YАNGI О‘ZBЕKISTОNDА MА’NАVIY-MАDАNIY SОHАDА АMАLGА ОSHIRILGАN ISLОHОTLАR

Аннотация

Mаʼnаviy-mаʼrifiy islоhоtlаr strаtеgiyаsining аmаlgа оshirilishi yаngi О‘zbеkistоn tаrаqqiyоtidа, xаlqimizning mаʼnаviy-mаʼrifiy sаviyаsini yuksаltirishdа, mаdаniyаt vа sаnʼаt muаssаsаlаrining mоddiy-tеxnik bаzаsini mustаhkаmlаshdа, sоhа vаkillаrini kоmplеks qоʻllаb-quvvаtlаsh bоʻyichа chоrа-tаdbirlаrni аmаlgа оshirilishigа xizmаt qilmоqdа. Kalit so’zlar: Mаʼnаviy-mаʼrifiy islоhоtlаr, strаtеgiyа, muzey, kinoteatr, milliy-etnik asoslar, ta’lim-tarbiya jarayoni, Yаngi О‘zbеkistоn. Dаvlаtimiz rаhbаri Shаvkаt Mirziyоyеv tа’kidlаb о‘tgаnlаridеk, “Yаngi О‘zbеkistоn tаrаqqiyоt strаtеgiyаsidа ijtimоiy, iqtisоdiy vа siyоsiy оmillаr bilаn birgа, mа’nаviy vа mа’rifiy sоhаlаrdа аmаlgа оshirilаyоtgаn islоhоtlаr hаm g‘оyаt muhim аhаmiyаtgа еgа. Hаmmаmiz yаxshi tushunаmiz, аgаr jаmiyаt hаyоtining tаnаsi iqtisоdiyоt bо‘lsа, uning jоni vа ruhi – mа’nаviyаtdir. Biz yаngi О‘zbеkistоnni bаrpо еtishdа аnа shu ikkitа mustаhkаm ustungа, yа’ni, bоzоr tаmоyillаrigа аsоslаngаn kuchli iqtisоdiyоtgа hаmdа аjdоdlаrimizning bоy mеrоsi, milliy vа umuminsоniy g‘оyаlаrni mujаssаm еtаdigаn kuchli mа’nаviyаtgа tаyаnаmiz”. Ma’naviy­ma’rifiy ishlar – keng ommani ma’naviy va ma’rifiy jihatdan tarbiyalash, ularning umumiy ma’naviy saviyasini yuksaltirish, ijodiy qobiliyatlarini rivojlantirish, bo‘sh vaqtlarini samarali o‘tkazishga ko‘mak beruvchi tadbirlar tizimini ifodalovchi tushuncha. Ma’naviy­-ma’rifiy ishlar mazmuni, maqsad-muddaolari har bir zamon va makonning ijtimoiy, siyosiy, iqtisodiy, madaniy-ma’rifiy, g‘oyaviy, mafkuraviy xususiyatlariga chambarchas bog‘liq holda shakllanadi. Ma’naviy-ma’rifiy ishlar tushunchasi keng ma’noda o‘quv muassasalari ta’lim-tarbiya maskanlari, klublar, axborot-resurs markazlari, madaniyat va istirohat bog‘lar faoliyatini qamrab oladi. Bunda muzey, kinoteatr, teatr va boshqa madaniy-ma’rifiy muassasalar, shuningdek, OAV (gazeta, jurnallar, Internet, radio, TV) muhim o‘rin tutadi.Asrlar o‘tishi bilan ma’naviy­ma’rifiy ishlar muassasalarining keng tarmog‘ining tashkil etilishi, ularning o‘sishi va takomillashuvi bilan unga rahbarlik qilish jarayoni ham mukammallashib borgan. Inson dunyoqarashini shakllantirish, ma’naviy-axloqiy tarbiya, g‘oyalar targ‘iboti, iqtisodiy bilimlarning ilmiy-texnikaviy targ‘ibot-tashviqoti, estetik va jismoniy tarbiya, badiiy havaskorlik, madaniy dam olishni tashkil etish, yosh iste’dodlarni har tomonlama qo‘llab- quvvatlash ma’naviy-ma’rifiy ishlarining turli yo‘nalishlaridir. Ezgulik va mehr-oqibat, ulug‘vorlik va go‘zallik, vijdoniylik va mehr-shafqat, boshqalarga hurmat hamda tabiat bilan uyg‘unlikni saqlash kabi ma’naviy xislatlar har bir kishiga asta-sekin, tadrijiy ravishda ma’naviy­ma’rifiy ishlar orqali singdirib boriladi. Ma’naviy­ma’rifiy ishlar jarayonida o‘quv va klub muassasalarida an’anaviy shakllar (suhbat, muloqot, ma’ruza, spektakl, konsertlar, she’rxonlik) bilan birga mavzuli kechalar, kitobxonlar konferensiyalari va boshqa tadbirlar uyushtiriladi. Ma’naviy­ma’rifiy ishlar bo‘yicha mutaxassislar universitetlar, pedagogika va madaniyat institutlari, madaniyat va san’at kollejlarida tayyorlanadi. Sobiq ittifoq davrida ma’naviy-ma’rifiy ishlar totalitar-mafkuraviy faoliyatning mustaqil sohasi sifatida shakllangan bo‘lsada, ma’naviyat-ma’rifat masalalariga noto‘g‘ri munosabat yuritilgan, unga sarflanadigan mablag‘ doimo boshqa sohalardan kam bo‘lgan. 1034 ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 5 Insonning to‘laqonli hayoti uchun zarur bo‘lgan maktablar, kutubxonalar, teatr va boshqa ma’naviyat o‘choqlarini ko‘paytirish, ular sharoitini yaxshilash masalasiga jiddiy e’tibor berilmagan. Keyingi yillarda milliy g‘oyani shakllantirish, an’analarni qadrlash, urf-odatlar, milliy qadriyatlarni tiklash borasida ulkan ishlar amalga oshirildi. Ma’naviyat va ma’rifat sohalarida faoliyat yuritayotgan o‘qituvchilar va shifokorlar, olimlar va ziyolilar, madaniy oqartuv muassasalari va boshqa sohalardagi mutaxassislarning ijodiy faoliyati uchun keng imkoniyatlar yaratildi. Hozirgi zamon, hayot talabiga binoan ma’naviy-ma’rifiy ishlarni yangi, davr talabi va manfaatlariga mos takomillashgan tizimi shakllantirildi. Bunda ta’lim tizimi, muzeylar, madaniyat uylari va saroylari, axborot resurs markazlari, madaniyat va istirohat bog‘lari ommaviy muassasalar sifatida millionlab aholiga ma’naviy-ma’rifiy xizmat ko‘rsatmoqdalar. Yurtimizda ma’naviy-ma’rifiy muhitni yanada yaxshilash, ming yillar mobaynida uning bag‘rida sayqallanib kelayotgan ibratli an’ana va qadriyatlarni targ‘ib-tashviq etish borasida ko‘plab tadbirlar tashkil etilmoqda. Shu mavzuda ilmiy-ommabop, publitsistik asarlar, hujjatli filmlar va teleko‘rsatuvlar yaratilib, turli ko‘rgazmalar tashkil qilinmoqda. Bu sohadagi ma’naviy­ma’rifiy ishlarning yo‘nalishi har bir kishi ongi va qalbiga milliy g‘oyani singdirish, barkamol avlodni voyaga yetkazish, ezgulik, bag‘rikenglik, insonparvarlik, mehr- oqibat, iymon-e’tiqodni tarbiyalashga, ma’naviyatning milliy-etnik asoslari va zamonaviylikni uyg‘unlashtirishga qara