НАУЧНЫЕ КОМПЕТЕНЦИИ СТУДЕНТОВ В РАЗВИТИИ ТЕХНОЛОГИЙ ИСКУССТВЕННОГО ИНТЕЛЛЕКТА

Аннотация

Ushbu maqolada sun’iy intellekt texnologiyalarining rivojlanishi va uning ishlab chiqarish, boshqaruv hamda turli sanoat sohalaridagi qo‘llanilishi tahlil qilinadi. Sun’iy intellektning mashina o‘qitish, chuqur o‘qitish, tabiiy tilni qayta ishlash, robototexnika va avtomatlashtirish kabi texnologiyalar bilan integratsiyasi samaradorlikni oshirish va inson aralashuvini kamaytirishga xizmat qilishi ko‘rsatilgan. Shuningdek, sun’iy intellektning kelajakda tibbiyot, ta’lim va transport kabi sohalarda inqilobiy o‘zgarishlar kiritishi mumkinligi haqida fikr yuritilgan. Maqolada sun’iy intellektning rivojlanishi bilan bog‘liq etik masalalar va xavfsizlik muammolari ham ko‘rib chiqilgan. Kalit so‘zlar: sun’iy intellekt, chuqur o‘qitish, tabiiy tilni qayta ishlash, avtomatlashtirish, robototexnika, etik masalalar, xavfsizlik. Kirish: Sun’iy intellekt (SI) texnologiyalarining rivojlanishi hozirgi davrda texnologik taraqqiyotning muhim yo‘nalishlaridan biri bo‘lib, u global miqyosda ishlab chiqarish, tibbiyot, transport, ta’lim va boshqa ko‘plab sohalarda katta o‘zgarishlar kiritmoqda. Bu texnologiyalar inson intellektiga asoslangan faoliyatlarni avtomatlashtirish, resurslarni optimallashtirish va yangi ish uslublarini yaratish imkoniyatlarini kengaytiradi. SI yordamida ko‘plab jarayonlar tezkor va samarali bo‘lib, tahlil qilish, prognozlash, mantiqiy qaror qabul qilish va murakkab muammolarni hal qilish kabi jarayonlar avvalgidan ko‘ra ancha osonlashmoqda. Sun’iy intellekt texnologiyalarining ahamiyati shundaki, u kelajakni shakllantiradigan asosiy omillardan biri bo‘lib qolmoqda. Zamonaviy o‘qituvchi o‘z faoliyatida o‘quvchilarning faolligi va mustaqilligini rag‘batlantiradigan turli shakllar, usullar, o‘qitish vositalarini birlashtirgan holda faollashtirishning turli usullaridan foydalanishi, ta’lim jarayoniga innovatsion pedagogik texnologiyalarni joriy etishi kerak. Ta’lim muassasalari bitiruvchilariga oliy ta’lim muassasalariga kirish yoki ishga joylashish uchun yuqori talablar qo’yiladi. Ular murakkab zamonaviy dunyoga moslasha olishlari kerak: ularga nafaqat olgan bilimlari, balki ularni o’zlari topish, hayotda o’zini muvaffaqiyatli o’rnatish uchun har qanday sohada o’zini qobiliyatli odamlar sifatida his qilish, ijodiy fikrlash qobiliyati kerak. O‘qituvchi o’z faniga qiziqishini oshirish orqaligina bilim olishda yaxshi muvaffaqiyatlarga erisha oladi. Buning uchun talabalar tomonidan tayyor bilimlarni taqdim etish, ularni yodlash va takrorlash uchun emas, balki faol bilish jarayonida o’quvchilar tomonidan bilim va ko’nikmalarni mustaqil ravishda o’zlashtirishga qaratilgan usullar tizimidan foydalanish kerak. Ba’zi an’anaviy o’qitish texnikasi va usullari bu qiziqishning yo’qolishining sabablaridan biridir. Talabalarning fanni o’rganishga bo’lgan qiziqishini rivojlantirish uchun talabalarni amaliy va aqliy faoliyatga undashga hissa qo’shadigan usullardan foydalangan holda o’qitishning an’anaviy usullaridan ham foydalanish zarur; kognitiv qiziqish va qobiliyatlarni shakllantirish va rivojlantirish; ijodiy fikrlashni rivojlantirish, shuningdek, innovatsion texnologiyalar elementlari (muammolarga asoslangan, o’quvchilarga yo’naltirilgan ta’lim elementlari, axborotkommunikatsiya texnologiyalari va boshqalar). Talabalarning mustaqil ishlarini va boshqa turdagi topshiriqlarini tekshirishda plagiat muammosi har doim mavjud bo‘lgan, ammo u ayniqsa ta’lim tizimini takomillashtirishga urinishlar va internetning paydo bo‘lishi bilan keskinlashdi. Ta’lim texnologiyalarini modernizatsiya qilish orqali universitetlar nazorat va qayta aloqa tizimlarini o‘zgartira boshladilar. Hech kimga sir emaski, dunyoning etakchi universitetlarning aksariyatida nazorat tizimida asosiy o‘rinni yiliga ikki marta, asosan, an’anaviy, biletli og‘zaki shaklda o‘tkaziladigan nazorat ishlari egallaydi. Ammo, boshqa tomondan, tobora ko‘proq universitetlar o‘quv yutuqlarini monitoring qilish va baholash uchun ball- reyting tizimlarining turli xil variantlariga o‘tmoqdalar, bunda oraliq nazorat shakli sifatida yozma adpi.uz universaljurnal.uz 324 SUN'IY INTELLEKTNI PEDAGOGIK TA'LIMGA INTEGRATSIYA QILISH:MUAMMO VA YECHIMLAR mavzusida xalqaro ilmiy-amaliy anjuman materiallari. Andijon. 23-25 aprel 2025-yil ishlarning har xil turlarining ahamiyati sezilarli darajada oshdi. Ko‘rinib turibdiki, ideal holda yozma ish haqiqatan ham eng yaxshi nazorat vositasidir. Yozma ish asosida o‘rganish hajmini, intellektual qobiliyatlarning rivojlanish darajasini (tahlil qilish, taqqoslash, tizimlashtirish, umumlashtirish) va ma’lum darajada, kasbiy kompetensiyalarning rivojlanish darajasini baholash mumkin. Bundan tashqari, yozma ish mutaxassis uchun tegishli ma’lumotlarni qidirish va tanlash va qaror qabul qilishda foydalanish qobiliyati kabi muhim sifatni shakllantiradi. Biroq, Internetning paydo bo‘lishi bilan talabalarning yozma ishlari intellektual va kasbiy ko‘nikmalarning rivojlanish darajasini emas, balki talabaning "Internetdagi matnni ko‘chirib olib uni o‘zi