JISMONIY IMKONIYATI CHEKLANGAN TALABALARNI HARAKAT FAOLLIGINI OSHIRISH XUSUSIYATLARI

Аннотация

В данной статье представлена информация об особенностях использования специальных упражнений, направленных на повышение двигательной активности студентов с ограниченными возможностями в тренировках студентов по специальности «Адаптивная физическая культура и спорт». Ключевые слова: Адаптивная физическая культура и спорт, лица с ограниченными возможностями, нозология инвалидности, виды параспорта, интеграция, адаптация, коррекционные средства и методы, социализация, процесс тренировок. Dolzarbligi. Adaptiv sport koʻpincha davolovchi jismoniy tarbiya, jismoniy reabilitatsiya va adaptiv jismoniy tarbiya bilan ajralib turadi. Biroq, adaptiv sport uchun, ushbu ijtimoiy ahamiyatga ega sohalardan farqli oʻlaroq, oʻziga xos musobaqa faoliyati xarakterlidir, bu umuman sportning xususiyatlariga muvofiq, uning asosiy omili boʻlib xizmat qiladi. https://scientific-jl.com/ 18-to’plam 1-son Aprel 2025 26 Yangi O'zbekiston taraqqiyotida tadqiqotlarni o'rni va rivojlanish omillari Moslashuvchan jismoniy tarbiya doirasidagi davolovchi jismoniy madaniyat yoki mashg’ulotlarga nisbatan qiymatini quyidagilar bilan ifodalagan. Jumladan sport oʻyinlari va musobaqalarining psixologik ta’siri nogiron shaxsning jismoniy, aqliy, ijtimoiy oʻzgarishlarini yaxshilashga, uning ijtimoiy ahamiyatini normallashtirishga, stress ostida psixo-emotsional barqarorlikni oshirishga yordam beradi. Bu esa sport bilan shug’ullanayotganda jismoniy faollikni oshirishning me’yoriy qoʻllanilishi tananing zaxira imkoniyatlarini ochib beradi. Moslashish jarayonlarini tezlashtiradi, kommunikativ faollikni oshirish, musobaqalar sharoitida ijtimoiy qoʻllab-quvvatlash oilada muloqatni yaxshilah, maishiy sohada, mehnatga tayyorgarlik jarayonida ham katta ahamiyatga ega. Jismoniy imkoniyati cheklangan talabalarni ijtimoiy reabilitatsiya qilish vositasi sifatida adaptiv sport turlarini rivojlantirish hamda adaptiv vositalar orqali ularning harakat faolligini oshirishga alohida e’tibor qaratish lozimdir. Moslashuvchan sport turlarining tuzatuvchi va maxsus vazifalari sportchilarning nozologik xususiyatlari bilan belgilanadi. Shunday qilib, tayanch-harakat tizimi shikastlangan sportchilar uchun adaptiv sport turlarini boshlashdan oldin, tuzatish reabilitatsiya dasturi boʻyicha mashg’ulotlardan oʻtishlari shart. Ushbu majburiy shart tanani yuklamalarga moslashtirish va sport motorli koʻnikmalarini shakllantirish uchun asos yaratish imkonini beradi. Birlashtirilgan yuklamalardan foydalanish, shuningdek, nogironlarning kundalik faoliyatida zarur boʻlgan hayotiy koʻnikma va qobiliyatlar fondini tiklash jarayonini tezlashtirishga imkon berdi. Jismoniy imkoniyati chelangan talabalarni harakat faolligini oshirish va reabilitatsiya mashg’ulotlari usuli koʻplab mutaxassislarning e’tiborini ushbu nozologiyalarning sportchilari bilan, asosan miya yarim palsi va nozologik guruhlar bilan ishlashga va uning umumiy xususiyatlariga qarab mashg’ulot vositalarini saralash muhimdir. Tuzatish vazifalari vosita faoliyatini normallashtirish, mushaklar kuchini tiklash, mushaklar atrofiyasining oldini olish, osteoartikulyar apparatlarning kontrakturalari va deformatsiyalarining oldini olish va davolash, mustaqil harakat https://scientific-jl.com/ 18-to’plam 1-son Aprel 2025 27 Yangi O'zbekiston taraqqiyotida tadqiqotlarni o'rni va rivojlanish omillari qilish qobiliyatini rivojlantirish, buzilgan metabolizmni normallashtirish, nafas olishni normallashtirish kabi vazifalarni belgilab bergan. Bundan tashqari maxsus vazifalar etib jismoniy faoliyatning optimal hajmi va rejimi tizimini shakllantirish, kompensatsiya mexanizmlarini ishlab chiqish, manipulyatsiya qobiliyatini tiklash, kundalik va kasbiy tayyorgarlik va qayta tayyorlash, ijtimoiy foydali mehnat faoliyatiga ehtiyoj va imkoniyatlarini aniqlash va baholash. Shu bilan birga jismoniy imkoniyati cheklangan shaxslarni nozologiyasini hisobga olgan holda ularning harakat qobiliyatlari darajasini baholash tavsiya etilgan adaptiv sport turini toʻg’ri tanlash uchun individual qobiliyatlar, orqa miya shikastlanish darajasi buzilganlarni harakat faolligini oshirishga qaratilgan vositalarni saralash, kelajakda adaptiv sport turlaridan yuqori natijaga erishish uchun zarur shart- sharoitlarni yaratish, har tomonlama jismoniy tayyorgarlikni ta’minlash, koʻnikma va qobiliyatlar arsenalini kengaytirish,adaptiv sportga doimiy qiziqish, ong va intizomni tarbiyalash imkonini oshiradi. Jismoniy imkoniyati cheklangan talabalar harakat faolligini oshirishda qo’llaniladigan reabilitatsiya va moslashish vositalaridan foydalanildi. Har qanday shakldagi harakatning so’zsiz sog’lomlashtiruvchi ta’siri haqidagi kontseptsiyasi bilan birlashtirilgan. Jismoniy imkoniyati cheklangan shaxslar psixikasining rivojlanishi bajarilgan harakatlarni ichki operatsiyalar tizimiga aylantirish operatsiyalariga asoslanadi va inson tomonidan kutilgan natijaning tasviri sifatida maqsadga erishish zarurati asosida ongli ravishda tartibga solish imkonini beradi. Jismoniy imkoniyati