ХОТИН-ҚИЗЛАРНИНГ ЖАМИЯТДАГИ РОЛИНИ ОШИРИШ, ХОТИН-ҚИЗЛАР ВА ЭРКАКЛАР ЎРТАСИДА ГЕНДЕР ТЕНГЛИККА ЭРИШИШНИНГ СИЁСИЙ ЖИҲАТЛАРИ

Аннотация

This article explores the issue of women's empowerment in society. Women's activity in political, social and economic processes is an important factor for the sustainable development of society. The article analyzes the importance of gender equality, education, media and political participation. Key words: Society, politics, women, activism, gender, media, research, international experience. Дунё мамлакатлари қаторида ва халқаро ҳамжамиятда муносиб ўринга эга бўлган янги Ўзбекистоннинг давлат ва жамият сифатидаги тараққиёти силсиласида аёлнинг ўрни, унинг сиёсий ва ҳуқуқий маданияти алоҳида аҳамият касб этади. Бугунги глобаллашув жараёнида янги авлоднинг ҳар қандай шароитга нисбатан фаол фуқаролик 172 ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE International scientific-online conference позициясини шакллантириш масаласида хотин-қизларнинг ижтимоий- сиёсий ўрни ва роли ҳар қачонгидан муҳим. Шу боис ислоҳотларнинг асосий мазмуни ҳам хотин-қизларнинг янги ғоя ва ташаббуслар билан чиқишларини қўллаб-қувватлаш, мамлакатимизда кенг кўламда амалга оширилаётган ислохотлар, ўзгаришлар ва ижтимоий-сиёсий жараёнларда фаол иштирок этишларини таъминлашдан иборат. Хотин-қизларнинг жамиятдаги ролини ошириш ва гендер тенгликка эришишнинг сиёсий жиҳатлари муҳим ижтимоий ва сиёсий масала бўлиб, ўта катта аҳамиятга эга. Бу масала, жамиятнинг ўсишини, барқарорлигини ва адолатни таъминлашга қаратилган замонавий давлат сиёсатининг асосий йўналишларидан бири ҳисобланади. Янги Ўзбекистонда хотин- қизларнинг жамиятдаги ролини ошириш ва гендер тенгликни таъминлашга қаратилган қатор ислоҳотлар, ҳуқуқий меъёрлар ва давлат сиёсати мавжуд. Сиёсий ижтимоий назариялар аёлларнинг сиёсий ва ижтимоий бошқарувга таъсирини тушуниш учун муҳим қадамдир. Бу назариялар аёлларнинг давлат ва жамият сиёсий бошқарувидаги иштироки билан боғлиқ бир қатор ижтимоий, сиёсий ва ҳуқуқий омилларни таҳлил қилишга ёрдам беради. Хотин-қизларнинг давлат ва жамият сиёсий бошқарувидаги иштирокини ва муаммоларини ўрганиш учун назарий ва методологик асосларнинг комплекс ёндашуви талаб қилинади. Бундай ёндашув тадқиқотни чуқур ва кўп жиҳатли равишда олиб боришга ёрдам беради, аёлларнинг сиёсий бошқарувдаги иштирокини яхшилаш ва гендер тенглигини таъминлаш учун зарур чора-тадбирларни ишлаб чиқиш имконини беради. Хотин-қизларнинг жамиятдаги ролини ошириш ва гендер тенгликка эришишнинг назарий-методологик асослари, айниқса, жамиятнинг ижтимоий ва иқтисодий ривожланишида муҳим аҳамиятга эга. Ушбу концептуал ғоялар мураккаб ижтимоий ва маданий жараёнлар билан боғлиқ бўлиб, уларни чуқур назарий ва методологик асослардан келиб чиқиб ўрганиш муҳим. Шу ўринда гендер стратегияси доирасида гендер тенглик тушунчаси жамият ҳаёти ва фаолиятининг барча соҳаларида, жумладан, сиёсат, иқтисодиёт, ҳуқуқ, маданият, таълим, илм-фан, спорт муносабатларида хотин-қизлар ва эркакларнинг ҳуқуқ ҳамда имкониятларининг тенглигини англатади. Дарҳақиқат, қадим юноннинг Суқрот, Арасту, 173 ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE International scientific-online conference Афлотун каби олимлари энг яхши давлат сифатида жамиятда тенглик ва адолат ҳукм сурган полисни назарда тутишган. Шу кунга қадар энг яхши қонунлар сифатида ҳам барча тенглигини баробар кафолатлаган қонунларни илгари суришган. Эркак ва аёллар тенглиги ғоясини юнон олими Антифонт ўз асарларида қўллаган ҳолда: “Табиат барчани: аёлларни ҳам, эркакларни ҳам тенг қилиб яратади, лекин одамлар инсонларни тенгсиз ҳолатга солувчи қонунларни ишлаб чиқишади”, деб таъкидлаган. Шарқ қомусий олимлардан Абу Наср Форобий “Фозил одамлар шаҳри” асарида тенглик ҳукм сурган давлатни фозилликка интилган давлат сифатида қайд этган бўлса, 1791 йилда Олимпия Де Гуж томонидан тайёрланган фуқаролик ва аёл ҳуқуқи деклорациясида илк бор аёлларнинг эркин фикрлаш ва ўз фикрини билдириш ҳуқуқига эга эканлиги эътироф этилган. ХХI аср хотин-қизларнинг ўз ҳуқуқ ва эркинликлари, сиёсий имкониятлари ва масъулиятларини англаб етишига хизмат қилган давр бўлди. Хотин-қизлар минглаб йиллар давомида умуман кўрмаган ва гувоҳи бўлмаган, орзу интилишларининг мазмун-моҳиятига айланган сиёсий ҳуқуқларга айнан шу асрда эришдилар. Ушбу асрда хотин-қизларга нисбатан қарашларнинг тубдан ўзгарганлиги ва энди нафақат оилавий ҳаёт, балки давлат ва жамият ҳаётида аёллар ва эркакларнинг мақоми ҳам тенглашганлиги диққатга сазовордир. Айтиб ўтилган ютуқларга аёллар осонлик билан эришаётганлари йўқ. Бир вақтнинг ўзида оила ишларини саранжомлаш билан бирга, сиёсий масалаларга ҳам вақт топиш, нафақат вақт топиш, балки ўзларига юклатилган вазифаларни адо этиш, том маънода, сиёсий масалаларда ўз мақомига эга бўлиш, улардан эркакларга нисбатан икки баробар кўпроқ энергия сарфлашни талаб қилмоқда. Гендер тенглигининг ҳуқуқий ривожига эътибор қаратганда, гендер тенгликнинг ҳуқуқий асосларини халқаро ва миллий қонунчилик нуқтаи- назаридан келиб чиқиб таҳлил этиш жоиз. Албатта, барчамизга маълумки, 1948 йилда БМТ Бош ассамблеяси томонидан қабул қилинган “Инсон ҳуқуқлари умумжаҳон деклорацияси”да эркак ва аёлларни