ИСКУССТВЕННЫЙ ИНТЕЛЛЕКТ В НАУКЕ: ОБЪЕМ ВОЗМОЖНОСТЕЙ, ОШИБОЧНЫЕ ПОДХОДЫ, БУДУЩЕЕ РАЗВИТИЕ

Аннотация

Maqolada jamiyat hayotiga shiddat bilan kirib kelayotgan sun’iy intellektning imkoniyatlari, ilmda unga nisbatan noto‘g‘ri yondashuvlar va buning zaralari to‘g‘risida so‘z yuritiladi. Shuningdek, sun’iy intellektning istiqboldagi rivojlanishi borasida mulohazalar bayon qilingan. Kalit so‘zlar: sun’iy intellekt (SI), ChatGPT,noto‘g‘ri yondashuvlar,ilm-fan, texnologiyalar, istiqboldagi rivojlanish. Annotation. The article will talk about the possibilities of artificial intelligence, erroneous approaches to it in science and the harms of this, which are rapidly entering the life of society. Considerations on the future development of artificial intelligence have also been outlined. Keywords: artificial intelligence (SI), ChatGPT, wrong approaches, science, technology, development in perspective. Sun’iy intellekt (SI) zamonaviy ilm-fan va texnologiyalarning eng dinamik rivojlanayotgan sohalaridan biridir. U tibbiyot, astronomiya, iqtisodiyot, lingvistika va boshqa ko‘plab fanlar sohasida qo‘llanilib, yangi bilimlar olish imkoniyatlarini kengaytirmoqda. Biroq SI texnologiyalarining jadal rivojlanishi bilan birga noto‘g‘ri talqinlar, etik muammolar va texnik cheklovlar ham kuzatilmoqda. Ushbu maqolada sun’iy intellektning ilmdagi ahamiyati, uning qo‘llanish sohalari, keng tarqalgan noto‘g‘ri tushunchalar va istiqboldagi rivojlanish yo‘nalishlari tahlil qilinadi. 1. Sun’iy intellektning ilmdagi imkoniyatlari. Sun’iy intellekt ilmiy tadqiqotlarda quyidagi yo‘nalishlarda muhim o‘rin egallaydi: 1.1. Ma’lumotlarni tahlil qilish va bashorat qilish. · Katta ma’lumotlar (Big Data) tahlili: SI algoritmlari yordamida tibbiyot, meteorologiya va sotsiologiyada millionlab ma’lumotlar tez va aniq tahlil qilinadi. · Eksperimentlarni optimallashtirish: Masalan, CERNdagi yirik fizik tajribalarda SI zarralar harakatini avtomatik tahlil qiladi. 1.2. Tabiiy tilni qayta ishlash (NLP). · Ilmiy adabiyotlarni avtomatik tahlil qilish: ChatGPT, Gemini kabi modellar millionlab ilmiy maqolalarni saralab, muhim xulosalar chiqaradi. · Tarjima va lingvistik tadqiqotlar: SI tillar o‘rtasida aniq tarjima qilish va grammatik qonuniyatlarni aniqlashda yordam beradi. 1.3. Robototexnika va avtonom tizimlar. · Mars roverlari va kosmik apparatlar: NASAning Perseverance roveri SI yordamida tuproq namunalarini o‘zi tahlil qiladi. · Laboratoriya avtomatizatsiyasi: Kimyoviy va biologik tajribalarda robotlar SI bilan boshqariladi. 2. Sun’iy intellektga bo‘lgan noto‘g‘ri yondashuvlar uni ayrim shaxslar tomondan noto‘g‘ri talqin, xato tushunchalar qilishi bilan bog‘liq. SI haqida keng tarqalgan bir qancha xato tushunchalar mavjud: 2.1. “SI inson miyasini to‘liq almashtiradi”. · Haqiqat: SI ma’lumotlarni qayta ishlaydi, lekin insonning ijodiy va mantiqiy fikrlashini to‘liq taklidlay olmaydi. adpi.uz universaljurnal.uz 433 SUN'IY INTELLEKTNI PEDAGOGIK TA'LIMGA INTEGRATSIYA QILISH:MUAMMO VA YECHIMLAR mavzusida xalqaro ilmiy-amaliy anjuman materiallari. Andijon. 23-25 aprel 2025-yil · Misollar: Sun’iy intellekt yangi nazariyalar yaratish o‘rniga mavjud ma’lumotlar asosida ishlaydi. 2.2. “SI mutlaqo xatosiz”. · Haqiqat: SI tizimlari dasturiy ta’minotdagi xatolar, qisman ma’lumotlar yoki algoritmik tarangliklar tufayli noto‘g‘ri natijalar berishi mumkin. · Misollar: Tibbiy tashxis qo‘yishda SI ba’zi hollarda xato qilishi mumkin. 2.3. “SI insoniyat uchun xavfli”. · Haqiqat: Hozirgi SI tizimlari inson nazoratisiz qaror qabul qila olmaydi. Asosiy xavf – etik muammolar va ish bilan ta’minlashdagi o‘zgarishlar. Sun’iy intellekt (SI) orqali yozilgan ilmiy ishlar ham noto‘g‘ri yondashuvlarning biri va og‘riqli nuqtasiga aylanayotgani bor haqiqat. So‘nggi yillarda sun’iy intellekt (SI) texnologiyalarining tez sur’atlarda rivojlanishi nafaqat sanoat, axborot va xizmat ko‘rsatish sohalarida, balki ta’lim va ilmiy izlanish jarayonlariga ham jadal kirib keldi. Bu – tabiiy jarayon. Biroq, ayrim “tadqiqotchilar” yoki ilmiy ish bilan shug‘ullanayotgan shaxslarning SI yordamidan noto‘g‘ri va zararli tarzda foydalanishi xavotirli holatga aylangan. 1. Ilmiy izlanish mohiyatining buzilishi. Ilmiy tadqiqot — bu fikrlash, tahlil qilish, ma’lumotlarni solishtirish, xulosa chiqarish, yangilik kiritish demakdir. Sun’iy intellekt esa, mavjud ma’lumotlarga tayanib, ilgari yozilganlar asosida matn hosil qiladi. Agar biror shaxs o‘z ilmiy maqolasini to‘liq SI orqali yozdirsa, bu: -yangi fikr emas, balki mavjud bilimlarning jamlanmasi bo‘ladi; -mualliflik mas’uliyati yo‘qoladi; -ilmiy halollik (plagiat, yolg‘on ma’lumot) buziladi. 2. Ilm-fan obro‘sining tushishi. Agar sun’iy intellekt orqali tayyorlangan yuzlab “maqolalar” ilmiy jurnallar va himoya kengashlaridan o‘tadigan bo‘lsa: -ilmiy ishlar sifati pasayadi; -haqiqiy izlanish qilayotgan olimlar obro‘siga putur yetadi; -“ilmiy daraja” mazmunini yo‘qota boshlaydi. 3. Talaba va yosh olimlar orasida noto‘g‘ri odat shakllanadi. Sun’iy intellektga haddan tashqari tayanish yosh avlodda: -mustaqil fikrlashga ehtiyoj kamayishiga; -mantiqiy tahlil,