BOLANING MAKTABDA O’QISHGA JISMONIY TAYYORLIGI

Аннотация

This article presents information on the child's physical readiness for school, as well as the child's acquisition of cultural and hygienic skills, the upbringing of the habit of observing personal hygiene rules, and the fact that physical fitness is a necessary component of the formation of school readiness in a child. Keywords: Competence, skills, language proficiency, moral and volitional readiness, physical fitness, biological maturity. 5-To’plam 1-son May , 2025 178 Ilm fan taraqqiyotida raqamli iqtisodiyot va zamonaviy ta'limning o'rni hamda rivojlanish omillari Maktabgacha yoshdagi bolaning maktab ta’limiga o’tishi hamisha uning hayoti, axloqi, qiziqishi va munosabatlarida anchayin jiddy o’zgarishlarni yuzaga chiqadi. Shuning uchun bolani uydayoq maktab ta’limiga tayyorlash, uni uncha qiyin bo’lmagan bilim, tushuncha, ko’nikma va malakalar bilan tanishtirish kerak bo’ladi.Yetakchi mutaxasislarning fikriga ko’ra, “Maktabga tayyorgarlik” tushunchasi bolani maktabga tayyorlashning quyidagi yo’nalishlarini o’z ichiga oladi: - jismoniy; - shaxsiy (ruhiy); - aqliy; - maxsus tayyorgarlik; Jismoniy tayyorgarlik bolaning sog’lomligi, harakat ko’nikmalari va sifati, qo’l mushaklari va ko’rish-motor muvofiqligi rivojlanganligi bilan izohlanadi. Shaxsiy tayyorgarligi, atrof-muhitga, kattalarga, tengdoshlariga, o’simliklar dunyosiga, tabiiy hodisalarga munosabati, shaxsiy madaniyatining shakillanganligini nazarda tutadi. Aqliy tayyorgarlik bolaning obrazli va mantiqiy fikrlashi, bilimga qiziqishi, mustaqilligi, o’zini-o’zi nazorat qilishi hamda o’quv faoliyatini kuzatish, eshitish, eslab qolish, solishtirish kabi asosiy turlarini bilishini o’z ichiga oladi. Bolaning maktabda ta’lim olishi samarasi uning ona tilni bilishiga va nutqni qanchalik rivojlanganligiga ko’proq bog’liq bo’ladi. Chunki butun o’quv faoliyati shularga, ya’ni nutqiy-mantiqiy rivoji, bolaning kattalarning yordamisiz mustaqil fikrlashi, til malakasining rivojlanganligi, hikoya qilish mulohaza yuritish, o’z tassavvurlarini izohlay olishi, tushunarli qilib bayon etish kabi omillar asosida quriladi. Suningdek, bolaning maktabda ta’lim olishi uchun amaliy intellect rivoji, ya’ni uning namunasini chizish, aytib turiladigan bayoniniy topshiriqni bajarishi ham muhim sanaladi. Va nihoyat, maxsus tayyorgarlik bolani savodxonlikka o’rgatish va uning maktabning 1-sinf o’quv dasturi materialini yetarli darajada egallash haqidagi tushunchasini shakillantirishni nazarda tutadi. Blalarni maktabda o’qitishining 5-To’plam 1-son May , 2025 179 Ilm fan taraqqiyotida raqamli iqtisodiyot va zamonaviy ta'limning o'rni hamda rivojlanish omillari samaradorligi ko’p jihatdan ularning tayyorgarlik darajalariga bog’liq bo’ladi. Maktabda o’qishga tayyorgarlik - maktabgacha ta’lim tashkiloti va oilada maktabgacha ta’lim yoshidagi bolaga qo’yiladigon talablar orqali aniqlanadi. Bu talablarning o’ziga xos tomoni o’quvchining yangi jismoniy-psixologik o’rni bilan bog’liq. Bola o’z oldiga qo’yiladigan vazifalarni bajarishga tayyorlangan bo’lishi lozim. Maktabga kieish bola hayotidagi oddiy turmush tarsi, atrofdagilar bilan munosabat tizimining o’zgarishiga aloqador muhim davrdir. Bola hayotida birinchi bor markaziy o’rinni ijtimoiy ahamiyatga ega bo’lgan o’quv faoliyati egallaydi. Unga odatiy bo’lgan erkin o’yin faoliyatidan farqli o’laroq, endi ta’lim majburiy bo’ladi va birinchi sinf o’quvchisidan 4 ta jiddiy munosabat talab qilinadi. Ta’lim faoliyatining yetakchi turi sifatida bolaning kundalik hayoti jarayonini qayta qurqadi: kun tartibi o’zgaradi, erkin o’yinlar vaqti qisqradi. Bolaning mustaqilligi va uyushganligi, uning ishchanligi, va intizomlikka talablari jiddiy ravishda ortadi. Maktabgacha yoshdagi bolalikka nisbatan o’quvchining o’z xatti-harakati, majburiyatlarini bajarishga shaxsiy ma’suliyatli ancha-muncha ortadi. Bolalarni maktabga tayyorlash, birinchidan, bolalar bog’chasida tarbiyaviy ishni maktabgacha ta’lim yoshidagi bolalarni umumiy, har tamonlama rivojlantirishning yuqori darajasini ta’minlaydigan, ikkinchidan, bolalarni maktabning boshlang’ich sinflarda o’zlashtirishlari lozim bo’lgan o’quv fanlarini egallashga maxsus tayyorlashni ta’minlaydigan qilib tashkil etilishini nazarda tutadi. Shunga ko’ra, zamonaviy psixologik-pedagogik adabiyotda (A.V.Zaparojets, A.A.Venger, G.M.Lyamina, G.G.Petrogenko, J.V.Taruntaeva va boshqalar) tayyorgarlik tushunchasi bola shaxsining rivojlantirish sifatida aniqlanadi va ikkita o’zaro bo’langan jihatlarda: “Maktabga o’qishga umumiy psixologik tayyorgarlik” va “Maxsus tayyorgarlik” tarzida ko’rib chiqiladi. Maktabga ummumiy tayyorgarlik MTT ning maktabgacha tarbiya yoshidagi bolalarni har tomonlama tarbiyalashga oid davomli, maqsadga muvofiq ta’lim-tarbiyaviy ishning muhim yakuni sifatida namoyon bo’ladi. 5-To’plam 1-son May , 2025 180 Ilm fan taraqqiyotida raqamli iqtisodiyot va zamonaviy ta'limning o'rni hamda rivojlanish omillari Maktabga ummumiy tayyorgarlik bolning maktabga borish vaqtiga kelib aqliy, ma’naviy, estetik