МЕТОДОЛОГИЯ АНАЛИЗА ОБЪЕМА РЕАЛИЗАЦИИ ПРОДУКЦИИ (РАБОТ, УСЛУГ)

Аннотация

This article discusses the analysis of material resource provision and its main directions. It also presents various approaches to analyzing the provision of material resources as described in scientific sources. As a result of the research, the author’s methodology for analyzing the provision of material resources is proposed, along with ways to use it effectively and reduce resource consumption. The analysis of material resource provision highlights the aspects that should be given due attention. Additionally, factor analysis was used to calculate the impact of the volume of material resources and their return rate on the volume of production. Keywords: analysis of material resource provision, demand for material resources, supply of material resources, stock of material resources, consumption of material resources, efficient use of material resources, material output ratio, material intensity, profitability of material resources, turnover period of material resources. Кириш. Корхона ишлаб чиқариш фаолиятининг узлуксизлиги(маромийлиги) бевосита материал ресурслар билан таъминланганлигига боғлиқ. Белгиланган ассортимент ва сифатдаги материал ресурслар билан таъминланганлик, шунингдек улардан оқилона фойдаланиш ишлаб чиқариш ва сотиш режаси бажарилишини таъминлашда муҳим жиҳат ҳисобланади. Материал ресурслар ишлаб чиқариш жараёнининг асосий таркибий қисмлари ҳисобланади. Шундай экан, уларнинг таъминоти ва ишлатилиши тўғри таҳлил қилиниши зарур. Материал ресурслар ўз вақтида ва етарли миқдорда таъминланса, ишлаб чиқариш жараёни узлуксиз ва самарали давом этади. Агар материал ресурслар етарли бўлмаса, ишлаб чиқариш жараёни тўхташи ёки секинлашиши мумкин. Материал ресурслар билан таъминланганлик таҳлили хўжалик юритувчи субъектларнинг ресурсларни самарали бошқариш, ишлаб чиқаришни оптималлаштириш ва узоқ муддатда иқтисодий муваффақиятга эришиш имконини беради. Адабиётлар шарҳи. Корхона маҳсулот харидорлари ва моддий-техник ресурслар етказиб берувчилар билан тузилган шартнома асосида ўз фаолиятини мустақил равишда режалаштиради ҳамда маҳсулот, иш, хизматга бўлган талаб асосида ривожланиш истиқболларини белгилайди. Ўз фаолиятида корхоналар харидорнинг қизиқишлари ва маҳсулот, иш, хизмат сифатига бўлган талабларини инобатга олиши лозим(Грищенко, 2000). Материал ресурсларга бўлган эҳтиёж экстенсив ва интенсив йўл билан қаноатлантирилиши мумкин (Кульбаков, 2011). Материал ресурсларган бўлган эҳтиёжнинг экстенсив йўл билан қаноатлантириши катта миқдордаги материалларни кирим қилиш ёки тайёрлашни назарда тутади, материал харажатларнинг ўсишига олиб келади. Бироқ ишлаб чиқариш ҳажмининг ошиши ёки доимий харажатларнинг қисқариши кузатилса, маҳсулот таннархи камайиши мумкин. Материал ресурсларга бўлган эҳтиёжнинг интенсив йўл билан қаноатлантирилиши ишлаб чиқариш жараёнида материалларни иқтисод қилган ҳолда сарфлашни назарда тутади, бу материал харажатларнинг қисқартирилиши ва маҳсулот таннархининг камайишини таъминлайди. 576 www.sci-p.uz III SON. 2025 Корхонада етарли миқдорда материал-ишлаб чиқариш захираларининг бўлмаслиги маҳсулот ишлаб чиқариш маромийлигининг бузилиши, тузилган шартномалар бўйича ишларни бажариш ва хизмат кўрсатиш муддатларининг бузилиши, таннархнинг ошиши, фойданинг камайишига олиб келади (Chernik, 2015). Ишлаб чиқариш корхонасида зарур ҳажмдаги таркиб ва сифатдаги хом-ашёлар билан таъминланганлик маҳсулот ишлаб чиқариш ҳажмини ошириш, унинг таннархини камайтириш, фойда ва рентабелликни максималлаштиришнинг муҳим шарти ҳисобланади (Bazarnova, Polyanin ва Zuravleva, 2015). Ишлаб чиқаришни бошқариш учун уни зарурий ҳажмда хом-ашё билан таъминланиши, тайёр маҳсулотни ўз вақтида ортиб жўнатиш, маҳсулот ишлаб чиқаришнинг узлуксизлигини режалаштиришга оид ахборотлар зарур бўлади. Бундай ахборотнинг манбаи ишлаб чиқариш захираларининг таъминот, ишлаб чиқариш ва тақсимот жараёнларини комплекс баҳолаш, корхонада материал захираларини шаклланиши, узлуксиз талаб ва етказиб бериш шароитида маҳсулот ишлаб чиқариш узлуксизлигини баҳолаш мақсадида ўтказиладиган таҳлил тизими ҳисобланади (Лытнева ва Невструева 2017). Ҳар қандай маҳсулот(иш, хизмат)нинг ишлаб чиқарилиши бевосита материал ресурслардан фойдаланишга боғлиқ. Муайян ассортимент ва сифатдаги материаллар маҳсулот(иш, хизмат)ни ишлаб чиқариш ва сотиш дастури бажарилиши, маҳсулот таннархини пасайтиришнинг асосий ва зарурий шарти ҳисобланади. Ресурслардан комплекс фойдаланиш, уларнинг оқилона сарфи, арзон ва самарали материалларнинг қўлланилиши маҳсулот ишлаб чиқариш ҳажмини ошириш ва молиявий ҳолатни яхшилашнинг муҳим йўналиши ҳисобланади (Лагода ва Туякова, 2020). Ассортиментнинг янгиланиши, ишлаб чиқариш имкониятларининг кенгайтирилиши материал ресурсларга бўлган эҳтиёжнинг ошишини юзага келтиради. Хўжалик субъектлари катта миқдордаги турли хил, марка, нав, миқёсдаги материаллардан фойдаланишади (Куликова, 2015). Одатда маҳсулот структураси маҳсулотга бўлган талабнинг ўзгариши, хомашё нархининг ошиши ва етишмаслиги ва б. омиллар ҳисобига ўзгаради (Абдужа