O’SMIRLIK DAVRIDA PSIXIK RIVOJLANISH XUSUSIYATLARI

Аннотация

Подростковый возраст является важным этапом физического, эмоционального и когнитивного развития человека. Это период, характеризующийся формированием личности, ростом самостоятельности и обучением самоидентификации. В статье рассматриваются подходы к объяснению психологических особенностей личности в подростковом возрасте, их теоретические аспекты, психологические особенности, характерные для подросткового возраста, пути формирования и созревания личности подростков, непосредственное воздействие биологических и социальных факторов, влияющих на нее. Ключевые слова: Мировоззрение, черты личности, идеальное «Я», нравственное «Я», реальное «Я», окружающая среда, самосознание. Juda ko’p psixologik manbalar bo’lishiga qaramay bugungi kunda hayot yo’lining ushbu bosqichida inson psixikasini rivojlantirishga doir juda kam ma’lumotlar bor. O’smirlik davridagi o’smirning qanday o’tayotgan hayoti o’smir odamning o’ziga va ummuman dunyoga bo’lgan munosabatiga bog’liqdir. O’smirlik 10-11 yoshlardan 14-15 yoshlargacha bo’lgan davrni tashkil etadi. Hozirgi o’smirlar o’tmishdoshlariga nisbatan jismoniy aqliy va siyosiy jihatdan bir muncha ustunlikka ega. Aksariyat o’quvchilarda o’smirlik yoshiga o’tish , asosan , 5-sinflardan boshlanadi. “Endi o’smir bola emas, biroq katta ham emas “ deyilgan ta’rif o’smirlik davrining muhim xarakterini bildiradi. O'smirning aqliy rivojlanishi - bu bilish, his-tuyg'ular va ijtimoiy o'zaro munosabatlardagi chuqur o'zgarishlar bilan tavsiflangan muhim bosqich. Bu davr mavhum fikrlash, o'zini o'zi anglash va hissiy tartibga solishni rivojlantirishni o'z ichiga oladi. Muammolarni hal qilish, qaror qabul qilish va kelajakni rejalashtirish kabi kognitiv qobiliyatlar o'smirlik davrida sezilarli darajada yaxshilanadi. Bu davr, shuningdek, shaxsiy e'tiqod va qadriyatlarni o'rganish, shuningdek, axloqiy fikrlash va empatiyani rivojlantirish bilan ajralib turadi.O'smirning miyasi sezilarli tarkibiy va funktsional o'zgarishlarga uchraydi, buning natijasida ijtimoiy 5-To’plam 3-son May , 2025 114 Ilm fan taraqqiyotida raqamli iqtisodiyot va zamonaviy ta'limning o'rni hamda rivojlanish omillari ta'sirlarga nisbatan sezgirlik va foydali tajribalarga nisbatan e’tiborlilik ham kuchayadi. O'smirlar ko'proq mavhum va tanqidiy fikrlashni boshlaydilar, bu ularga murakkab tushunchalarni tahlil qilish va oqilona qarorlar qabul qilish imkonini beradi. O'smirlik davrida hissiy tartibga solish kognitiv va ijtimoiy rivojlanishda muhim rol o'ynaydi. O'smirlar turli xil his-tuyg'ularni boshdan kechiradilar va ularni samarali boshqarishni o'rganishlari kerak.Ushbu davrda his- tuyg'ularni tartibga solish qobiliyati qaror qabul qilish, munosabatlar va umumiy farovonlikka ham ta'sir qilishi mumkin. Shaxsiy ong va “men” tushunchasining shakllanishi. Oʻsmirlikda oʻquvchi oʻz “men”ini anglay boshlaydi. U oʻzini boshqa odamlar bilan solishtiradi, mustaqil fikr yuritishga, qaror qabul qilishga intiladi. Bu jarayonda u oʻzini jamiyatda qanday tutishini, qayerga tegishli ekanligini tushunishga harakat qiladi. Shu sababli bu davrda oʻz-oʻzini anglash, shaxsiy qadr-qimmatni his qilish kuchayadi. Emotsional o'zgaruvchanlik. Bu yoshdagi oʻquvchilarda hissiyotlar oʻta kuchli boʻladi. Kayfiyat keskin oʻzgarib turadi, ularning sabr-toqati kamroq, ba’zan esa agressiv harakatlar yoki oʻziga xos noroziliklar bilan namoyon boʻladi. Bu holat gormonal oʻzgarishlar va ijtimoiy bosimlar bilan bogʻliq boʻlishi mumkin. Mustaqillikka intilish va ota-onalarga qarshi chiqish. Oʻsmirlar mustaqil boʻlishga intilishadi. Bu jarayonda ular ko‘pincha ota- onalar va o‘qituvchilarning nazoratiga qarshi chiqadi. Ba’zan bu ziddiyatlar paydo bo‘lishiga olib keladi, lekin bu shaxsiy rivojlanishning tabiiy bosqichidir. Do‘stlik va guruhga tegishlilik hissi. Oʻsmirlik davrida doʻstlar, tengdoshlar bilan muloqot va guruhga tegishlilik hissi juda muhim boʻlib qoladi. Oʻz guruhida maqomga ega boʻlish, qabul qilinish va tan olinishi oʻsmirning psixik holatiga kuchli ta’sir qiladi. 5-To’plam 3-son May , 2025 115 Ilm fan taraqqiyotida raqamli iqtisodiyot va zamonaviy ta'limning o'rni hamda rivojlanish omillari Intellektual rivojlanish. Bu davrda abstrakt fikrlash, tanqidiy tahlil qilish, muammolarni kompleks koʻrib chiqish qobiliyati rivojlanadi. Oʻquvchining oʻz dunyoqarashi shakllanadi, qiziqish doirasi kengayadi. Fikrlar mustaqillashadi va hayotiy qadriyatlar asoslanadi. O'smirlik davrida kognitiv qobiliyat va mavhum fikrlashning jadalrivojlanishi kuzatiladi. Bu davr, shuningdek, o'z-o'zini aks ettirish va qaror qabul qilish qobiliyatining ortishi bilan tavsiflanadi. Hissiy tartibga solish va ijtimoiy tushunish ham o'smirlik davridagi aqliy rivojlanishning asosiy xususiyatlari hisoblanadi. O'smirlar o'zlarining va boshqalarning his-tuyg'ularini yaxshiroq tushunishni boshlaydilar, bu ularning ijtimoiy o'zaro munosabatlari va munosabatlarini shakllantirishda hal qiluvchi rol o'ynaydi. shunday qilib o'smirlik davridagi aqliy rivojlanish xususiyatlarini tushunish bizga