DINNING IJTIMOIY XAYOTDAGI O’RNI

Аннотация

Mazkur maqolada dinning jamiyatdagi ijtimoiy funksiyalari, axloqiy- me’yoriy qadriyatlarni shakllantirishdagi roli va insonlar o‘rtasidagi ijtimoiy munosabatlarni mustahkamlashdagi ahamiyati tahlil qilinadi. Tarixiy va zamonaviy kontekstda dinning jamiyatdagi o‘rniga baho beriladi, ayniqsa, Islom dini doirasida ijtimoiy barqarorlik, axloqiy poklik va ijtimoiy mas’uliyat masalalariga e’tibor qaratiladi. Din faqat ibodat emas, balki inson va jamiyat o‘rtasidagi ko‘prik vazifasini bajaruvchi omil sifatida yoritiladi. Kalit so‘zlar:Din, jamiyat, ijtimoiy hayot, axloq, qadriyat, Islom, barqarorlik, ruhiy tarbiya, ijtimoiy munosabatlar. Mavzuning dolzarbligi Bugungi kunda jamiyatda ro‘y berayotgan ijtimoiy, axloqiy va madaniy o‘zgarishlar fonida dinning o‘rni yana-da dolzarb ahamiyat kasb etmoqda. Ayniqsa, axloqiy tanazzul, oilaviy qadriyatlarning yemirilishi, yoshlar orasida ma’naviy bo‘shliqlar va ruhiy tushkunlik holatlarining ortib borayotgani dinning ijtimoiy hayotdagi ahamiyatini chuqurroq anglash zaruratini tug‘dirmoqda. Din insoniyatga ezgulik, adolat, bag‘rikenglik, sabr-toqat kabi yuksak fazilatlarni o‘rgatish orqali nafaqat shaxsiy, balki jamoaviy hayotni ham sog‘lomlashtirishga xizmat qiladi.Zamonaviy dunyoda diniy ekstremizm, fanatizm va ksenofobiya kabi salbiy ko‘rinishlar ham aynan dinning jamiyatdagi o‘rni to‘g‘ri tushunilmaganida yuzaga kelmoqda. Shu sababli, dinning asl mohiyatini, uning inson va jamiyat hayotidagi ijobiy rolini keng ommaga yetkazish, ayniqsa yosh avlodni sog‘lom e’tiqod ruhida tarbiyalash — bugungi kunning eng muhim vazifalaridandir. O‘zbekistonda olib borilayotgan ma’naviy-ma’rifiy islohotlar, diniy bag‘rikenglik siyosati ham aynan shu ehtiyojdan kelib chiqqan holda shakllanmoqda. Dinning ijtimoiy hayotdagi o‘rni masalasini o‘rganish nafaqat tarixiy yoki nazariy, balki amaliy jihatdan ham muhim sanaladi. Bu mavzu orqali biz jamiyatdagi ruhiy-axloqiy muammolarga chuqurroq yondashamiz, ularni hal etishda diniy qadriyatlarning qanday hissa qo‘shishini tahlil qilamiz. Shu boisdan mazkur mavzuning dolzarbligi bugungi kundagi ijtimoiy barqarorlik, axloqiy tiklanish va ma’naviy yuksalish bilan chambarchas bog‘liqdir. Maqolaning maqsadi va vazifalari Ushbu maqolaning asosiy maqsadi — din va davlat o‘rtasidagi munosabatlarning tarixiy shakllanishi, zamonaviy jamiyatdagi ahamiyati va ularning o‘zaro ta’sir mexanizmlarini chuqur tahlil qilishdir. Ayniqsa, din va dunyoviylik o‘rtasidagi nozik muvozanatni saqlagan holda jamiyatda barqarorlik va totuvlikni ta’minlashda dinning qanday o‘rin tutishi, dunyoviy davlatning esa bu jarayondagi roli qanday bo‘lishi kerakligini aniqlashdan iborat. 1 02 4 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2025 VOLUME 4 / ISSUE 5 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ Maqola, shuningdek, O‘zbekiston konstitutsiyasida belgilangan dunyoviylik tamoyilining diniy erkinlik bilan uyg‘unlashuviga ham nazar tashlaydi. Dinning ijtimoiy, axloqiy va ma’naviy hayotdagi ijobiy rolini ochib berish ham mazkur tadqiqotning muhim maqsadlaridan biridir. Vazifalar: Din va davlat tushunchalarining falsafiy, tarixiy va huquqiy asoslarini o‘rganish; Dunyoviylik va diniy qadriyatlar o‘rtasidagi zid va uyg‘un jihatlarni ilmiy tahlil qilish; Turli davlatlarda (jumladan, g‘arbiy va musulmon mamlakatlarda) din va davlat o‘rtasidagi munosabatlarni solishtirish orqali global yondashuvlarni ochib berish; O‘zbekiston Respublikasida dunyoviylik tamoyilining amaliy ifodasi, diniy tashkilotlar faoliyatining qonuniy asoslarini yoritish; Dinning ijtimoiy hayotda, ayniqsa, ma’naviy tarbiya, ijtimoiy birdamlik va fuqarolik ongini shakllantirishdagi rolini asoslash; Diniy ekstremizm va radikalizm xavfini kamaytirishda sog‘lom diniy ma’rifatning ahamiyatini ko‘rsatish; Din va davlat o‘rtasida muloqot, hamkorlik va chegaralarni belgilovchi me’yoriy hujjatlarni tahlil qilish. Insoniyat jamiyati yaratilgan kundan boshlab, uning hayotida muqaddaslik, e’tiqod va ruhiy-ma’naviy qadriyatlar muhim o‘rin egallagan. Din — bu nafaqat shaxsning Alloh bilan aloqasini ta’minlovchi tizim, balki jamiyatdagi ijtimoiy munosabatlarning asosiy tamoyillarini tartibga soluvchi kuchdir. Har qanday zamon va makonda yashagan xalqlarning tarixiga nazar tashlaydigan bo‘lsak, ularning ijtimoiy hayotida din doim asosiy rol o‘ynaganini ko‘ramiz. Turli xalqlarning urf-odatlari, axloqiy qadriyatlari, jamoaviy hayotdagi tartib-intizomi va hatto siyosiy boshqaruv tizimlari ham ko‘p jihatdan diniy e’tiqodlar asosida shakllangan.Dinning ijtimoiy hayotdagi o‘rnini o‘rganish, avvalo, inson va jamiyat o‘rtasidagi munosabatlarning ma’naviy asoslarini anglashga yordam beradi. Bugungi globallashuv davrida ham din o‘z ahamiyatini yo‘qotgani yo‘q, aksincha, zamonaviy jamiyatda yuzaga kelayotgan axloqiy inqirozlar, ma’naviy bo‘shliqlar va oilaviy muammolar fonida dinning roli yana-da ortib bormoqda. Zero, din insoniyatni ezgulik sari yetaklovchi, hayotda to‘g‘ri yo‘lni tanlashga yordam beruvchi, jamiyat a’zolari o‘rt