O'ZBEKISTONDA XORIJIY INVESTITSIYALARNI JALB QILISH ASOSIDA ERKIN IQTISODIY HUDUSLARNI RIVOJLANTIRISH YO'LLARI

Аннотация

Mazkur tezisda O‘zbekistonda erkin iqtisodiy hududlarning hozirgi holati, ularning iqtisodiyotdagi o‘rni va xorijiy investitsiyalarni jalb etishdagi ahamiyati tahlil qilinadi. Xorijiy investitsiyalar oqimini oshirish, zamonaviy infratuzilmani rivojlantirish, soliq va bojxona imtiyozlarining samaradorligini oshirish orqali erkin iqtisodiy zonalarni yanada faollashtirish yo‘llari ko‘rib chiqiladi. Shuningdek, rivojlangan davlatlar tajribasi asosida O‘zbekistonda erkin iqtisodiy hududlar faoliyatini takomillashtirishga oid amaliy tavsiyalar ishlab chiqiladi. Tezisda statistik ma’lumotlar, tahliliy yondashuvlar va taklif etilgan strategik chora-tadbirlar orqali erkin iqtisodiy hududlar orqali mamlakat iqtisodiyotiga investitsiya jalb qilish imkoniyatlari yoritiladi. Kalit so‘zlar: Erkin iqtisodiy hududlar, xorijiy investitsiyalar, iqtisodiy rivojlanish, investitsiya muhiti, infratuzilma, soliq imtiyozlari, bojxona preferensiyalari, O‘zbekiston iqtisodiyoti. So‘nggi yillarda O‘zbekiston Respublikasida iqtisodiyotni modernizatsiya qilish, sanoatni rivojlantirish, yangi texnologiyalarni joriy etish va tashqi iqtisodiy aloqalarni kengaytirish borasida muhim islohotlar amalga oshirilmoqda. Ushbu islohotlarning markaziy yo‘nalishlaridan biri xorijiy investitsiyalarni jalb qilish hisoblanadi. Zero, zamonaviy iqtisodiy taraqqiyotda xorijiy sarmoyalar muhim o‘rin tutadi, chunki ular orqali yangi ish o‘rinlari yaratiladi, ishlab chiqarish hajmi kengayadi, eksport salohiyati oshadi va iqtisodiyotda raqobat kuchayadi. Xorijiy investitsiyalarni samarali jalb qilish va ularni muayyan hududlarda to‘plab, ulardan maksimal darajada foydalanish https://scientific-jl.com/ 18-to’plam 1-son Aprel 2025 158 Yangi O'zbekiston taraqqiyotida tadqiqotlarni o'rni va rivojlanish omillari maqsadida, O‘zbekiston hukumati tomonidan erkin iqtisodiy hududlar (EIH) tashkil etildi. Bu hududlar xorijiy sarmoyadorlar uchun qulay soliq, bojxona, valyuta va boshqa iqtisodiy sharoitlarni taklif qiluvchi hududlardir. Ular mamlakat ichida alohida maqomga ega bo‘lib, iqtisodiy-ijtimoiy rivojlanishning drayveri sifatida xizmat qiladi. Erkin iqtisodiy hududlarning mohiyati va ahamiyati: Erkin iqtisodiy hududlar deganda davlat tomonidan ajratilgan maxsus iqtisodiy makon tushuniladi, bu yerda investorlarga soliq va bojxona imtiyozlari, soddalashtirilgan ma’muriy tartiblar, yuqori darajadagi infratuzilma va boshqa ko‘plab qulayliklar yaratiladi. Ushbu hududlarning asosiy maqsadi – xorijiy va mahalliy investorlar faoliyatini rag‘batlantirish, yuqori texnologiyali ishlab chiqarishni rivojlantirish, eksport salohiyatini oshirish va iqtisodiy o‘sishni jadallashtirishdir. Bugungi kunda O‘zbekistonda quyidagi erkin iqtisodiy zonalar faoliyat yuritmoqda: "Navoi", "Angren", "Jizzax", "Urgut", "G‘azg‘on", "Buxoro-agro", "Nukus-farm", "Boysun-pharm", "Kosonsoy-farm", "Sirdaryo-farm", "Namangan-farm" va boshqalar. Har bir hududning o‘ziga xos ixtisoslashuvi mavjud bo‘lib, u o‘sha mintaqaning tabiiy va iqtisodiy resurslariga asoslangan. Xorijiy investitsiyalarni jalb qilishdagi muammolar va to‘siqlar: Shunga qaramasdan, erkin iqtisodiy hududlarning salohiyati to‘liq amalga oshirilgan deb bo‘lmaydi. Amaliyotda EIHlarda xorijiy investitsiyalar hajmi yetarli emas, ayrim hududlarda esa faoliyat deyarli to‘xtab qolgan. Bunga quyidagi asosiy sabablar mavjud: 1. Infratuzilmaning yetarli darajada rivojlanmagani: Ko‘plab EIHlarda transport-logistika tizimi, energetika tarmoqlari va axborot-kommunikatsiya xizmatlari yaxshi yo‘lga qo‘yilmagan. 2. Qonunchilikdagi nomutanosiblik va o‘zgaruvchanlik: Investitsion muhitda barqarorlik muhim ahamiyatga ega. Ba’zi qonun va qarorlarning tez-tez o‘zgarishi investorlar uchun noaniqlik tug‘diradi. 3. Malakali ishchi kuchi taqchilligi: Texnologik ishlab chiqarishni yuritish https://scientific-jl.com/ 18-to’plam 1-son Aprel 2025 159 Yangi O'zbekiston taraqqiyotida tadqiqotlarni o'rni va rivojlanish omillari uchun yuqori malakali mutaxassislar zarur. Aksariyat hududlarda bu borada jiddiy muammolar mavjud. 4. Byurokratik to‘siqlar: Hujjatlarni rasmiylashtirishdagi ortiqcha tartib- taomillar, korrupsiya holatlari ham xorijiy investorlarning ishonchini pasaytiradi. 5. Tashqi reklama va PR yetishmovchiligi: Ko‘plab xorijiy kompaniyalar O‘zbekiston EIHlari haqida yetarli ma’lumotga ega emas, bu esa ularni faol ishtirok etishdan to‘xtatadi. Xorijiy tajriba va O‘zbekiston uchun saboqlar: Dunyo tajribasida muvaffaqiyatli faoliyat yuritayotgan erkin iqtisodiy hududlar mavjud. Jumladan, Xitoyning Shenzhen zonasi, BAAning Jebel Ali EIHsi, Turkiyadagi Gebze texnoparki, Janubiy Koreyaning Incheon EIHsi kabilar buning yaqqol misolidir. Ular orqali milliardlab dollar sarmoya jalb qilinib, eksport hajmlari keskin oshgan, yangi texnologiyalar joriy etilgan. Bu davlatlarning tajribasidan kelib chiqib, O‘zbekistonda quyidagi yo‘nalishlarda ish olib borish maqsadga muvofiq bo‘ladi: Investitsion qonunchilikni liberallashtirish va barqarorlikni ta’minlash: EIHlar faol