SUZUVCHILARNING MAXSUS JISMONIY TAYYORGARLIGI KO‘RSATKICHLARI

Аннотация

If a person is doing a difficult task, after a while he will notice that it is becoming increasingly difficult to do it. From the outside, it is possible to see that the person's condition has changed significantly. This change can be seen in the tension of the facial muscles, the appearance of sweat. At the same time, serious physiological changes also occur in his body. Despite the increasing difficulties, a person can maintain the initial intensity of work for some time due to willpower. Key words: endurance, decrease, increase, swimming, physical activity, water pool, load, water. Agar kishi biror bir og‘ir ishni bajarayotgan bo‘lsa, u birmuncha vaqtdan so‘ng bu ishni bajarish tobora qiynlashib borayotganini sezadi. CHetdan qaraganda bu kishining holati ancha o‘zgarganligini ko‘rish mumkin. Bu o‘zgarishni mimika muskullari kuchlanishida, ter paydo bo‘lishida kurish mumkin.ayni vaqtda uning organizmida bimruncha jiddiy fiziologik o‘zgarishlar ham ro‘y beradi. Qiyinchiliklar ko‘payib borishiga karamsdan, kishi iroda kuchi hisobiga dastlabki ish shiddati birmuncha vaqt saqlab turishi mumkin. Bunday holatni kompensatsiyali charchoq fazasi deyiladi. Agar iroda kuchi ortganiga qaramay ish intensivligi pasaysa, lekompensatsiyali charchoq fazasi boshlanadi. Ishlash natijasida kishi organizmni ishlash qobiliyatining vaqtinchalik kamayishi charchoq deb ataladi. 1 08 6 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2025 VOLUME 4 / ISSUE 5 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ Bu qiyinchilik ortishida yoki ishni avvalgidek samarador bajarish mumkin bo‘lmay qolishida ifodalanadi. Agar bir necha kishiga bir xil vazifani bajarish tavsiya etilsa. Ular turli vaqtdan so‘ng charchaydilar. Bunga sabab shu kishilardagi chidamlilik darajasining xilma – xil bo‘lishidir. Biror bir faoliyatda charchoqqa qarshilik ko‘rsatish qobiliyati chidamlilik deb ataladi. Chidamlilik bevosita usullar bilan ulchanadi. Bevosita ulchash usulida tekshirilayotganlarga biror bir topshiriqni bajarish tavsiya etiladi doimo qulay emas. Shuning uchun ko‘pincha bevosita usuldan foydalaniladi. Sport amaliyotida chidamlilik biror bir uzun masofani 800 m ga suzishda o‘tish vaqtiga qarab aniqlanadi. Harakat faoliyatidagi ish qobiliyati ko‘pgina faktorlarga, jumladan kishining tezlik va kuch qobiliyatlariga bog‘liq bo‘lganligi uchun, chidamlilik ko‘rsatkichining ikki tipini e’tiborga oshish lozim: absolyut ko‘rsatkichlar (mazkur kishidagi kuch va tezlikning konkret ko‘rsatkichlari hisobga olinmaydigan ko‘rsatkichlar: yuqorida keltirilgan misollar chidamlilikka bunday baho berishga misol bo‘lla oladi) va nisbiy, porsial ko‘rsatigichlar (shug‘ullanuvchilarning tezlik va kuch imkoniyatlarini hisobga olgan ko‘rsatgichlar). Kishining chidamlilikni talab qiladigan mashqlardagi funksional imkoniyatlari bir tomondan, tegishli harakat malakalari, texnikani egallash darajasi bilan belgilansa, ikkinchi tomondan organizmning aerob va anaerob imkoniyatlari bilan belgilanadi[11,12,15,18]. Nafas olish imkoniyatlari uncha spetsifik emas, ular harakatlarning tashqi shakliga juda ham bog‘liq bo‘lmaydi. Shuning uchun, agar kishi mashqlar yordamida masalan, yugurishda uzining aerob imkoniyatlari darajasini oshirgan bo‘lsa, bu boshqa harakatlarni bajarishga – suzishga, eshkak eshish yoki chang‘ida yugurishga ham ta’sir etadi[19,20,22,28,29]. Mazkur sportchi organizmining vegetativ tizimlarining ishlash imkoniyatlari barcha shunga uxshash haraktlarni bajarishda ham yuqori bo‘ldi. Biroq har bir ayrim holda kuchishning mavjudligi yoki yo‘qligi organizmning energetik imkoniyatlariga va harakatlarning barcha sifat xususiyatlariga bo‘lgan talablar bilangina emas, balki harakat malakalari o‘rtasiga o‘zaro hamkorlik xarakteri bilan ham belgilangan. Chidamlikni tarbiyalash jarayonida organizimning umumiy chidamlikni maxsus turlarini belgilab beradigan funksional xususiyatlarini har tomonlama o‘stirishning bir qator vazifalarini hal etish talab qilinadi. Ish jarayonida charchoq paydo bo‘lganiga qaramay, mashqni davom ettirish, albatta zarur bo‘ladigan, katta hajmdagi, anchagina zerikarli va og‘ir ishni bajarmay turib, bu vazifalarni hal qilishni tasavvur etish ham qiyin. Shu munosobat bilan irodaviy fazilatlarga alohida talablar quyiladi. Chidamlilikni tarbiyalash mehnatsevarlikni, katta yuklamalarga va nihoyatda horg‘inlik hissiga bardosh tayyor turishni tarbiyalash bilan birga olib boriladi. Sportchilar mashg‘ulot jarayonida ma’lum darajada charchoq his qilsalargina ularda chidamlilik ortib boradi. Bunday holda organizm shunga uxshash holatga ko‘nikib boradi. Bu esa tashki tomondan chidamlilikning ortib borishida ko‘rinadi. Moslashuv o‘zgarishlarining miqdori qay maqsadga qaratilganligi mashg‘ulot yuklamalari natijasida xosil bo‘ladigan reaksiyalar darajasi va xarakteriga mos bo‘ladi. Yuklamaning organizmga ta’sir etishining yig‘indi miqdorini belgilaydi. 1 08 7 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2025 VOLUME 4 / ISSUE