KASBIY RIVOJLANISHDA MENTORLIKNING O‘RNI VA AHAMIYATI

Аннотация

Nowadays, professional development in the fields of education and work requires constant changes, mastering new skills, and increasing personal and professional potential. In such conditions, the mentoring system plays an important role in the development of an employee or student through a personal approach, exchange of experiences, and socio-psychological support. Mentoring, in particular, helps the learner to strengthen his professional activity, gain self-confidence, and form active learning skills. This article analyzes the role and significance of mentoring in professional development on a scientific basis. Keywords: Mentor, mentee. Professional development, motivation, professional socialization, role model KIRISH. Bugungi kunda kasb tanlashga oid bir necha qarashlar va omillar mavjud bo‘lib, asosan bu omillar bozor talabi (mehnat bozori holati), kasbning daromad darajasi, yoshlarning ta’lim va tayyorgarlik darajasi va albatta kasbning ijtimoiy maqomiga bog‘liqdir. Agar biz bugunki kun talabalarining o'z kasbini tanlashiga asos bo'lgan ma'lumotlarni tahlil qiladigan bo'lsak , bular birinchi navbatda iqtisodiy xususiyatga ega bo'lgan sabablar ekanligi ayon bo'ladi: kelajakda yaxshi daromad olish istagi - respondentlarning 42 foizi uchun ish joyi - 31%, kasbning ijtimoiy nufuzi - 18%. Talabalar o'z qobiliyatlari va qiziqishlarini rivojlantirish imkoniyatini tanlagan kasbining juda jozibali jihati deb atashgan - respondentlarning 28 foizi; kasbdagi ishning ijodiy tabiati 8 foizni jalb qilgan; respondentlarning 9 foizi ota-onalarining kasbiy faoliyatini davom ettirishga qaror qilishgan. Olingan ma'lumotlarning tahlili shuni ko'rsatadiki, o'g'il bolalarni ham, qizlarni ham o'qish uchun muayyan kasb tanlashga undagan sabablar o'rtasida jiddiy gender farqlari aniqlanmagan, yagona istisno shundaki, 5-To’plam 3-son May , 2025 92 Ilm fan taraqqiyotida raqamli iqtisodiyot va zamonaviy ta'limning o'rni hamda rivojlanish omillari qizlarga nisbatan bir oz ko'proq o'g'il bolalar bunday sababni qayd etishgan. kelajakda yuqori daromadga ega bo'lish istagi (mos ravishda 38 va 24%). o‘z kasbini tanlash sababini kasbdagi mehnatning ijodiy xususiyati, o‘z qobiliyati va qiziqishlarini rivojlantirish imkoniyati sifatida ko‘rsatadi (mos ravishda 32,2 va 21,5 foiz). O'quvchilarning kasbiy yo'nalishi, maqsad va rejalarining jiddiyligi, ularning kasb-hunar maktabiga o'qishga borish qarori uchun javobgarligi ularning hayotiy tanloviga ijtimoiy muhit hal qiluvchi ta'sir ko'rsatganligidan dalolat beradi: ota onalar - 47% , do'stlar - 34%. , yaqin qarindoshlar - 12% va respondentlarning deyarli to'rtdan bir qismi bu qarorni o'zlari qabul qilganliklarini da'vo qilmoqdalar, bu umuman olganda aniq kasbiy tayyorgarlikka yo'naltirilganlikda yuqori motivatsion barqarorlik sifatida baholanishi mumkin. OAV va maktab o'qituvchilari universitetda o'qishga qaror qilishiga ijobiy ta'sir ko'rsatdi (so'rovda qatnashganlarning 20 foizi). Ammo bu ko‘rsatkichlar qanchalik rost bo‘lmasin shaxning ertangi kun istiqboli va kasbiy rivojlanishi, u o‘zi tanlagan kasbini sevishi hamda muvaffaqqiyatga erishaolishiga bog‘liqdir. Muhokama va natijalar. Bugungi kunda eng zamonaviy faoliyatlardan biri bo‘lgan mentorlik faoliyati shaxsning kasbiy rivojlanishida kata ahamyatga ega bo‘lib bormoqda. Mentor — bu ma’lum bir sohada tajribaga ega bo‘lgan, yoshroq yoki tajribasizroq kishilarga yo‘l-yo‘riq ko‘rsatadigan, maslahat beradigan va ularni kasbiy hamda shaxsiy rivojlanishda qo‘llab-quvvatlaydigan insondir Bu borada mentorning asosiy xususiyatlari sifati quyidagilarni keltirish mumkin: 1. Tajriba – O‘zi faoliyat yuritayotgan sohada chuqur bilim va tajribaga ega bo‘ladi. 2. Yo‘l ko‘rsatish qobiliyati – O‘z bilimini boshqalarga tushunarli tarzda yetkazish va rivojlantirish yo‘lida yo‘naltirishga qodir. 5-To’plam 3-son May , 2025 93 Ilm fan taraqqiyotida raqamli iqtisodiyot va zamonaviy ta'limning o'rni hamda rivojlanish omillari 3. Maslahat beruvchi – Shaxsiy va kasbiy qarorlar qabul qilishda ko‘maklashadi. 4. Qo‘llab-quvvatlovchi – Ruhiy jihatdan ham yordam beradi, ishonch uyg‘otadi. 5. Tarmoq yaratuvchi – O‘z tanishlari va aloqalari orqali o‘rganuvchiga yangi eshiklar ochadi. O‘qituvchilar yoki universitetdagi ustozlar, ishdagi katta tajribaga ega rahbarlar yoki hamkasblar,muayyan soha mutaxassislari, hayotiy tajribasi bilan ilhomlantiradigan insonlar ushbu faoliyat egalari bo‘lishi mumkin. Turli xil maqsadlar uchun mentorlar har xil insonlar boʻlishi mumkin. Misol uchun bir inson biznes sohasida muvaffaqiyatli boʻlsayu, lekin sport sohasida men hohlagan maqsadga erishmagan boʻlsa u insondan faqat biznes borasida maslahatlar olishingiz mumkin. Sport sohasida esa aynan sprot sohasida muvaffaqiyatga erishgan insonga yuzlanishim mumkin. Karyera borasida ham shunday. Mentor bu oʻqituvchi emas. Oʻqituvchi – maktab, universitet yoki oʻquv markazida sizga taʻlim bergani uchun haq oladigan inson. Mentor esa hech qanday haq olmasdan tekinga maslahat beradigan insonlar