EMOCIONAL SHARSHAW SINDROMI HÁM SOCIALLIQ BELSENDILIK PENEN BAYLANISLI QÁWIP-QÁTERLER

Аннотация

This article analyzes the concept of emotional exhaustion syndrome (burnout), the causes of its formation, and the psychological and physiological risks associated with social activity in particular. Recommendations for preventing the syndrome are also given. Keywords: emotional exhaustion, burnout, social activity, stress, risks, psychological health. Zamanagóy jámiyette insannıń sociallıq belsendiligi joqarı bahalanadı. Sociallıq joybarlarda qatnasıw, járdem beriw, jámáát islerine tartılıw shaxstıń unamlı pazıyletleri sıpatında qaraladı. Biraq, bul processler artında jasırın qáwip - emocionallıq sharshaw sindromı jasırınǵan bolıwı múmkin. Bul sindrom - insannıń úzliksiz psixologiyalıq hám sociallıq basım astında uzaq múddet jasaw nátiyjesinde júzege keletuǵın jaǵday bolıp, salamatlıq hám jumısqa ayrıqsha tásir etedi. Ruwxıy salamatlıq degende biz, túrli ruwxıy buzılıw yamasa unamsız ruwxıy jaǵday kórinisleriniń joq ekenligi hám átiraptaǵı haqıyqatlıq sharayatlarına sáykes keletuǵın is- háreketlerdiń tártipke salınıwın támiyinleytuǵın ruwxıy salamatlıq jaǵdayı bolıp tabıladı. Biraq, unamsız ruwxıy jaǵdaydı búgingi kúnde ayırım adamlarda, túrli kásip ielerinde baqlawımız múmkin. Tiykarınan bul jaǵday sociallıq taraw wákillerinde baqlanbaqta. Sociallıq taraw wákilleriniń kásiplik iskerligi, atqaratuǵın jumıs túrine qaramastan, adamlar, xalıq toparları hám ulıwma jámiyettiń densawlıǵı hám turmısı ushın ruwxıy juwapkershiligi joqarı bolǵan kásipler toparına kiredi. Sociallıq kásip ieleri klient penen quramalı sociallıq óz ara múnásibet procesinde bolǵan turaqlı stressli jaǵdaylar, klienttiń sociallıq mashqalalarınıń mánisin turaqlı túsiniw, isenim hám basqa da ádep-ikramlılıq-psixologiyalıq faktorlar onıń densawlıǵına unamsız tásir etedi. Emocional sharshaw sindromınıń mánisi. Maslach (1981) táriyiplegen emocional sharshaw sindromi tómendegi belgiler menen kórinedi: Emocional hám fizikalıq sharshaw: Shaxslar aralıq 1 15 4 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2025 VOLUME 4 / ISSUE 5 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ qatnasıqlarda biypárwalıq hám unamsızlıq, Kásiplik yamasa sociallıq jumıstan narazılıq, Ózin- ózi qádirlew dárejesiniń tómenlewi. Bul jaǵday tek ǵana kásiplik tarawlarda emes, al sociallıq belsendiligi joqarı bolǵan shaxslarda da baqlanadı. Sociallıq belsendilik hám emocional sharshaw arasındaǵı baylanıslılıq. Sociallıq belsendilik - bul insannıń jámiyettegi belsendi qatnasıwshılıǵı, intakerligi, kewilli járdem kórsetiwi hám jámáátlik jumıslarǵa tartılıwı menen xarakterlenedi. Biraq bul iskerlikler tómendegi qáwip faktorların payda etedi: 1.Artıqsha minnetleme sezimi - shaxs ózin turaqlı juwapkershilik astında sezedi, bul bolsa stress dárejesin arttıradı. 2.Dem aliw imkaniyatınıń joqlıǵı - turaqlı bántlik sezimi ruwxiy tikleniwge tosqınlıq etedi. 3.Sociallıq basım - doslar, jámáát yamasa jámiyattan turaqlı úmitler qanatlandırılmasa, motivaciya joǵaladı. 4.Tanısıw hám qádirlenbew sezimi - islengen háreketler tán alınbasa, motivaciya joǵaladı. Emocional sharshaw sindromi (burnout) - bul insannıń uzaq dawam etken psixologiyalıq stress, ásirese, jumis yaki sociallıq belsendilik penen baylanıslı basım nátiyjesinde ruwxiy, sezimlik hám fizikalıq jaqtan sharshaw jaģdayı. Bul sindrom 1970-jıllarda psixolog Kristina Maslach tárepinen atama sıpatında ilimge kirgizilgen. Tiykarģı belgileri: 1. Emocional sharshaw - turaqlı sharshaw, sebepsiz jılaw yaki ashıwshaqlıq, energiya joqlıǵı. 2. Depersonalizaciya - adamlar menen suwıq múnásibet, jumıstan shetleniw. 3. Kásiplik motivaciyanıń joǵalıwı - "meniń islep atırǵan isim paydasız," "hesh nárse ózgermeydi" degen pikirler. Burnout sindromına alıp keliwshi faktorlar: ➢ Artıqsha júkleme hám juwapkershilik; ➢ Dem alıwdıń jeterli emesligi; ➢ Qádir-qımbat seziminiń tómenligi; ➢ Psixologiyalıq járdemniń joqlıǵı. K.Kondo "emociyalıq sharshaw" sindromın jumıstıń hádden tıs awırlıǵı hám shaxslararalıq qatnasıqlardıń nadurisligi sebepli jumis ornına beyimlespew dep táriypleydi. Bul anıqlama onıń "janıw" túsiniginiń talqılawına sáykes keledi. Bul birinshi gezekte adamlar menen alturistlik hám intensiv isleytuǵınlarǵa tásir etedi. Bunday emocional sezimiy jumis ruwxiy energiyanıń artıqsha sarplanıwı menen birge keledi hám psixosomatikalıq sharshaw (haldan ketiw) hám sezimiy sharshaw (toliqıw) alıp keledi. Nátiyjede tınıshsızlıq (táshuish), dem qısılıwı, asqazan-ishek traktınıń buzılıwı, bas awırıwı, qan basımınıń tómenlewi, uyqınıń buzılıwı fonında narazılıq sezimi, ashıw, ózine baha beriwdiń tómenlewi; hám de qaǵıydaǵa bola, shańaraqlıq qatnasıqlardaǵı mashqalalar payda boladı. "Emociyalıq sharshaw" fenomenin keltirip shıǵaratuǵın stress faktorlarınıń tásiri túrli kásiplerdiń sezilerli bólegin qamtıp aladı hám bul kesellikke beyim bolǵanlardı ruwxıy azaplaydı. Kimlerde kóp ushirasadi: Muģallimler, shıpakerler, psixologlar sıyaqlı járdemshi kásip iyeleri; Emocional sharshaw sindromınıń aqibetleri. Burnout sindromı óz waqtında anıqlanbasa tóm