O‘ZBEKISTONDA GO‘SHT-SUT CHORVACHILIK TARMOG‘I RIVOJLANISHINING IQTISODIY GEOGRAFIK XUSUSIYATLARI

Аннотация

Mazkur maqolada O‘zbekistonda go‘sht-sut chorvachilik tarmog‘ining rivojlanishiga ta’sir etuvchi iqtisodiy-geografik omillar tahlil qilinadi. Hududning tabiiy-iqlim sharoitlari, yaylov va o‘tloqlarning holati, chorvachilikni rivojlantirishdagi iqtisodiy va demografik omillar ko‘rib chiqiladi. Shuningdek, viloyatda chorvachilik mahsulotlarini ishlab chiqarish hajmi, xo‘jalik shakllari, davlat dasturlarining ta’siri hamda mintaqaviy rivojlanish istiqbollari haqida fikr yuritiladi. Tadqiqot natijalari asosida go‘sht-sut chorvachiligining samaradorligini oshirish va uning barqaror rivojlanishini ta’minlash bo‘yicha taklif va tavsiyalar berilgan. Kalit so‘zlar: go‘sht-sut chorvachiligi, iqtisodiy geografik omillar, tabiiy- iqlim sharoitlari, yaylov resurslari, chorvachilik xo‘jaliklari, mintaqaviy rivojlanish, iqtisodiy samaradorlik. ECONOMIC GEOGRAPHICAL FEATURES OF THE DEVELOPMENT OF THE MEAT AND DAIRY LIVESTOCK INDUSTRY IN UZBEKISTAN Nurmatov N.E. Shakhrisabz State Pedagogical Institute Annotation. This article analyzes the economic and geographical factors affecting the development of the meat and dairy livestock industry in Uzbekistan. The natural and climatic conditions of the region, the state of pastures and meadows, economic and demographic factors in the development of livestock farming are considered. The volume of livestock production in the region, forms of https://scientific-jl.com/ 17-to’plam 1-son Mart 2025 3 Yangi O'zbekiston taraqqiyotida tadqiqotlarni o'rni va rivojlanish omillari farming, the influence of state programs, and regional development prospects are also considered. Based on the results of the study, proposals and recommendations are given to increase the efficiency of meat and dairy livestock farming and ensure its sustainable development. Keywords: meat and dairy livestock farming, economic geographical factors, natural and climatic conditions, pasture resources, livestock farms, regional development, economic efficiency. Go‘sht-sut chorvachiligi qishloq xo‘jaligining muhim tarmoqlaridan biri bo‘lib, uning rivojlanishi tabiiy-geografik va iqtisodiy omillar bilan bevosita bog‘liq. Ushbu tarmoq chorva mollarini yetishtirish, ularning mahsuldorligini oshirish hamda go‘sht va sut mahsulotlarini ishlab chiqarishga yo‘naltirilgan. Tabiiy omillar ichida iqlim sharoiti, yaylov va o‘tloqlarning sifati, suv resurslarining mavjudligi asosiy rol o‘ynaydi. Iqlimi mo‘tadil va namgarchilik yetarli bo‘lgan hududlarda sut chorvachiligi rivojlangan bo‘lsa, quruq va cho‘l hududlarda asosan go‘sht chorvachiligi ustunlik qiladi. Bundan tashqari, mintaqaning geografik joylashuvi, transport infratuzilmasi va bozorlarga yaqinligi chorvachilik mahsulotlarining realizatsiya jarayonida muhim omillardan biri hisoblanadi. Iqtisodiy omillar nuqtayi nazaridan, go‘sht-sut chorvachiligining rivojlanishi subsidiya va kredit siyosati, davlat tomonidan qishloq xo‘jaligi tarmog‘iga ko‘rsatilayotgan qo‘llab-quvvatlash darajasi, texnologik innovatsiyalar bilan bog‘liq. Zamonaviy chorvachilik komplekslarida genetik seleksiya, sifatli yem bazasi yaratish va sog‘lom chorva parvarishi kabi ilg‘or usullar joriy etilmoqda. Shuningdek, go‘sht-sut mahsulotlariga bo‘lgan talabning o‘sishi va global oziq- ovqat xavfsizligi masalalari bu tarmoqning strategik ahamiyatini oshirmoqda. Biroq, ekologik muammolar, jumladan yaylovlarning degradatsiyasi, yem resurslarining yetishmovchiligi va chorva chiqindilarining atrof-muhitga ta’siri kabi muammolar ushbu tarmoqning barqaror rivojlanishiga to‘sqinlik qilishi mumkin. Shu sababli, go‘sht-sut chorvachiligini rivojlantirishda resurslardan oqilona https://scientific-jl.com/ 17-to’plam 1-son Mart 2025 4 Yangi O'zbekiston taraqqiyotida tadqiqotlarni o'rni va rivojlanish omillari foydalanish va ekologik muvozanatni saqlash asosiy ustuvor yo‘nalishlardan biri bo‘lishi lozim. Birlashgan Millatlar Tashkilotining Oziq-ovqat va qishloq xo‘jaligi tashkiloti (FAO) va Iqtisodiy Hamkorlik va Taraqqiyot Tashkiloti (OECD) tomonidan e'lon qilingan 2022-2031 yillar uchun qishloq xo‘jaligi istiqbollari hisobotida go‘sht-sut chorvachiligi tarmog‘ining rivojlanishi bo‘yicha muhim ma'lumotlar keltirilgan. Ushbu hisobotga ko‘ra, agar hozirgi tendensiyalar davom etsa, 2030-yilga kelib "Nol ochlik" maqsadiga erishish qiyin bo‘ladi va qishloq xo‘jaligidan chiqadigan issiqxona gazlari emissiyasi o‘sishda davom etadi. Shu sababli, kelgusi o‘n yil ichida qishloq xo‘jaligiga, jumladan, go‘sht-sut chorvachiligiga investitsiyalar va innovatsiyalarni oshirish, texnologiyalar transferini ta'minlash zarur. Bundan tashqari, oziq-ovqat yo‘qotishlari va chiqindilarini kamaytirish, ortiqcha kaloriya va protein iste'molini cheklash bo‘yicha qo‘shimcha chora-tadbirlar ko‘rish lozim. O‘zbekistonda go‘sht-sut chorvachilik tarmog‘ining rivojlanishi mamlakatning iqtisodiy geografik xususiyatlari bilan bevosita bog‘liq bo‘lib, uning rivojlanishiga tabiiy resurslar, iqlim sharoiti, demografik omillar va infratuzilma ta’sir ko‘rsatadi