HIKOYADA SHAXS KONSEPSIYASINING O‘ZGARISHI VA USLUBIY MODIFIKATSIYALAR: ADABIYOTDAGI YANGILANISHLAR

Аннотация

This article is aimed at analyzing the changes in the concept of personality in the story and stylistic changes. The article studies the differences in the image of personality in the story between historical and modern periods, as well as innovations and evolutions in literary style. The psychological, philosophical and social aspects of the image of personality are considered, and how new styles and concepts of personality are formed in modern stories are highlighted. Keywords: Modification, creative style of the writer, concept of personality, story, novel, short story, archetypes, individual style, Uzbek prose, template. Абстрактный. Целью данной статьи является анализ изменений в концепции личности и стилистических модификаций в рассказе. В статье исследуются различия в изображении личности в повествовании между историческими и современными временами, а также нововведения и эволюции литературного стиля. Рассматриваются психологические, https://scientific-jl.com/ 18-to’plam 1-son Aprel 2025 222 Yangi O'zbekiston taraqqiyotida tadqiqotlarni o'rni va rivojlanish omillari философские и социальные аспекты образа себя, а также подчеркивается, как в современных историях формируются новые стили и концепции себя. Ключевые слова: Модификация, творческий стиль писателя, концепция личности, рассказ, повесть, роман, новелла, архетипы, индивидуальный стиль, узбекская проза, стереотипы. Yozuvchi badiiy asar yozarkan, uning dunyoqarashini shakllantirishda va oʻziga xos tarzda yondashishda konseptual ifoda tigʻizligiga alohida e’tibor qaratadi. Aynan badiiy uslub bu kabi tushunchalarni sintezlaydi, qahramonlarni saralaydi, davr va zamon suratini ham chizishga mudomi intilib yashaydi. Shu ma'noda, ramziy, majoziy ifodalar boʻlsa ham, tarixiy aspektdagi an’anaviy surtlar tasvirida ham, bitta jihat yozuvchini qalam olib, uning butun-murakkabligini ochib berishga xizmat qiladi. Shaxs konsepsiyasi haqida soʻz borarkan, yozuvchi ham ana shu tamoyilning bir uzvi ekanligi ayonlashadi. Negaki, bir-birini mustaqil toʻldiruvchi ifodalar sintezi – tarixiy aspektdagi ijtimoiy-madaniy umumlashmalarni keng qamrovli rakursda ifodalashga yoʻnaltiriladi. Ma’lumki, badiiy adabiyotda modifikasiya hodisasi – oʻzgaruvchan ahamiyat kasb etadi. Darvoqe, hikoya yoki roman, qissada mazkur masala turli xil darajada farqlanadi. U ijodkorning olam va odamni tasvirlashdagi tafakkur sarhadlarining chuqurligi va oʻziga xosligi bilan belgilanadi: “Modus – oʻlchov, mezon, usul, yoʻl, tariqa, tarz degan ma'nolarni bildirib keladi. Predmetning muayyan holatlardagi xususiyatini ifodalaydi. Atribut (oʻziga xoslik)dan shu jihati bilan farq qiladi. Spinozaga koʻra, modus substansiyaning barcha oʻtkinchi (koʻchuvchi) holatlarini ifodalovchi vosita hisoblanadi. Uning borligi oʻziga emas, substansiya va uning xossasiga bogʻliq boʻladi. Modusda, oʻzining paydo boʻlishini yagona, abadiy, chegarasiz moddiy subtansiyada topadigan narsalarning abadiy koʻpayuvchanligi va koʻchuvchanlik sifati aks etadi”, [8.290] - deya “Falsafiy lugʻat”da izohi berilgan. Mana shuu tamoyil ham, dunyo adabiyotida – hikoya janrining “pir”i, “ustasi” deb tan olingan ulugʻ toʻrtta yozuvchi borligini e'tirof https://scientific-jl.com/ 18-to’plam 1-son Aprel 2025 223 Yangi O'zbekiston taraqqiyotida tadqiqotlarni o'rni va rivojlanish omillari etishadi. Bular R.Tagor, J.London, A.Chexov va A.Qahhor [6.76-78]ning badiiy olamida yanada tiniqrov gavdalanadi. Bu hodisaning zamirida har bir yozuvchi oʻzining individual uslubini topa olgan degan oʻtkir falsafiy aqida koʻz oldimizda gavdalanadi. Ta’kidlash joziki, “Zamonaviy milliy hikoyachiligimiz haqida soʻz yuritayotib uch muhim jihatni tilga olmogʻimiz lozim. Birinchidan, zamonaviy realistik oʻzbek hikoyachiligining oʻq tomiri xalq ogʻzaki ijodi namunalariga, shuningdek, qadimiy mumtoz adabiy meroslarimizga, jumladan, Rabgʻuziy, Amiriy, Navoiy, Bobur, Xoja, Gulxaniy, Anbar Otin ijodida alohida oʻrin tutgan nasriy asarlarga borib taqaladi, bu holat mutaxassislar tomonidan alohida e'tirof etilgan. Ikkinchidan, milliy hikoyachiligimizning yana bir oʻq tomiri Bokkachcho, Servantes va Edgar Po singari adiblar asos solgan hamda turli millat hikoyachiligi namoyandalari tomonidan necha yuz yillar mobaynida davom ettirilgan holda bunyod etilgan jahon hikoyachiligi maktabidan bevosita bahramand ekanligini ham ta'kidlamogʻimiz lozim. Uchinchidan, bir asrlik tarixga ega oʻzbek milliy hikoyachiligi shu davr mobaynida juda katta shakllnish, yuksalish yoʻlini bosib oʻtdi, oʻz qiyofasi, oʻz mahorat maktabini yaratdi, yanada muhimi, oʻzbek hikoyachiligi jahon hikoyachiligining ajralmas va salmoqli sahifasini tashkil etadigan darajaga koʻtarildi”. [7.224]. Anglashiladiki, yangi davr oʻzbek hikoyachiligining dastlabki ildizlari va taraqqqiyot tendensiyalari XX asr jadid adabiyoti vakillari poetik izlanishlarining mantiqiy davomi sifatida boʻy koʻrsatdi. Buning eng muhim sabablaridan biri shuki, insonga munosabat oʻzgarishi boʻldi. Oldindari Markaziy Osiyo xalqlari