikka ega shaxsni shakllantirishdir. Bu borada kommunikativ kompetensiyani rivojlantirish muhim o‘rin tutadi. Ayniqsa, oliy ta’lim tizimida, talabalarni kelajakdagi kasbiy faoliyatga tayyorlash jarayonida ular o‘rtasida samarali muloqot ko‘nikmalarini shakllantirish zarurati ortib bormoqda. Shu nuqtayi nazardan, moderatsiya yondashuvi zamonaviy ta’lim jarayonining innovatsion yo‘nalishlaridan biri sifatida alohida ahamiyat kasb etadi. U interaktiv, demokratik va hamkorlikka asoslangan ta’lim muhitini yaratishga xizmat qiladi. Kommunikativ kompetensiya – bu shaxsning turli ijtimoiy kontekstlarda muloqotga kirishish, o‘z fikrini aniq va to‘g‘ri ifodalash, qarama-qarshi fikrlarni hurmat qilish, faol tinglash va ijtimoiy adpi.uz universaljurnal.uz 296 SUN'IY INTELLEKTNI PEDAGOGIK TA'LIMGA INTEGRATSIYA QILISH:MUAMMO VA YECHIMLAR mavzusida xalqaro ilmiy-amaliy anjuman materiallari. Andijon. 23-25 aprel 2025-yil muhitga moslashish qobiliyatidir. Talabalarda ushbu kompetensiyani shakllantirish orqali nafaqat ularning o‘qishdagi muvaffaqiyati, balki ijtimoiy moslashuvi, yetakchilik fazilatlari, va kasbiy faoliyatdagi samaradorligi ta’minlanadi. Moderatsiya yondashuvi bu – o‘qituvchining o‘zini axborot manbai emas, balki o‘quv jarayonini boshqaruvchi va yo‘naltiruvchi sifatida tutishi, talabalarning mustaqil fikrlashini rag‘batlantirishga asoslangan metodologiyadir [1]. Moderatsiya quyidagi tamoyillarga tayanadi: 1. Faollik va interaktivlik – bu tamoyilga ko‘ra, barcha talabalar o‘quv jarayonida faol ishtirok etadi, bilimni faqat qabul qiluvchi emas, balki yaratuvchi subyekt sifatida maydonga chiqadi. Interaktiv metodlar orqali talabalar o‘zaro fikr almashadi, muammolarni tahlil qiladi va yechim izlaydi [2]. 2. Demokratiya va ochiqlik – moderatsiya demokratik muhitda tashkil etiladi, bunda barcha ishtirokchilarning fikri tinglanadi va qadrlanadi. Har bir talaba o‘z fikrini erkin ifoda eta oladi, bu esa ochiqlik va ishonch muhitini shakllantiradi [3]. 3. Sheriklik (partnyorlik) – o‘qituvchi va talaba o‘rtasidagi munosabatlar sheriklikka asoslanadi. Moderator sifatida o‘qituvchi yo‘naltiruvchi va rag‘batlantiruvchi vazifasini bajaradi, talabalar esa muhokama va qaror qabul qilish jarayonining teng huquqli ishtirokchilariga aylanadi [4]. 4. Refleksiya – ta’lim jarayonining ajralmas qismi sifatida refleksiya – o‘rganilgan bilim va tajribalarni tahlil qilish, xulosa chiqarish hamda o‘z fikrlarini takomillashtirish imkonini beradi. Refleksiya orqali talaba o‘zining bilim darajasini tahlil qiladi, xatolarini anglaydi va keyingi o‘quv faoliyatini optimallashtiradi [5]. Oliy ta’lim tizimida talabalarning kommunikativ kompetensiyasini rivojlantirishda moderatsiya yondashuvi asosida quyidagi metodik vosita va texnologiyalarni qo‘llash mumkin: a) munozara va debatlar tashkil etish – munozara va debatlar talabalarni mustaqil fikrlash, muhokama yuritish, o‘z pozitsiyasini asoslash va boshqa fikrlarga hurmat bilan yondashishga o‘rgatadi. Bu metod orqali talabalar ijtimoiy muloqot ko‘nikmalarini chuqur egallaydi. b) rol o‘ynash (role play) va imitatsion mashg‘ulotlar – rol o‘ynash metodi talabalarda ijtimoiy vaziyatlarni modellashtirish orqali ularning kommunikativ qobiliyatlarini rivojlantirishga xizmat qiladi. Bu jarayonda emotsional tafakkur, nutq madaniyati, empatiya va til ohangi kabi jihatlar shakllanadi. c) “boshqariladigan muloqot” texnologiyasi – moderatsiya usuli orqali olib boriladigan “boshqariladigan muloqot” texnologiyasi talabalarni suhbat davomida faol ishtirok etishga, o‘z fikrini ochiq bayon qilishga undaydi. O‘qituvchi moderator sifatida suhbatga yo‘naltiruvchi rolni bajaradi, bu esa demokratik o‘quv muhitini shakllantiradi. d) klasterlar va konsept xaritalari tuzish – axborotni vizual tarzda tashkil etish usullari, klaster va kontsept xaritalar talabalar nutqining mantiqiyligini, strukturaliligini oshiradi. Bu uslub talabalarda tushunchalar o‘rtasidagi bog‘liqlikni ko‘rish va ularni aniq ifodalash qobiliyatini rivojlantiradi. e) refleksiya asosidagi yakuniy muhokamalar – refleksiya usuli talabaning o‘z ustida ishlashi, o‘rganilgan bilimlarni tahlil qilish va umumlashtirish ko‘nikmalarini rivojlanti