SANOAT MULKI OBYEKTLARIGA DOIR HUQUQLARNI BUZGANLIK UCHUN FUQAROLIK-HUQUQIY JAVOBGARLIKNING UMUMIY TUSHUNCHASI

Аннотация

Актуальность гражданско-правовой ответственности по делам о нарушении прав промышленной собственности заключается в восстановлении прав потерпевшего и обеспечении ему возмещения причиненного им ущерба. Кроме того, важно урегулировать такие отношения, как возмещение вреда, причиненного нарушением закона, применение мер ответственности, восстановление прав. Ключевые слова: промышленная собственность, ущерб, ответственность, стороны, промышленная собственность, изобретение, полезная модель, промышленные образцы. GENERAL CONCEPT OF CIVIL LIABILITY FOR VIOLATION OF INDUSTRIAL PROPERTY RIGHTS Bobotukhtayev Sokhibjon Abdusalim Tashkent State Law University independent researcher, tutor of the Faculty of Public Law abdusalimovich95@gmail.com +998977410772 Annotation: The relevance of civil liability in cases of infringement of industrial property rights is to restore the rights of the injured party and ensure that he receives compensation for the damage caused by him. In addition, it is important to regulate relations such as compensation for damage caused by infringement of rights, penalties, and restoration of rights. Keywords: industrial property, damage, liability, parties, industrial property, invention, utility model, industrial designs. Ilm-fan, yangi texnika-texnologiyalar, innovatsion ishlanmalar bugungi kunda har qanday mamlakatning ham iqtisodiy, ham ijtimoiy, ham ma’naviy taraqqiyotini ta’minlovchi manba hisoblanadi. Shu sababli ham ilm-fanning 4-To’plam 2-son Aprel , 2025 327 Ilm fan taraqqiyotida raqamli iqtisodiyot va zamonaviy ta'limning o'rni hamda rivojlanish omillari asosiy ishlanmalari intellektual mulk xususan sanoat mulki sifatida huquqiy himoya ostidadir. Konstitutsiyamizning 53-moddasida mulk huquqi daxlsizligi va har tomonlama himoya qilinishi belgilab qo‘yilgan. Bu bilvosita sanoat mulkiga ham taalluqlidir. Intellektual mulk huquqlarini xususan sanoat mulki obyektlariga doir huquqlarni buzish, qonuniy jazolash usullaridan biridir va fuqarolik-huquqiy javobgarlikning umumiy tushunchasi bilan bog‘liqdir. Sanoat mulki obyektlariga doir huquqlarni buzganlik uchun fuqarolik- huquqiy javobgarlik — bu sanoat mulki obyektlarining huquqlarini buzgan shaxsni qonun oldida mas’uliyatga tortish va mulkdorning qonuniy huquqlarini himoya qilish jarayonidir. Qolaversa, fuqarolik qonunchiligi asosida, sanoat mulkiga nisbatan huquqlarni buzgan shaxslarni javobgarlikka tortish jarayonidir. Bunday javobgarlik, odatda, shaxslarning sanoat mulkiga nisbatan o‘z huquqlarini noto‘g‘ri qo‘llash, buzish yoki zarar yetkazish holatlarida yuzaga keladi. Bunday huquqbuzarliklar sanoat mulki sohasida, ya’ni patent, sanoat namunasi, savdo belgilari, tovar belgilariga va boshqa intellektual mulk obyektlariga nisbatan yuzaga kelishi mumkin. Sanoat mulki obyektlariga doir huquqlarni buzganlik uchun fuqarolik- huquqiy javobgarlik – bu sanoat mulki obyektlariga, ya’ni patentlar, foydalanuvchi sertifikatlari, savdo markalari, sanoat dizaynlari va boshqa sanoat mulkiga nisbatan huquqlarning buzilishi natijasida yuzaga keladigan javobgarlikni anglatadi. Bu javobgarlik fuqarolik qonunchiligi asosida amalga oshiriladi. Sanoat mulki huquqlari buzilgan holatlarda fuqarolik-huquqiy javobgarlikning asosiy maqsadi zarar ko‘rgan tomonning huquqlarini tiklash va uni o‘zi tomonidan berilgan zarar uchun kompensatsiya olishini ta’minlashdir. Bundan tashqari, huquq buzilishi natijasida quyidagi huquqiy oqibatlar yuzaga kelishi mumkin: 4-To’plam 2-son Aprel , 2025 328 Ilm fan taraqqiyotida raqamli iqtisodiyot va zamonaviy ta'limning o'rni hamda rivojlanish omillari • Zararning qoplash: Sanoat mulki huquqini buzgan tomon, huquq egasiga yetkazilgan zararlarni to‘lashga majbur bo‘ladi. Bu zarar moliyaviy yoki boshqa ko‘rinishda bo‘lishi mumkin. • Jazo choralari: Huquq buzish natijasida davlat tomonidan ham jazo choralari (jarima, ma'lum muddatga faoliyatni to‘xtatish, shaxsiy javobgarlik) belgilanishi mumkin. • Huquqni tiklash: Huquq buzgan shaxs, qonun hujjatlariga asosan sanoat mulki huquqlarini tiklash majburiyatini o‘z zimmasiga olish mumkin. Javobgarlikning turi va miqdori ko‘pincha buzilgan huquqning qanchalik jiddiy va ijtimoiy zarari borligiga qarab belgilanadi. Shuningdek, huquqni buzgan shaxsning xatti-harakati (bilgan holda yoki bexabar holda) ham javobgarlikni belgilashda muhim omil hisoblanadi. Davlat va fuqarolik jamiyati a’zolari o‘rtasidagi o‘zaro javobgarlikning ta’rifi huquqiy davlatning shakllanishi uchun zarur shart sifatida tan olinishi, javobgarlik institutini umumjahon qadriyatlari sifatida tan olishni talab qildi. Bu holda huquqiy javobgarlikni keng talqin qilish yondashuvi — ijobiy javobgarlik nazariyasi nuqtai nazaridan ko‘rilmoqda. Tor ma’noda huquqiy javobgarlik jazolash funksiyasini bajaradi va huquqbuzarlik uchun davlat tomonidan majburiy choralaridan biri sifatida namoyon bo‘ladi. Sanoat mulki obyektlariga doir huquqlarni buzganlik uchun fuqarolik- huquqiy javobgarlik borasida xorijiy mamlakatlarning bir qator oliml