ILK BOLALIK DAVRING O'ZIGA XOS PSIXOFIZIOLOGIK XUSUSIYATLARI

Аннотация

Ранний детский возраст является одним из самых важных периодов в жизни человека. В этот период ребенок быстро и интенсивно развивается как физически, так и психологически. Работа мозга, эмоциональное и социальное развитие, а также активность нервной системы являются основными факторами этого возраста. В статье рассматриваются психофизиологические особенности раннего детского возраста, а также факторы, влияющие на развитие ребенка. Обсуждаются потребности и возможности ребенка в этом возрасте. https://scientific-jl.com/ 18-to’plam 1-son Aprel 2025 111 Yangi O'zbekiston taraqqiyotida tadqiqotlarni o'rni va rivojlanish omillari КЛЮЧЕВЫЕ СЛОВА: Ранний детский возраст, психофизиологическое развитие, нервная система, эмоциональное развитие, социальные связи, развитие ребенка, влияние родителей, развитие мозга, эмоциональные изменения. PECULIAR PSYCHOPHYSIOLOGICAL FEATURES OF THE EARLY CHILDHOOD PERIOD ANNOTATION: Early childhood is one of the most significant stages in human life. During this period, a child develops rapidly both physically and psychologically. The functioning of the brain, emotional and social development, and nervous system activity are key factors during this stage. This article explores the psychophysiological characteristics of early childhood, discussing the factors that influence the development of the child. It provides an overview of the unique needs and capabilities of a child at this stage. KEYWORDS: Early childhood, psychophysiological development, nervous system, emotional development, social interactions, child development, parental influence, brain development, emotional changes. KIRISH. Ilk bolalik davri (0-3 yosh) inson hayotining eng muhim va tez rivojlanadigan bosqichidir. Bu davrda bolaning psixologik va fiziologik jihatlari bir-biri bilan chambarchas bog'liq ravishda rivojlanadi. Bola rivojlanishining psixofiziologik jihatlari, ya'ni nerv tizimi, miya faoliyati, emotsional va ijtimoiy o'zgarishlar katta ahamiyatga ega. Ota-onaning ta'siri, o'zaro muloqot va muhit bolaning rivojlanishida muhim rol o'ynaydi. ASOSIY BOSQICH. Ilk bolalik davridagi bolalarning analizatorlari yaxshi takomillashgani va ular erkin harakat qila olish imkoniyatiga ega bo’lganliklari tufayli bu davrda psixik jihatdan tez rivojlanadi. Ilk bolalik davrining psixologik xususiyatlari asosan go’daklik davri tugab bola hayotida yangi bosqich ya’ni ilk bolalik davri boshlanishini va bola xatti-xarakatini, o’zini tutishini o’rganadi. https://scientific-jl.com/ 18-to’plam 1-son Aprel 2025 112 Yangi O'zbekiston taraqqiyotida tadqiqotlarni o'rni va rivojlanish omillari Bu davrda bolalarda asosan o’z yaqinlariga ya’ni; onasi, otasi; buvi-buvalari; tarbiyachisiga nisbatan muhabbat shakllanadi va bu davrdagi bolalar endi o’z yaqinlaidan maqtov olishga harakat qiladilar. Ota-onalar tomonidan bu davrdagi bolalarning xatti-harakatlari va shaxsiy xususiyatlariga biladigan ijobiy emotsional baholar ularda o’zlarining layoqat va imkoniyatlariga nisbatan ishonchini shakllantiradi. Ilk bolalik davri, ya’ni 0-3 yoshgacha bo’lgan davr, inson hayotining eng muhim va tayinlovchi bosqichlaridan biridir. Bu davrda bola rivojlanishining bir qancha psixologik xususiyatlari mavjud: 1. O’zini anglash: Bolalar o’zlarining shaxsiyati va atrof-muhit bilan aloqa qilishni o’rganadilar. Ular o’z xis – tuyg’ularini va ehtiyojlarini tushunishga harakat qiladilar. 2. Emotsional rivojlanish: Ushbu davrda bolalar turli emotsiyalarni, jumladan, quvonch, qo’rquv, jalb qilish va tushkunlikni his qilishni o’rganadilar. Ota-onalar va atrof – muhit bolalarning emotsional rivojlanishida muhim rol o’ynaydi. 3. Ijtimoiy o’zaro aloqalar: Bolalar boshqa insonlar bilan aloqalarni o’rganishni boshlaydilar. Ular ota-onalari, yaqin qarindoshlar va do’stlari bilan o’zaro muloqot qilishni o’rganadilar. 4. Kognitiv rivojlanish: Bolalar tabiatini tushunishga harakat qiladilar va bu jihatdan muhim kognitiv ko’nikmalarni rivojlantiradilar. Ular asosiy joyni, vaqtni va odamlarni tanishni o’rganadilar. 5. Tajribalar va o’rganish: Bolalar o’zlarining tajribalaridan o’rganishni boshlaydilar. Har bir yangi tajriba ularning fikrlash qobiliyatini rivojlantirishga yordam beradi. 6. O’z-o’zini nazorat qilish: Bolaning o’z xatti-harakatlarini nazorat qilish ko’nikmalari rivojlanmoqda. Ular tez-tez o’z istaklariga qarshi kurashishga o’z his-tuyg’ularini boshqarishga intilishlarini ko’rsatadilar. Ushbu psixologik xususiyatlar, bolalarning kelajakdagi rivojlanishlari uchun asos bo’lib xizmat https://scientific-jl.com/ 18-to’plam 1-son Aprel 2025 113 Yangi O'zbekiston taraqqiyotida tadqiqotlarni o'rni va rivojlanish omillari qiladi. Har bir bola o’ziga xos tarzda rivojlanadi, shuning uchun ularning tajribalari va ehtiyojlari farq qiladi. Ota-onalar va tarbiyachilar bolalarning bu davrdagi xavfsiz va qulay muhitda o’sishlarini ta’minlashlari juda muhimdir. Psixofiziologik rivojlanish: 1. Jismoniy rivojlanish: Ilk bolalik davrida bolaning jismoniy rivojlanishi tez sur'atlar bilan a