BADIIY HIKOYADA RAMZIY-MAJOZIY TALQIN VA MIFOLOGIK USLUB TABIATI.

Аннотация

This article analyzes the aesthetic and artistic features of symbolic- figurative interpretation and mythological style in modern Uzbek storytelling. Based on the story "The Call" by Asad Dilmurod, the complex aspects of the human spiritual world are revealed through the deep philosophical-ideological layers of the small genre, religious-divine references, and symbols in folk oral art. The image of the hero of the story - Tugalboy, the teacher, illuminates the social, psychological, and moral problems existing in society. The author describes the hero's inner experiences and analysis of thought through mythological structures, 5-To’plam 1-son May , 2025 213 Ilm fan taraqqiyotida raqamli iqtisodiyot va zamonaviy ta'limning o'rni hamda rivojlanish omillari symbolic images, and dream motifs in the story. Features such as a polyphonic approach, incomprehensible mysterious situations, and the ambiguity of time and space in the work determine the writer's unique artistic style. The article also comments on a scientific-theoretical basis on the poetic idea in the formation of the story, the movement of images, and the composition of the plot. Keywords: symbolic-figurative interpretation, evolutions, mythopoetic views, creative worldview, concept of personality, national idea, symbolic hero. Абстрактный. В статье анализируются эстетические и художественные особенности символико-образной интерпретации и мифологического стиля в современном узбекском сказительстве. На примере повести Асада Дильмурода «Колокол» сложные аспекты духовного мира человека раскрываются через глубокие философские и интеллектуальные пласты малого жанра, религиозные и божественные отсылки, символы устного народного творчества. Главный герой рассказа, учитель Тугалбой, проливает свет на социальные, психологические и моральные проблемы, существующие в обществе. Автор описывает внутренние переживания и психические анализы персонажа через мифологические структуры, символические образы и мотивы сновидений в рассказе. Такие черты, как полифонический подход, необъяснимые загадочные ситуации, неоднозначность времени и пространства в произведении, определяют уникальный художественный стиль писателя. В статье также на научно-теоретической основе анализируется поэтическая идея, движение персонажей, композиция сюжета в формировании рассказа. Ключевые слова: символико-образная интерпретация, эволюции, мифопоэтические воззрения, творческое мировоззрение, концепция личности, национальная идея, символический герой. Oʻzgarib borayotgan dunyo sarhadlari badiiy adabiyot oldiga – mif, din, dunyo va falsafiy-estetik qamrov tigʻizlashuvini hamda psixologik nuqtai nazar 5-To’plam 1-son May , 2025 214 Ilm fan taraqqiyotida raqamli iqtisodiyot va zamonaviy ta'limning o'rni hamda rivojlanish omillari yaxlitlashuvini koʻndalang qoʻymoqda. Chunki har qanday badiiy matnda hikoyanavis oʻzi sahnad rol ijro etayotgan san'atkorni yodimizga soladi. Mana shu tamoyil Asad Dilmurodning oʻnlab hikoyalarida yaqqol seziladi. Yangilanayotgan badiiy tafakkur miqyoslarini anchayin kengaytirishga hissa qoʻshayotgan N.Eshonqul, A.Dilmurod, I.Sulton, U.Hamdam talqinlarida timsollar – kodlar va ifodalar oʻziga xos tarzda namoyon boʻladi. Bu haqda prof. J.Eshonqul shunday idroklaydi: “Timsol oʻzi nima? Biz biron asarni oʻqiganimizda yoki xalq ogʻzaki ijodi namunasini tinglaganimizda gap A haqida borayotgan boʻlsa ham, asl ma’no B ga tegishli ekanligini his etib turamiz. Biz buni istamasak-da, ichki tuygʻularimiz A aslida B ekanini takrorlayveradi. Chunki timsolni aqlimiz emas, tuygʻularimiz tez anglaydi. Inson oʻzi kashf etgan qoʻrquv, vahm timsollarni, hali abstrakt mushohada qila olmagani uchun jonli holda tasavvur qilib, mahluq va yirtqichlar shaklida ramzlashtirgan. Timsollar inson ongining tinimsiz ishlashga yoʻl ochgani uchun, ong oʻz navbatida ojizlikdan qutulish choralarini izlagan. Natijada vahm va yovuzlik timsollari boʻlgan mahluqlarni yenguvchi, oʻziga boʻysunduruvchi qahramon tugʻilgan”[3.81-81]. Haqiqatdan ham, timsollar xalq ogʻzaki ijodidan – yozma aadabiyotga ba’zan mifologik syujet tarzida kirishi, insonni tashqi olam va oʻzi yashayotgan muhit bilan uzviy bogʻlab turuvchi adabiy vosita boʻlishi tayin. Ana shu timsollar – Asad Dilmurod badiiy izlanishlarida yagona estetik gʻoyaning syujetga aylanishida, uslubning xilma-xillashuvi, diniy-ilohiy kiritmalar, bid’at unsurlarga ishonuvchan olomon qiyofasini ham tipiklashuviga olib keladi. “Dunyo adabiyotida prozaning oʻrni haqida gap borganda uning taraqqiyotini kuzatayotgan har bir oʻquvchi hikoyachilikning tez sur’atlar bilan rivojlanib borayotganligini va bu kichik janrda ham boshqa epik janrlardagidek salmoqli hayotiy muammolar hal qilib berilayotganini koʻrmasligi mumkin emas. Inson oʻzidagi evrilishlar, oʻzligini anglash tuygʻusining borgan sari kuchayishi odamlararo munosabatlardagi murakkablikni, shaxs va voqelik, jamiyat oʻrtasidagi ijtimoiy munosabatlarni haqqoniy, real aks ettirishni taqozi qildi”[5.]. Mana shu jarayon