ОБУЧЕНИЕ РЕБЕНКА С РАССТРОЙСТВОМ АУТИСТИЧЕСКОГО СПЕКТРА В НАЧАЛЬНОЙ ШКОЛЕ ИЗ ОПЫТА РАБОТЫ УЧИТЕЛЯ

Аннотация

This article provides insights into the proposed approaches to teaching children with autism in primary school and how they contribute to the formation of correct learning behavior, avoidance of mechanical assimilation of educational material, development of communication skills, enrichment of life experience and improvement of socialization, and shows the technologies and effective methods used. Keywords: ASD, graphomotor, large motor skills, small motor skills, communication, inclusive education, adaptation period, didactic materials. Boshlang‘ich maktabda autizmli bolalarni o‘qitishga taklif etilgan yondashuvlar to‘g‘ri o‘quv xulq-atvorini shakllantirishga, o‘quv materialini mexanik o‘zlashtirishdan qochishga, muloqot qobiliyatini rivojlantirishga, hayotiy tajribani boyitishga va ijtimoiylashuvni yaxshilashga yordam beradi. Autistik spektri buzilishi bo‘lgan bola 1-sentyabrda maktabga keldi. Ta’lim jarayonini nimadan boshlash kerak? 1. Individual dastur tuzamiz. Sinfimizga biz haqida ilova qilingan hujjatlardagi ma’lumotlardan boshqa hech narsa bilmaydigan o‘quvchi keladi. Bizga bu bola bilan oldin shug‘ullangan mutaxassislarning tavsifnomasini berishlari mumkin. Ammo ko‘pincha faqat psixologik-tibbiy- pedagogik komissiya xulosasini taqdim etishadi. Xulosada o‘quvchi o‘qishi kerak bo‘lgan dastur va maktab yaratishi lozim bo‘lgan maxsus sharoitlar ro‘yxati ko‘rsatilgan bo‘ladi. TPPK xulosasida ko‘rsatilgan dastur - bu o‘quvchi uchun individual dastur tuzishda bizning birinchi boshlang‘ich nuqtamizdir. Unda biz maqsadlarni - o‘quvchimiz yil oxirigacha nimalarni o‘rganishi, qanday ko‘nikmalarni egallashi va ulardan qanday foydalanishini tasvirlaymiz. O‘qitish jarayoni dasturning qanday tuzilganiga bog‘liq. Dastur o‘quvchi uchun juda murakkab bo‘lmasligi kerak, toki biz rejalashtirilgan natijaga erisha olaylik. Biroq u juda oson ham bo‘lmasligi lozim, chunki bolaning imkoniyatlarini pasaytirmaslik kerak. Hujjatlar bilan tanishgandan so‘ng, ko‘nikmalarning shakllanganlik darajasini aniqlash uchun tashxis o‘tkaziladi. Quyidagilar baholanadi: idrok. Bolaning ko‘rish stimullariga asoslangan topshiriqlarni (jumboqlar, boshqotirmalar, tasvirlar) bajarish qobiliyati aniqlanadi; adpi.uz universaljurnal.uz 536 SUN'IY INTELLEKTNI PEDAGOGIK TA'LIMGA INTEGRATSIYA QILISH:MUAMMO VA YECHIMLAR mavzusida xalqaro ilmiy-amaliy anjuman materiallari. Andijon. 23-25 aprel 2025-yil murojaat qilingan nutqni tushunish. Nutqni eshitib qabul qilish va tushunish qobiliyati baholanadi; Lekin katta ehtimol bilan bizga faqat psixologik-tibbiy-pedagogik komissiyaning xulosasini berishadi. harakat funksiyalari. Bolaning turli xil harakatlarni takrorlash qobiliyati baholanadi; sintaksis va grammatika. Bolaning so‘z va so‘z birikmalarini bir-biriga qanchalik to‘g‘ri moslashtirishi; tengdoshlar bilan o‘zaro munosabatlar. Dastur qanday tuzilishiga qarab o‘qitish jarayoni qanday quriladi. Tengdoshlar va kattalar bilan muloqot qilishda ijtimoiy ko‘nikmalar, yakka holda yoki tengdoshlar guruhida mustaqil o‘ynash qobiliyati; guruhdagi ko‘rsatmalar. Bolaning tengdoshlar guruhida o‘qish, shu jumladan umumiy ko‘rsatmalarni qabul qilish qobiliyati; o‘qish. Alifbo harflarini bilish, o‘qishga tayyorlik va o‘qish ko‘nikmalari; matematika ko‘nikmalari. Sonlar, tartib va miqdoriy sanoq, qo‘shish va ayirishning asosiy ko‘nikmalari; grafo-motor ko‘nikmalari. Chizish, bo‘yash, chiziqlardan nusxa ko‘chirish, qo‘lda yozish ko‘nikmalari; tahlil va sintez. So‘zlarni harfiy tahlil qilish ko‘nikmalari; o‘z-o‘ziga xizmat ko‘rsatishning asosiy ko‘nikmalari. Mustaqil kiyinish va yechinish, ovqatlanish, tashqi ko‘rinishni parvarish qilish, hojatxonadan foydalanish qobiliyati; yirik va mayda motorika ko‘nikmalari. Monitoring o‘tkazish natijasida quyidagilarni aniqlaymiz: - bolada hali shakllanmagan ko‘nikmalar ro‘yxati; - shakllangan ko‘nikmalar ro‘yxati; - shakllanish bosqichida bo‘lgan ko‘nikmalar ro‘yxati, har bir ko‘nikmaning qaysi darajada ekanligini ko‘rsatgan holda. Tashxis o‘tkazganimizdan so‘ng, o‘quvchimizning u yoki bu ko‘nikmalarining shakllanganlik darajasi va maktab dasturi talablarini aniqlaymiz. Ushbu ikki parametrning tahlili bizga o‘quvchi uchun individual dastur tuzish imkonini beradi. matematik ko‘nikmalar. Sonlar, tartib va miqdoriy sanoq, qo‘shish va ayirishning asosiy ko‘nikmalari; grafo-motor ko‘nikmalari. Grafik ko‘nikmalar, bo‘yash, chizish, chiziqlardan nusxa ko‘chirish, qo‘lda yozish ko‘nikmalari; analiz va sintez. So‘zlarni harfiy tahlil qilish ko‘nikmalari; o‘z-o‘ziga xizmat ko‘rsatishning asosiy ko‘nikmalari. Mustaqil kiyinish va yechinish qobiliyati, ovqatlanish, ovqatlanish, tashqi ko‘rinishni parvarish qilish, hojatxonadan foydalanish bo‘yicha o‘z-o‘ziga xizmat ko‘rsatish ko‘nikmalari; yirik va mayda motorika ko‘nikmalari. Monitoring o‘tkazish natijasida biz quyidagilarga ega bo‘lamiz: - bolada hali shakllanmagan ko‘nikmalar ro‘yxati; - shakllangan ko‘nikmalar ro‘yxati; - shakllantirish bosqichida bo‘lgan ko‘nikmalar ro‘yxati, Ushbu ko‘n