МЕТОДОЛОГИЧЕСКИЕ ОСНОВЫ ФОРМИРОВАНИЯ ПРОФЕССИОНАЛЬНОЙ КОМПЕТЕНТНОСТИ БУДУЩЕГО УЧИТЕЛЯ ПОСРЕДСТВОМ ПЕДАГОГИЧЕСКОЙ ИНТУИЦИИ

Аннотация

this article analyzes the methodological foundations of developing the professional competence of future teachers by means of pedagogical intuition. The essence of pedagogical adpi.uz universaljurnal.uz 523 SUN'IY INTELLEKTNI PEDAGOGIK TA'LIMGA INTEGRATSIYA QILISH:MUAMMO VA YECHIMLAR mavzusida xalqaro ilmiy-amaliy anjuman materiallari. Andijon. 23-25 aprel 2025-yil intuition and its role in the educational process are highlighted, and its importance in the pedagogy of primary education is justified. Effective methodical approaches aimed at forming and developing pedagogical intuition for future teachers are also offered. The results of the research are enriched with recommendations aimed at increasing the influence of pedagogical intuition on educational efficiency. Key words: pedagogical intuition, professional competence, primary education, teacher, methodical approach, educational efficiency, innovative pedagogy. Zamonaviy ta’lim tizimi o‘qituvchidan nafaqat nazariy bilimlarga ega bo‘lishni, balki pedagogik intuitsiya orqali dars jarayonini samarali boshqarishni ham talab etadi. Ayniqsa, boshlang‘ich ta’lim pedagogikasida o‘qituvchining pedagogik intuitsiyasi o‘quvchilarning ijodiy va tanqidiy fikrlash qobiliyatlarini shakllantirishda muhim omil hisoblanadi. Shu sababli, bo‘lajak o‘qituvchilarda pedagogik intuitsiyani shakllantirish va rivojlantirish masalasi dolzarb muammolardan biri sifatida qaraladi. 1. Pedagogik intuitsiya tushunchasi va uning kasbiy kompetensiyadagi ahamiyati pedagogik intuitsiya - bu o‘qituvchining tajriba, bilim va hissiy idrokka asoslangan holda, ta’lim jarayonida tezkor va to‘g‘ri qaror qabul qilish qobiliyatidir. Bu qobiliyat kasbiy kompetensiyaning muhim qismi bo‘lib, o‘qituvchiga o‘quvchilarning ehtiyojlarini tez anglash, dars davomida yuzaga keladigan muammolarga ijodiy yondashish va ularni samarali hal etish imkonini beradi. Pedagogik intuitsiya quyidagi jihatlarda namoyon bo‘ladi: ·O‘quvchilarning ruhiy va ijtimoiy holatini his qilish; ·Dars jarayonida tezkor va samarali qarorlar qabul qilish; ·Improvisatsiya qilish va metodik yondashuvlarni o‘zgartirish; ·Ijodiy pedagogik metodlarni tanlash va qo‘llash. 2. Boshlang‘ich ta’lim pedagogikasida pedagogik intuitsiyaning ahamiyati Boshlang‘ich ta’lim bosqichida bolalarning emocional holati, motivatsiyasi va ruhiy rivojlanishi o‘quv jarayoni samaradorligiga bevosita ta’sir ko‘rsatadi. Shu sababli, o‘qituvchi bolalarning individual xususiyatlarini anglash va ularga mos ravishda ta’limni tashkil etish uchun pedagogik intuitsiyadan foydalanishi lozim. Boshlang‘ich ta’limda pedagogik intuitsiya quyidagi jarayonlarda muhim ahamiyatga ega: ·O‘quvchilarning individual qobiliyatlarini aniqlash va rivojlantirish; ·Dars jarayonida interaktiv va innovatsion usullarni qo‘llash; ·Bolalar bilan samarali muloqotni tashkil etish; ·Konfliktli vaziyatlarni tezkor va samarali hal etish. 3. Bo‘lajak o‘qituvchilarda pedagogik intuitsiyani shakllantirish usullari Bo‘lajak o‘qituvchilarda pedagogik intuitsiyani rivojlantirish uchun metodik yondashuvlar quyidagilarni o‘z ichiga oladi: a. Tahlil va refleksiya metodi – o‘quv jarayonidagi turli holatlarni tahlil qilish, o‘qituvchilarning qaror qabul qilish jarayonlarini o‘rganish. b. Rolli o‘yinlar va simulyatsiya usullari – pedagogik intuitsiyani rivojlantirish uchun turli o‘yin va treninglar o‘tkazish. c. Keys-stadi (holatlar tahlili) usuli – turli pedagogik holatlar bo‘yicha tahlil va muhokamalar o‘tkazish. d. Ijodiy va interaktiv metodlar – bo‘lajak o‘qituvchilarning mustaqil fikrlash qobiliyatini oshirish va pedagogik intuitsiyani shakllantirish. e. Pedagogik amaliyot – bo‘lajak o‘qituvchilar uchun haqiqiy ta’lim jarayonida tajriba orttirish imkoniyatini yaratish. AQShda Kompetensiyaviy yondoshuvning falsafiy asoslari masalasida, ularning global maqsad va vazifalari, tashkiliy tizimi, mohiyati, ta’lim standartlari, sifati, ta’limning sifatini nazorat qilish, oliy pedagogik maktablarning faoliyatini aks ettirgan mualliflar M.Apple, D.Armstrong, D.L.Ball, adpi.uz universaljurnal.uz 524 SUN'IY INTELLEKTNI PEDAGOGIK TA'LIMGA INTEGRATSIYA QILISH:MUAMMO VA YECHIMLAR mavzusida xalqaro ilmiy-amaliy anjuman materiallari. Andijon. 23-25 aprel 2025-yil D.Barnes, F.Baumgartner, M.Cochran-Smith, D.K.Cochan, L.Darling-Hammond, S.Feiman- Nemser, A.D.Glenn va boshqalar. O‘qituvchining asosiy faoliyati komil insonga ta’lim va tarbiya berishdan iborat bo‘lsa, ana shu pedagoglarni yetkazib berishda faoliyat yurituvchi oliy ta’lim o‘qituvchisining zimmasiga og‘ir vazifalarni yuklashi aniq. Bu vazifalarni amalga oshiruvchi shaxs, o‘qituvchi, pedagoglarni tayyorlashga har tomonlama munosib bo‘lishi kerak. “O‘zbekiston milliy ensiklopediyasi”da keltirilishicha: “kompetensiya” (lot. Competo – erishyapman, munosibman, loyiqman) demakdir (8; 2008). Rus tili lug‘atida “kompetensiya”ga shunday izoh berilgan, [lot.competo – erishyapman; munosibman, loyiqman], 1. Qonun, nizom yoki boshqa hujjat bilan muayyan organ yoki mansabdor