ИСКУССТВЕННЫЙ ИНТЕЛЛЕКТ И ПРАВОСОЗНАНИЕ: РОЛЬ ЦИФРОВЫХ ТЕХНОЛОГИЙ В ФОРМИРОВАНИИ ПРАВОВОЙ КУЛЬТУРЫ МОЛОДЕЖИ

Аннотация

This article explores the role of artificial intelligence technologies in developing legal awareness among youth. It highlights how digital educational tools can enhance students' understanding of the law, respect for legislation, and civic responsibility. Key words: artificial intelligence, legal awareness, legal culture, digital technologies, legal education for youth, interactive learning, AI in education Zamonaviy axborot asrida yoshlarning huquqiy madaniyatini shakllantirish ustuvor vazifalardan biridir. O‘quvchilarda huquqiy ong va qonunlarga hurmat tuyg‘usini mustahkamlashda innovatsion texnologiyalar, xususan sun’iy intellekt (SI) vositalarining o‘rni tobora ortib bormoqda. Sun’iy intellekt vositalari nafaqat ma’lumot yetkazuvchi, balki o‘quvchini interaktiv tarzda o‘rgatuvchi, mustaqil fikrlashga yo‘naltiruvchi vosita sifatida ta’lim sohasiga kirib kelmoqda. Ayniqsa, huquqiy ta’lim jarayonida SI texnologiyalaridan foydalanish orqali qonunlarni interaktiv shaklda o‘rganish, virtual sud mashg‘ulotlari, huquqiy testlar va muhokamalarni tashkil etish imkoniyati mavjud. Sun’iy intellekt orqali huquqiy materiallarni shaxsiylashtirilgan tarzda yetkazish, har bir o‘quvchining bilim darajasiga mos kontent yaratish imkoniyati. Bu orqali o‘quvchilar individual yondashuv asosida qonunlar mohiyatini chuqurroq anglaydi. Misol uchun, sun’iy intellekt yordamida shakllantirilgan interaktiv modularda o‘quvchining oldingi javoblariga asoslanib, unga mos testlar, video darslar va huquqiy keyslar taklif qilinadi. Huquqiy interaktiv platformalar (masalan, LegalTech Startups platformalari, VirtualCourt, LawDojo, LegalEDU) orqali o‘quvchilar real hayotdagi huquqiy vaziyatlarni virtual muhitda o‘rganish imkoniyatiga ega bo‘ladilar. Masalan, LawDojo mobil ilovasi AQSh qonunchiligi asosida ishlab chiqilgan bo‘lib, o‘yin shaklida testlar va viktorinalar orqali foydalanuvchining huquqiy bilimini oshiradi. VirtualCourt esa sud jarayonlarining simulyatsiyasini yaratib, o‘quvchilarni sud jarayonlarida ishtirok etish bo‘yicha tayyorlaydi. LegalEDU esa raqamli ta’lim platformasi bo‘lib, unda interaktiv huquqiy modullar, case-study va virtual seminarlar mavjud. O‘zbekistonda ham huquqiy bilimlarni oshirishga xizmat qiluvchi platformalar yaratilmoqda, masalan, “Huquqiy axborot portali” orqali qonunlar va me’yoriy hujjatlar bilan tanishish, test sinovlaridan o‘tish imkoniyati mavjud. Huquqiy axborot portali — www.lex.uz adpi.uz universaljurnal.uz 375 SUN'IY INTELLEKTNI PEDAGOGIK TA'LIMGA INTEGRATSIYA QILISH:MUAMMO VA YECHIMLAR mavzusida xalqaro ilmiy-amaliy anjuman materiallari. Andijon. 23-25 aprel 2025-yil Huquqiy axborot portali — O‘zbekiston Respublikasi Adliya vazirligi huzuridagi "Lex.uz" nomi bilan tanilgan rasmiy huquqiy axborot platformasidir. Ushbu portal mamlakatdagi barcha normativ-huquqiy hujjatlarning yagona va ochiq elektron bazasi sifatida faoliyat yuritadi. Asosiy funksiyalari va imkoniyatlari: 1. Rasmiy hujjatlarga ochiq kirish:O‘zbekiston Respublikasi qonunlari;Prezident farmonlari, arorlari;Vazirlar Mahkamasining qarorlari;Vazirlik va idoralar buyruqlari;Konstitutsiya, kodekslar va boshqa asosiy huquqiy manbalar. 2. Qidiruv tizimi:Kalit so‘zlar, hujjat raqami yoki qabul qilingan sana asosida hujjatlarni tezda topish mumkin.Hujjatlar rus va o‘zbek tillarida mavjud (ba'zilari ingliz tilida ham). 3. Doimiy yangilanish:Har kuni yangilab boriladi.Qonun hujjatlariga kiritilgan o‘zgarishlar real vaqt rejimida aks ettiriladi. 4. Elektron hujjat shakli:Har bir hujjat PDF shaklida yuklab olish yoki chop etish uchun qulay formatda taqdim etiladi.Hujjatlarning amaldagi va tarixiy tahrirlari mavjud. 5. Interaktiv imkoniyatlar:“Yuridik yordam” bo‘limi orqali fuqarolar o‘z huquqlari va majburiyatlari haqida umumiy ma’lumot olishlari mumkin.Yuridik terminlar lug‘ati, qonunchilikka oid savol-javoblar, izohlar mavjud. Ta’lim va yoshlar uchun foydasi: -O‘quvchilar va talabalar qonun hujjatlarini bevosita rasmiy manbadan o‘rganishlari mumkin. -Mustaqil ish, referat, ilmiy maqola yoki sud simulyatsiyasi kabi mashg‘ulotlarda foydalanish imkoniyati keng. -O‘zbekistonda huquqiy ong va madaniyatni oshirishda muhim vosita hisoblanadi. LegalTech nima? LegalTech — bu “Legal” (huquq) va “Technology” (texnologiya) so‘zlarining birikmasidan hosil bo‘lgan atama bo‘lib, huquqiy xizmatlar va yuridik jarayonlarni raqamlashtirish, avtomatlashtirish va soddalashtirishga xizmat qiluvchi texnologik echimlar majmuasidir. Bu yo‘nalishdagi startaplar (yangi texnologik loyihalar) huquq sohasi samaradorligini oshirishni maqsad qilgan. Mashhur LegalTech Startuplar va ularning faoliyati: 1. DoNotPay (AQSh) - “Dunyoning birinchi robot advokati” sifatida tanilgan. Oddiy foydalanuvchilarga turli yuridik huquqlarini himoya qilishda yordam beradi (masalan, jarimalarga e’tiroz bildirish, kompensatsiya talab qilish). Afzalligi: Huquqiy xizmatlarga kirish imkoniyatini demokratlashtiradi — arzon, qulay va tez. 2. Ross Intelligence -Sun’iy intellekt yordamida sud amaliy