GEOGRAFIYA DARSLARIDA AHOLI GEOGRAFIYASI MAVZULARINI O‘QITISHDA INTERFAOL YONDASHUVNING AHAMIYATI

Аннотация

This article comprehensively analyzes the relevance of using interactive methods in teaching population geography, which is a component of geography in secondary schools, the role of these methods in developing students' analytical thinking skills, and their impact on educational effectiveness. The article reveals the possibilities of forming and strengthening demographic knowledge and skills in students using the examples of methods such as "cluster", "zigzag", https://scientific-jl.com/ 18-to’plam 2-son Aprel 2025 161 Yangi O'zbekiston taraqqiyotida tadqiqotlarni o'rni va rivojlanish omillari "FSMU", and "sunflower". Keywords: geography, population, interactive method, cluster, zigzag, brainstorming, FSMU, lesson effectiveness, demographic processes, analytical thinking, innovative education. Kirish. O‘zbekiston Respublikasida ta’lim tizimini modernizatsiyalash, uning sifatini oshirish va xalqaro standartlarga moslashtirish borasida keng ko‘lamli islohotlar amalga oshirilmoqda. Xususan, “O‘zbekiston – 2030” strategiyasida ta’limda innovatsion yondashuv, zamonaviy pedagogik texnologiyalarni tatbiq etish, shaxsga yo‘naltirilgan ta’lim tamoyillarini keng joriy qilish asosiy vazifalardan biri etib belgilangan. Bu jarayonda geografiya fani o‘zining integrativ xarakteri – ya’ni ijtimoiy, tabiiy va iqtisodiy fanlar bilan bog‘liqligi sababli alohida o‘rin tutadi. Ayniqsa, aholi geografiyasi bo‘yicha mavzular (aholi soni, zichligi, tabiiy harakati, migratsiya, urbanizatsiya, etnik tarkib) 8-10-sinflarda o‘quvchilarda tahliliy fikrlash, statistik axborotlar bilan ishlash, ijtimoiy-demografik muammolarni tushunish va ularga munosabat bildirish qobiliyatini shakllantiradi. 8-sinfda bu mavzular aholi soni va o‘sishiga oid boshlang‘ich tushunchalar bilan tanishtirilsa, 9-sinfda aholi tarixi va migratsiya kabi masalalar chuqurroq o‘rganiladi. 10-sinfda esa urbanizatsiya, ekologik va ijtimoiy muammolar tahlil qilinadi. Ushbu maqolada interfaol metodlarning o‘quv jarayonidagi afzalliklari, ularni aholi geografiyasini o‘qitishda qo‘llashning aniq misollar asosidagi natijalari yoritiladi. Asosiy qism. Interfaol metodlar zamonaviy pedagogik konsepsiyalarning (konstruktivizm, sotsiokultural yondashuv, kompetensiyaviy yondashuv) asosi sifatida qaraladi. Ushbu metodlar asosida o‘quvchi dars jarayonining faol ishtirokchisiga aylanadi – ya’ni bilimni tayyor holatda qabul qilmaydi, balki uni izlaydi, shakllantiradi, tahlil qiladi va baham ko‘radi. Interfaol ta’limning muhim jihatlari quyidagilardan iborat: https://scientific-jl.com/ 18-to’plam 2-son Aprel 2025 162 Yangi O'zbekiston taraqqiyotida tadqiqotlarni o'rni va rivojlanish omillari O‘quvchi faolligini oshiradi, passiv qabul qilishdan faol ishtirokchilikka o‘tkazadi; Ko‘p tomonlama muloqotga asoslanadi (o‘quvchi-o‘qituvchi, o‘quvchi- o‘quvchi); Tanqidiy va tahliliy fikrlashni rivojlantiradi; Ijtimoiy-psixologik muhitni yaxshilaydi, ishonch muhitini yaratadi; Mustaqil qaror qabul qilish, o‘z fikrini asoslab himoya qilish malakalarini shakllantiradi. Aholi geografiyasi kabi statistik, ijtimoiy va muammoli xarakterga ega bo‘lgan mavzularni o‘qitishda ushbu metodlar ayniqsa samaralidir. Endi, ular amaliy jihatdan qanday qo‘llanilishi mumkinligini ko‘rib chiqamiz. Metod nomi Tavsifi Aholi geografiyasida qo‘llanilishi 8-sinflar “Aholi va inson omili” O‘quvchilar markaziy mavzusida o‘quvchilar o‘sish, migratsiya, tushuncha atrofida sog‘liqni saqlash kabi omillarni ajratadi va Klaster fikrlarini guruhlaydi, tahlil qiladi. 9-sinflar urbanizatsiya va sabab-oqibat aloqalarini migratsiya omillarining aholi soniga tahlil qiladi. ta’sirini tahlil qilishda klaster metodidan foydalanish foydalidir. 8-sinfda aholi sonining o‘sishi, migratsiya Guruhlar kichik kabi mavzularni o‘rganish o‘rtasida fikr mavzularni o‘rganib, almashiladi, bu o‘quvchilarga zamonaviy Zigzag so‘ngra boshqa ishlash ko‘nikmasini rivojlantirishga guruhlarga o‘z yordam beradi. 10-sinfda etnik tarkib yoki bilimlarini yetkazadi. aholi joylashuvi mavzularida fikr almashish samarali bo‘ladi. https://scientific-jl.com/ 18-to’plam 2-son Aprel 2025 163 Yangi O'zbekiston taraqqiyotida tadqiqotlarni o'rni va rivojlanish omillari Metod nomi Tavsifi Aholi geografiyasida qo‘llanilishi Fikrni asoslash, sabab 9-sinfda “Jahon aholisining o‘sishi va keltirish, misollar bilan joylashuvi” mavzusida sabab va misollar boyitish va FSMU bilan asosiy fikr bildiriladi, bu metod umumlashtirish o‘quvchilarga muammoli tahlilni bosqichlarini o‘z ichiga mustahkamlaydi.. oladi. Markaziy muammoni 10-sinfda ishsizlik muammosi va uning har xil burchaklardan ijtimoiy ta‘siri haqida o‘z fikrlarini ishlab Kungaboqar tahlil qilish, muqobil chiqadilar. Bu metod o‘quvchilarning yechimlar taklif qilishga muammolariga har xil tuzatishda asoslanadi. yechimlar topishga yordam beradi. 1. “Klaster” metodining qo‘llanilishi “Aholi soniga ta’sir etuvchi omillar” mavzusini o‘rganishda klaster metodi o‘quvchilarning fikrini tizimli tarzda jamlash va guruhlash imkonini b