ПОВЫШЕНИЕ СОЦИАЛЬНОЙ ОСВЕДОМЛЕННОСТИ И КУЛЬТУРЫ СТУДЕНТОВ И ПРЕДОСТАВЛЕНИЕ ИМ ВОЗМОЖНОСТИ СОЗНАТЕЛЬНО И АКТИВНО УЧАСТВОВАТЬ В ОБЩЕСТВЕННОЙ ЖИЗНИ

Аннотация

This article discusses the issues of improving students' social awareness and culture, their opportunities for conscious and active participation in social life as a pedagogical problem. At the same time, it is emphasized that the development of social awareness in students is closely related to the competency-based approach, and that students should be able to find solutions using their basic subject competences or social and communicative competencies, the knowledge they have acquired in a particular situation, the experience they have observed and gained in life, their inquisitiveness, and their ability to independently search for information. Keywords: primary school students, social awareness, development, culture, high spirituality, knowledge, independent thinking, worldview, modern education, lifelong learning, the world around us, natural science, upbringing, technology, speech, text, talk. Hozirgi globallashuv va zamonaviy taraqqiyot sharoitida yoshlarning ijtimoiy ongi va madaniyatini yuksaltirish, ularning ijtimoiy hayotda ongli va faol ishtirok etishini ta’minlash muhim ahamiyatga ega. O‘quvchilarning ijtimoiy ongi va madaniyatini shakllantirish, ularning ijtimoiy hayotda faol ishtirok etishini rag‘batlantirish va bu boradagi imkoniyatlarni muhokama qilish bugungi kunning eng dolzarb vazifalaridan biridir. Ma’lumki, bolalarda siyosiy, iqtisodiy, milliy, ekologik ongni rivojlantirish maktabgacha ta’lim tashkilotlaridan boshlanadi va o‘quv dasturlari mazmunida o‘z ifodasini topgan. Bu esa umumiy o‘rta ta’limning boshlang‘ich sinflarida “Atrofimizdagi olam” va “Tabiatshunoslik”, “Tarbiya”, “Texnologiya” kabi o‘quv fanlari orqali shakllantirilib boriladi. Mazkur fanlar kesimida ijtimoiy ongni rivojlantirish va fanlarga oid tayanch kompetensiyalarni shakllantirish masalasiga quyidagicha yondashish mumkin: adpi.uz universaljurnal.uz 597 SUN'IY INTELLEKTNI PEDAGOGIK TA'LIMGA INTEGRATSIYA QILISH:MUAMMO VA YECHIMLAR mavzusida xalqaro ilmiy-amaliy anjuman materiallari. Andijon. 23-25 aprel 2025-yil ─ o‘quvchi shaxsining yosh va psixologik xususiyatlari inobatga olinishi; ─ darslikdagi mavzular mazmunida matn, rasm, chizma, jadvallar va qo‘shimcha xaritalarning uzviyligi; ─ mavzular bayonida o‘quvchilar doirasi, ularning tahsil olish sharoitlari va qobiliyatlarining e’tiborga olinishi; ─ darslikdagi mavzular mazmunini yorituvchi bilimlarning o‘quvchilarni faollika undash darajasi; ─ amaliy mashqlar va nazorat savollarining talab darajasida ekanligi; ─ matnning mantiqan to‘g‘ri tuzilishi; ─ o‘quv predmeti mazmunining boshqa o‘quv predmetlari bilan uyg‘unlashuvi; ─ mavzular ketma-ketligining ta’minlanganligi; ─ o‘quv fanlari bo‘yicha berilayotgan ma’lumotlarning rang-barangligi, uzviyligi va ilmiyligi; ─ dars jarayonida ta’limning ijtimoiy shakllarini tadbiq etish imkoniyati (kichik guruhlarda ishlash v.h.); ─ o‘quv fanlarini o‘qitishda ko‘proq innovatsion texnologiyalardan foydalanish; ─ o‘quv-ko‘rgazmali qurollarning zamonaviylashgan turlari, jumladan kompyuter texnikasi, turli xil fanga doir hujjatli filmlar, rangli xaritalar, plakatlar, globus (erkin harakatlanuvchi) va turli asbob-uskunalardan samarali foydalanish. Boshlang‘ich sinf o‘quvchilarida ijtimoiy ongni rivojlantirishda uzviylik muhim ahamiyatga ega. Tadqiqotchilar tomonidan quyidagi tarkibiy qismlar uzviyligi ta’minlanishi lozimligi ko‘rsatib o‘tilgan: ─ o‘quvchilar egallashi zarur bo‘lgan bilimlar tizimi uzviyligi (hodisalar, tushunchalar, qoidalar, ta’riflar tizimi); ─ tanlangan ilmiy-nazariy bilimlarga muvofiq keladigan amaliy ko‘nikma, malaka va kompetensiyalar tizimi uzviyligi; ─ o‘quvchilarni ijodiy faoliyat usullariga o‘rgatish uzviyligi, faoliyat esa qayta xotirlash, qisman ijodiy va ilmiy-ijodiy darajada bo‘lishi mumkin. O‘qituvchi tomonidan ko‘rsatilgan yoki darslikda berilgan namunaga qarab mashqlar, topshiriqlar bajarish qayta xotirlash faoliyatiga misol bo‘ladi. Bu o‘quvchining faollik darajasini chegaralab, uning yangi axborotlar qidirish, ular ustida ishlash, izlanish, kashf qilishiga ehtiyoj sezmaydi. Qisman izlanuvchanlik faoliyati esa yo‘naltiruvchi topshiriqlar yordamida til hodisalarining o‘xshash va farqli tomonlari, fikr yuritish, uni topishi va qisman avvalgi bilimlarini noma’lum sharoitlarda qo‘llash bilan xarakterlanadi. Ilmiy-ijodiy faoliyat darajasi esa o‘quvchining hech qanday tashqi yordamsiz, olgan bilimlarini butunlay yangi sharoitda foydalana olish, mustaqil axborot qidirish, manbalar bilan ishlab, nutqiy vaziyat taqozosiga ko‘ra unumli foydalanish usullarini egallashi talab qilinadi. O‘quvchilarning ijtimoiy ongini rivojlantirish bevosita ularning ijodiy faoliyat tajribasiga asoslanishi hisobiga samaradorlik darajasi yuqori bo‘ladi; ─ o‘qituvchi va o‘quvchi o‘rtasidagi o‘zaro munosabatlar tizimi uzviyligi. Bu munosabatlar o‘qituvchi va o‘quvchi o‘rtasidagi o‘zaro hamkorlikka asoslanmog‘i lozimMa’lumki, O‘zbekiston Respublikasi ta’lim tizimidagi islohotlar, jumladan “Davlat ta’lim standartlari”ning yangilanishi,