“QISSASI ROBGʻUZIY” ASARI HAQIDA

Аннотация

В данной статье подробно анализируется произведение “Кисаси Рабгузи”, относящееся к XIII–XIV векам, и его религиозно- просветительская ценность для узбекской литературы. Особое внимание уделено тому, как Рабгузий, используя народный язык, делал коранические рассказы доступными и понятными для широкой аудитории. В статье рассматриваются идеи, заложенные в произведении, такие как https://scientific-jl.com/ 18-to’plam 1-son Aprel 2025 383 Yangi O'zbekiston taraqqiyotida tadqiqotlarni o'rni va rivojlanish omillari популяризация нравственных и религиозных ценностей, воспитание народа через притчи о жизни пророков. Также проанализированы художественные особенности произведения, использование народных элементов в языке и стиле, что придает произведению живость и доступность. Рабгузий не только продвигал исламские ценности, но и способствовал развитию тюркской письменности, что является неоценимым вкладом в культуру и литературу Средней Азии. Annotation: This article provides a detailed analysis of the 13th–14th century work “Qissasi Rabghuzi” and its religious and educational significance for Uzbek literature. The focus is placed on how Rabghuzi used the vernacular language to make Quranic stories accessible and comprehensible to a wide audience. The article explores the core ideas of the work, such as the promotion of moral and religious values, and the use of stories of the prophets to educate the people. The artistic features of the work are also discussed, particularly the incorporation of folk elements in language and style, which brings the work to life and makes it more accessible. Rabghuzi not only promoted Islamic values but also contributed to the development of Turkic writing, making an invaluable contribution to the culture and literature of Central Asia. Kalit so‘zlar. Qissasi Rabgʻuziy, Nosiruddin Rabgʻuziy, diniy-ma’rifiy asar, Qur’oni karim qissalari, xalqchil adabiyot, tahlil, axloqiy tarbiya, o‘zbek adabiyoti, Rabgʻuziy asari, xalq madaniyati, turkiy adabiyot Ключевые слова. Кисаси Рабгузи, Насируддин Рабгузи, религиозно- просветительское произведение, коранические рассказы, народная литература, анализ, нравственное воспитание, узбекская литература, произведение Рабгузи, народная культура, тюркская литература Keywords. Qissasi Rabghuzi, Nasiruddin Rabghuzi, religious-educational work, Quranic stories, folk literature, analysis, moral education, Uzbek literature, Rabghuzi’s work, folk culture, Turkic literature. https://scientific-jl.com/ 18-to’plam 1-son Aprel 2025 384 Yangi O'zbekiston taraqqiyotida tadqiqotlarni o'rni va rivojlanish omillari Kirish: O‘zbek adabiyoti tarixida diniy-ma’rifiy asarlarning tutgan o‘rni beqiyosdir. Ayniqsa, Qur’oni karim qissalari asosida yaratilgan badiiy asarlar xalq ongini uyg‘otishda va diniy-ma’naviy tarbiyada muhim rol o‘ynagan. XIII–XIV asrlarga mansub “Qissasi Rabgʻuziy” ham ana shunday asarlarning yorqin namunalaridan biridir. 1Ushbu asar diniy mavzularni turkiy til orqali ifodalashda dastlabki yirik adabiy tajribalardan bo‘lib, o‘zbek adabiyoti rivojiga katta ta’sir ko‘rsatgan. Muallif haqida Asarning muallifi Nosiruddin Rabgʻuziy Raboti O‘g‘uz qishlog‘ida tug‘ilgan va o‘z zamonasining bilimdon allomalaridan biri hisoblanadi.2 U arab, fors va turkiy tillarni mukammal bilgan, diniy fanlardan chuqur xabardor bo‘lgan. Muallif o‘z asarining muqaddimasida Qur’oni karim qissalarini xalq uchun sodda, ravon tilda bayon qilish maqsadini ko‘zlaganini ta’kidlaydi.3 Rabgʻuziy asarini yozishda Qur’on, hadis, tafsir va islom tarixidan keng foydalangan. Uning yozish uslubida samimiylik, xalqchil ohang va nasihatboplik kuchli seziladi. Asar orqali muallif o‘z zamonasining diniy-ma’naviy ehtiyojlariga javob berishga harakat qilgan. Asarning yaratilish sababi va asosiy g‘oyasi “Qissasi Rabgʻuziy” Qur’oni karimdagi qissalarni xalq orasida keng targ‘ib qilish va Allohga sadoqat, iymon, sabr-toqat kabi fazilatlarni mustahkamlash maqsadida yaratilgan. Asarda har bir qissa o‘zining axloqiy saboqlari bilan ajralib turadi. Muallif har bir payg‘ambar hayotini faqat tarixiy hikoya sifatida emas, balki undagi ma’naviy va axloqiy saboqni asosiy nuqtaga aylantirib ko‘rsatadi.4 Rabgʻuziy o‘z davri uchun dolzarb bo‘lgan muammolar — zulm, adolatsizlik, jaholat va ma’naviy tanazzulga qarshi kurashishning eng samarali vositasi sifatida diniy qissalarni tanlagan. Shuningdek, asarda sabr, to‘g‘rilik, 1 Aliev B. “O‘zbek adabiyoti tarixi”, Toshkent, 2015, 67-bet. 2G‘ulomov A. “Qadimgi turkiy adabiyot”, Toshkent, 2000, 123-bet. 3 Qosimov B. “O‘zbek adabiyoti tarixi”, I jild, Toshkent, 2002, 145-bet. 4 Safarov B. “O‘zbek adabiyotining ildizlari”, Toshkent, 1998, 88-bet . https://scientific-jl.com/ 18-to’plam 1-son Aprel 2025 385 Yangi O'zbekiston taraqqiyotida tadqiqotlarni o'rni va rivojlanish omillari shukr, taqvo kabi tushunchalar keng yoritiladi. Asarning mazmuni va tuzilishi Asarda 28 nafar payg‘ambar hayoti haqida hikoya qilinadi. Har bir payg‘ambar qissasi mustaqil tarzda, lekin umumiy dini