ЗНАЧЕНИЕ ИСКУССТВЕННОГО ИНТЕЛЛЕКТА В ОБРАЗОВАТЕЛЬНОЙ СРЕДЕ

Аннотация

This article discusses the broad possibilities of artificial intelligence in the digital educational environment and world experience in this regard, as well as practical experiences in the effective organization of the educational process using AI. It discusses the types of artificial intelligence and how its application in the educational environment expands the possibilities for the full implementation of state policy. Keywords: Artificial intelligence, types of artificial intelligence, educational environment Mamlakatimiz Prezidenti Shavkat Mirziyoyev taʼkidlaganidek “Taraqqiyotga erishish uchun raqamli bilimlar va zamonaviy axborot texnologiyalarini egallashimiz zarur va shart. Bu bizga yuksalishning eng qisqa yo‘lidan borish imkoniyatini beradi. Zero, bugun dunyoda barcha sohalarga axborot texnologiyalari chuqur kirib bormoqda. Albatta, raqamli iqtisodiyotni shakllantirish kerakli infratuzilma, ko‘p mablag‘ va mehnat resurslarini talab etishini juda yaxshi bilamiz. Biroq, qanchalik qiyin bo‘lmasin, bu ishga bugun kirishmasak, qachon kirishamiz?! Ertaga juda kech bo‘ladi” Ta’lim-tarbiya jarayoniga raqamli texnologiyalarni jalb etish avvalo oliy ta’lim muassasalarida va qolaversa barcha turdagi ta’lim tashkilotlarida ta’lim jarayonining eng muhim tomonlaridan biri bo‘lgan axborot resurs markazi tizimiga raqamli kutubxona faoliyatini keng yo‘lga qo‘yish va elektron darsliklarni ommaga va ta’limga keng ravishda foydalanishga topshirish kerak. Biz bu orqali kitob chop etishga ketadigan sarf xarajatlarni ham bir qanchaga kamaytirgan bo‘lamiz. [1] Sun’iy intellekt (SI) — bu kompyuter tizimlarining inson aqliga xos bo‘lgan vazifalarni bajarish qobiliyatidir. Ya’ni, sun’iy intellekt orqali mashinalar o‘rganish, mantiqiy xulosa chiqarish, muammolarni hal qilish, tilni tushunish va hatto mustaqil qaror qabul qilish kabi faoliyatlarni bajara oladi.[2] Sun’iy intellektning asosiy turlari: 1.Darzlik (aniq chegaralangan) sun’iy intellekt Bu turdagi SI faqat bitta aniq vazifani bajaradi (masalan: ovozni matnga aylantirish, shaxmat o‘ynash, yuzni aniqlash). Misol: Apple’ning Sirli yordamchisi, Google Translate. 2.Umumiy sun’iy intellekt Inson miya faoliyatiga o‘xshash darajada ishlaydigan, har xil vazifalarni o‘rganib, ularni bajarishga qodir SI. Hozirda bu faqat ilmiy izlanish bosqichida qo’llniladi. 3.Super sun’iy intellekt Inson aqlidan yuqori darajada ishlaydigan SI — bu hali mavjud emas, ammo nazariy jihatdan ko‘plab muhokama qilinmoqda. adpi.uz universaljurnal.uz 391 SUN'IY INTELLEKTNI PEDAGOGIK TA'LIMGA INTEGRATSIYA QILISH:MUAMMO VA YECHIMLAR mavzusida xalqaro ilmiy-amaliy anjuman materiallari. Andijon. 23-25 aprel 2025-yil Sun’iy intellekt qanday ishlaydi? Degan savol tug’iladi. SI asosan quyidagi texnologiyalar asosida ishlaydi: Mashinali o‘rganish (Machine Learning) — tizim o‘z tajribasidan o‘rganadi. Sun’iy neyron tarmoqlar — inson miyasi kabi tahlil qilishga asoslangan model. Tilni qayta ishlash (Natural Language Processing) — inson tilini tushunish va javob qaytarish. Kompyuter ko‘rish (Computer Vision) — tasvir va videoni tahlil qilish orqali faoliyat ko’rsatadi.[3] Bugungi kunda sun’iy intellekt (SI) texnologiyalari hayotimizning deyarli barcha sohalarida, xususan, ta’lim va tarbiya muhitida keng qo‘llanilmoqda. Axborot texnologiyalarining jadal rivojlanishi zamonaviy ta’lim-tarbiya jarayonida yangi usul va yondashuvlarning paydo bo‘lishiga olib kelmoqda. Sun’iy intellekt nafaqat o‘quvchilar uchun, balki o‘qituvchilar, ota-onalar va butun ta’lim tizimi uchun qulaylik va imkoniyatlar yaratmoqda. Sun’iy intellekt va individual yondashuv;Har bir o‘quvchining bilim darajasi, o‘zlashtirish sur’ati va qiziqishlari bir-biridan farqlanadi. Sun’iy intellekt asosidagi tizimlar bu farqlarni inobatga olgan holda moslashtirilgan ta’limni taklif qiladi. Masalan, "Knewton" va "Smart Sparrow" kabi AI platformalari har bir o‘quvchining ehtiyojiga mos dasturlarni avtomatik tarzda yaratadi[4] Bu esa o‘quvchilarning mustaqil o‘rganish qobiliyatini kuchaytiradi va ta’lim samaradorligini oshiradi. O‘qituvchining faoliyatini yengillashtirish; Sun’iy intellekt o‘qituvchilarning yukini kamaytirish orqali ularning ko‘proq ijodiy va tarbiyaviy ishlariga e’tibor qaratishiga imkon beradi. Test va imtihonlarni avtomatik baholash, topshiriqlarni tekshirish kabi ishlarni AI tizimlari muvaffaqiyatli bajarmoqda [5] Bu esa o‘qituvchilarga vaqt tejash va sifatli ta’lim berishga zamin yaratadi. Raqamli savodxonlik va zamonaviy ko‘nikmalar; Sun’iy intellekt bilan ishlash o‘quvchilarda XXI asr ko‘nikmalarini, ya’ni raqamli savodxonlik, tanqidiy fikrlash va muammolarni hal qilish qobiliyatini shakllantiradi. OECDning 2021-yilgi hisobotida qayd etilishicha, SI yordamida bilim olish jarayoni o‘quvchilarda yangi kompetensiyalarni rivojlantiradi va ularni kelajak kasblariga tayyorlaydi. Inklyuziv ta’lim imkoniyatlari; Nogironligi bo‘lgan o‘quvchilar uchun sun’iy intellekt alohida ahamiyat kasb etadi. Masalan, matnni ovozga aylantiruvchi yoki imo-