ПУТИ УЛУЧШЕНИЯ ПОКАЗАТЕЛЕЙ ЛИКВИДНОСТИ КОММЕРЧЕСКИХ БАНКОВ

Аннотация

This article will discuss ways to improve the efficiency of services based on foreign experience in strengthening the liquidity of commercial banks. It will explore the essence of bank liquidity, its history, and future prospects for development. The article presents current problems in improving banking efficiency through the introduction of innovative mechanisms for strengthening liquidity indicators. It also offers recommendatory approaches for addressing these issues. Keywords: liquidity indicators, commercial bank, liquidity, innovative services, banking services, efficiency. Кириш. Банкларнинг ликвидлилигини бошқаришга нисбатан Базель қўмитасининг янги талаблари жорий ва узоқ муддатли ликвидлиликни тартибга солишга доир банкларга иккита коэффициентни жорий этишни тавсия қилди. Мазкур коэффициентлар меъёрий даражаси бўйича амалдаги ликвидлилик ҳолатини янада яхшилашга зарурат пайдо бўлади. Бунинг учун банк тизимида депозитлар таркиби ва сифатини ошириш зарурияти туғилади, чунки беқарор манбалар тижорат банкларида ликвидлилик рискини оширишга хизмат қилади. Бунинг учун мамлакат банк тизимининг депозит базаси таркибида трансакцион депозитлар салмоғини кескин пасайтириш, 1 йилдан ортиқ муддатга қўйилган миллий ва хорижий валютадаги депозитларни мажбурий захира талабномаларидан тамоман озод қилиш лозим, чунки Базель қўмитасининг ликвидлиликни бошқариш бўйича янги талаблари ликвидлиликни қоплаш меъёри коэффициенти минимум 100 фоиз миқдорда бўлишни кўзда тутади. Халқаро банк амалиёти тажрибаси кўрсатдики, банкнинг ликвидлилиги бўйича бошқарув қарорларини қабул қилишда ликвидлиликни мустаҳкамлашнинг замонавий усулларини танлаб олиш тақозо этилади, чунки улар банкнинг меъёрий-ҳуқуқий ҳужжатларига мувофиқ келади ҳамда банкнинг молиявий аҳволини ҳисобга олган ҳолда қайта кўриб чиқилади. Айни пайтда жаҳон бозор муносабатларининг шаклланиши шиддат билан кескин ривожланмоқда. Халқаро Базель Қўмитаси банк ликвидлилигини кузатиш даврида уни мустаҳкамлашга, глобалликка асосланган ҳолда мустаҳкамлашга ўз эътиборини қаратмоқда. Замонавий технологиялар ва молиявий янгиликлар банклар фаолиятини молиялаштириш, уларнинг ликвидлилигини мустаҳкамлашда янги тавсиявий воситалар ишлаб чиқиш, шунингдек, депозитларга нисбатан ишончликнинг пасайиши ёки улгуржи фондларга нисбатан ишончликнинг ортиши, жаҳон молия бозорида муаммоларнинг пайдо бўлиши банкларнинг ликвидлилигини мустаҳкамлаш учун янги воситалар ва усулларни ишлаб чиқиш заруриятини тақозо этди. Шу сабабли банк ликвидлилигини мустаҳкамлаш ҳамда ликвидлилик рискининг пайдо бўлишининг олдини олиш ва уни самарали бошқаришга доир Қўмитанинг тавсиявий принциплари ва усуллари бўйича тадқиқот ўтказиш зарурияти мавжуд. Айни пайтда банк тизимининг ликвидлилик даражасини назорат қилиш орқали эришилаётган самарадорлик кўрсаткичини ҳам таҳлил қилиш мақсадга мувофиқ, чунки банк тизимининг ликвидлилик даражасини мустаҳкамлаш иқтисодиётнинг барқарорлигини таъминлашга, диверсификация ва рақобатбардошлик даражасини оширишга, давлатнинг банк-молия тизимини мустаҳкамлашга, аҳоли ва хўжалик юритувчи субъектларнинг банк тизимига бўлган ишончини ва молиявий 776 www.sci-p.uz II SON. 2025 барқарорликни янада оширишга, банкнинг инвестициявий фаоллигини рағбатлантиришга хизмат қилиши мумкин. Шу мақсадда, бугунги кунда хўжалик субъектларига нисбатан банк тизими ликвидлилигининг самарадорлик кўрсаткичини алоҳида таҳлил қилиш мақсадга мувофиқ. Адабиётлар шарҳи. Тижорат банклари тизимнинг ликвидлилик даражасига таъсир қилувчи омиллар тизими унинг молиявий барқарорлиги, ликвидлилиги ва ишончлигини янада ошириш, банкларнинг ресурс базасини мустаҳкамлаш, инвестициявий фаолликни рағбатлантириш ҳамда банк ликвидлилик даражасининг оптимал вариантини аниқлаш масаласи долзарб масалалардан саналади. Айнан тижорат банкларининг молиявий салоҳиятни белгиловчи ва уларнинг ликвидлилик даражаси кўрсаткичларига бевосита Марказий банкнинг монетар сиёсати инструментлари орқали таъсир этиб, мазкур кўрсаткичларнинг даражасини ошириш ёки аксинча чеклаш истиқболда уларнинг ликвидлилик даражаси кўрсаткичларини мустаҳкамлашга хизмат қилади. Тижорат банклари ликвидлигини таъминлаш борасида иқтисодчи олимларнинг қатор ёндошувлари мавжуд, хусусан, Учaeв вa Кoвaлeнкoлaрнинг (2013) хулoсaсигa кўрa, тижoрaт бaнклaрининг ликвидлилигини тaъминлaшдa жaлб қилингaн рeсурслaрнинг тaркиби вa дeпoзит бaзaсининг бaрқaрoрлиги муҳим ўрин тутaди: aсoсий дeпoзитлaрнинг жaми дeпoзитлaрдaги улуши қaнчaлик юқoри бўлсa, бaнкнинг ликвидлилиги ҳaм шунчaлик юқoри бўлaди; муддaтли вa жaмғaрмa дeпoзитлaригa тaлaб қилиб oлинaдигaн дeпoзитлaргa нисбaтaн юқoри фoиз тўлaнaди; муддaтли вa жaмғaрмa дeпoзитлaригa тўлaнaдигaн фoизлaр бaнклaрдa турличa бўлиб, улaрдa хaрaкaтлaнишгa мoйиллик кучли бўлaди. Стaрoдубцeвaнинг (2014) фикрича, тижoрaт бaнклaрининг ликвидлилигини бaнкнинг ликвидли пoзицияси aсoсидa бaҳoлaш муҳим aҳaмият кaсб этaди. Бундa бaнкнинг ликвидли пoзицияси дeгaндa унинг пуллик тaлaблaри вa мaжбуриятлaри ўртaсидaги нисбaт тушунилaди, aгaр мижoзлa