KURASHCHILARNI JISMONIY SIFATLARINI RIVOJLANTIRISH

Аннотация

Jimoniy sifatlatlar harakatlar bajarish jarayonlarida harakat maqsadiga muvofiq o`zaro bog`liqlikda namoyon bo`ladi. Jismoniy sifatlarning birining yuqori darajada rivojlangan bo’lishi boshqa sifatlarni ham takomillashuviga olib keladi.Tezisda kurashchilarni jismoniy sifatlarini rivojlantirish masalasi yoritildi. Kalit so`zlar: kurash , milliy kurash, erkin kurash, yoshlar sporti, jismoniy sifatlar, egiluvchanlik, kuch, tezkorlik, chidamlilik, chaqqonlik, kurash tarixi. Kurash-milliy sport turlaridan biri bo`lib , bu mashg`ulot orqali o`sib kelayotgan yosh avlod qalbida Vatanparvarlik va milliy iftixor tuyg`ularini mustahkamlash, jismonan sog`lom va ma`nan barkamol qilib tarbiyalash muhim o`rin tutadi. Aynan shu jihatlarini inobatga olgan holda sportning barcha turlariga yurtimizda davlat siyosati darajasida etibor qaratilmoqda. Xususan 2020-yil 4- noyabrda O`zbekiston Republikasi Prezidentining “Kurash milliy sport turini rivojlantirish va uning xalqaro nufuzini yanada oshirish chora tadbirlari to`g`risida” qaror qabul qilindi.[1] Kurashchilarni jismoniy sifatlarini rivojlantirish, egiluvchanlik,kuch, tezkorlik,chidamlilik,chaqqonlik sifatlariga qaratilgan bo`ladi. Kuch-tashqi ta`sirlarni muskul zo`riqishlari bilan yengish qobilyati hisoblanadi muskul kuchini rivojlantirish muskul to`qimalar hajmi va shaklini o`sish bilan kuzatiladi. Tananing barcha muskul guruhlari hajmini ortishi bilan tana tuzilishini takomillartirish mumkin. Kuch sifati kurash turlarida muhim ahamyatga ega .Harakatlar davomida hosil bolgan kuch dinamik kuch deb ataladi. 5-To’plam 3-son May , 2025 323 Ilm fan taraqqiyotida raqamli iqtisodiyot va zamonaviy ta'limning o'rni hamda rivojlanish omillari Harakatlarsiz muskul zo`riqishi hisobiga hosil bolgan kuch esa statik kuch deb ataladi.[2] Tezkorlik-harakatlarni tez bajara olish qobilyati. Harakatlarni bajarishda organizmni tez javob bera olish imkoniyati deb tusghunish mumkin. Harakatlar reaktsiyasi tezkorlikni namoyish qilishnng asosiy shakillaridan biri. Tezkorlikni namoyish qilishda harakat haqida tushincha hosil qilish, bu ma`lumotni asab tizimida o`zlashtirish hamda muskul tizimi faoliyatni bajarish xaqida ko’rsatma berish kabi fiziologik jarayonlarni amalga oshiradi. Tezkorlikni namoyon qilishda yuqori malakali sportchilarda 0,1-0,2 soniya sarf etilishi mumkin. Tezkorlikni rivojlanganligiga irsiy hususiyatlar ham katta ta`sir etadi. Tezkorlik fazilat qisqa masofalarga yugurish bilan bir qatorda yakka kurash turilari, boks, qilichbozlik va ko`plab bosha sport turlari asosi bo`la oladi.[3] Tezkorlik asosini oddiy va murakkab reaksiyalar tashkil etdi. Oddiy reaktsiya-oldindan ma`lum bo`lgan signal tezkor harakat bilan javob berish. O`yin yoki harakatlar boshlash uchun hakamlarning ruxsati, hushtak chalishdan so`ng harakatlarga kirish jarayonlari oddiy reaktsiya hisobiga amalga oshiriladi. Murakkab reaktsiya esa notanish harakatlarga javob reaktsiyasi. Bu jarayonlarda kurashchilar kutilmagan harakatlarga javob harakatlari bajarish bilan izoxlanadi. Chidamlilik-jismoniy harakatlarni tashqi va ichki ta`sirlarni yengib, uzoq muddat davomida bajara olish qobilyati. Chidamlilik charchoqqa qarshi turish qobilyati deb ham tushinish mumkin. Chidamlilik rivojlantishir uchun uzoq vaqt jismoniy harakatlar bajarish va charchashni yengishga o`rgatish zaruru boladi. Kurashchilarni chidamliligini rivojlantirish uchun uzoq masofaga yugurishlar, kross va marafon yugurishlari bilan bir qatorda uzoq vaqt bellashuvlardan foydalanish mumkin. Chidamlilik ikki hil guruhga ajtatish mumlin. Umumiy chidamlilik-harakatlarni uzoq muddat davomida o`rtacha shiddatda bajara olish qobilyati hisoiblanib, bu faoliyat aerob imkoniyatlarini hisobiga amalga oshiriladi. Maxsus chidamlilik-kasbiy faoliyat yoki mutaxassislashgan sport turi shakliga muvofiq bo`lgan, charchoqqa qarshi tura olish qobilyati deb atash mumkin.[4] 5-To’plam 3-son May , 2025 324 Ilm fan taraqqiyotida raqamli iqtisodiyot va zamonaviy ta'limning o'rni hamda rivojlanish omillari Chaqqonlik-jismoniy harakatklar vazifalarini tez, aniq, samarali bajara olish qobilyati. Chaqqonlik rivojlantirishda kasbiy faoliyat yoki sport mutaxasisligiga oid vositalar va jihozlardan foydalaniladi. Chaqqonlik muskullar sezuvchanligi, o`z o`zini boshqara olish, asab markazini takomillashganligi, harakatlarni tez o`zgartira olish va harakatlarni murakkabligiga tez moslasha olish qobilyatlari bilan namoyon bo`ladi. Shuningdek yangi harakatlarni tez o`zlashtirish, harakatlareni sharoitlarni tez o`zgarishiga muvofiq boshqara olish qobilyatlari ham chaqqonlik sifatlarini belgilaydi. Egiluvchanlik-harakatlarini keng ko`lamda bajarish qobilyati. Egiluvchanlik irsiy hususiyatlarga bog`liq, shunga qaramay egiluvchanlik qobilyatiga yosh va jins hamda jismoniy tayyorgarlik ko`rsatkichlari ham ta`sir etadi. Umumiy va maxsus egiluvchanlik farqlanadi.Umumiy egikuvchanlik- bo`gimlarning harakatchanligida izoxlanib, barcha harakatlarni keng ko`lamda bajara olish qobilyati deyish mumkin.ma