SAMARQAND HUDUDDLARIDA TURIZMNI SAMARALI RIVOJLANTIRISHDA TURISTIK RESURSLARIDAN FOYDALANISH HOLATINING TAHLILI.

Аннотация

Ushbu maqolada Samarqand viloyati hududlarida turizmni rivojlantirishda mavjud turistik resurslardan foydalanish holati tahlil qilinadi. Maqola turizm salohiyatini oshirishda madaniy, tarixiy va tabiiy resurslarning o‘rni, ularni samarali boshqarish usullari va mavjud muammolarni aniqlashga qaratilgan. Tadqiqotda statistik ma’lumotlar, so‘rovnoma natijalari va solishtirma tahlil usullaridan foydalanilgan. Natijalar Samarqandning turistik resurslaridan foydalanishda infratuzilma, targ‘ibot va kadrlar tayyorlash sohasidagi kamchiliklarni ko‘rsatadi. Maqolada ushbu muammolarni bartaraf etish bo‘yicha ilmiy asoslangan takliflar keltirilgan. Kalit so‘zlar: turizm, Samarqand, turistik resurslar, madaniy meros, tabiiy resurslar, infratuzilma, iqtisodiy rivojlanish, kadrlar tayyorlash. Samarqand O‘zbekistonning eng muhim turistik markazlaridan biri sifatida jahon miqyosida tanilgan. UNESCOning Jahon merosi ro‘yxatiga kiritilgan tarixiy obidalar, boy madaniy meros va tabiiy resurslar viloyatni xorijiy va ichki turistlar uchun jozibador qiladi. So‘nggi yillarda O‘zbekistonda turizmni rivojlantirish bo‘yicha keng ko‘lamli islohotlar amalga oshirilmoqda, ammo Samarqand hududlarida turistik resurslardan foydalanish samaradorligi hali ham to‘liq o‘rganilmagan. Ushbu maqola turistik resurslarning joriy holatini tahlil qilish, ularni rivojlantirishdagi muammolarni aniqlash va samarali yechimlarni taklif https://scientific-jl.com/ 18-to’plam 2-son Aprel 2025 243 Yangi O'zbekiston taraqqiyotida tadqiqotlarni o'rni va rivojlanish omillari qilishga qaratilgan. Tadqiqotning dolzarbligi mamlakat iqtisodiyotida turizmning o‘sib borayotgan ahamiyati va Samarqandning ushbu sohada yetakchi o‘rin egallashi bilan bog‘liq. Samarqand viloyati O‘zbekistonning eng muhim turistik markazlaridan biri bo‘lib, boy tarixiy-madaniy merosi, tabiiy resurslari va strategik geografik joylashuvi tufayli katta salohiyatga ega. Ushbu tahlilda Samarqand hududlarida turizmni samarali rivojlantirishda turistik resurslardan foydalanish holati, mavjud muammolar va takliflar ko‘rib chiqiladi. Samarqandning turistik resurslari Samarqand viloyati turizm resurslari bo‘yicha quyidagi asosiy yo‘nalishlarga ega: - Tarixiy-madaniy resurslar: Samarqand shahri YUNESKOning Jahon merosi ro‘yxatiga kiritilgan Registon maydoni, Gur-i Amir maqbarasi, Bibi Xonim masjidi, Shohi Zinda majmuasi va Ulug‘bek rasadxonasi kabi noyob obidalar bilan mashhur. Shahrisabz shahridagi Oqsaroy va boshqa tarixiy yodgorliklar ham sayyohlarni jalb qiladi. - Tabiiy resurslar: Zarafshon vodiysi, Qoradaryo va Siob daryolari, shuningdek, “Zarafshon milliy bog‘i” kabi tabiiy zonalar ekoturizm va dam olish turizmi uchun imkoniyatlar yaratadi. - Gastronomik resurslar: Samarqandning an’anaviy taomlari (somsa, palov, non) va mahalliy vinochilik gastronomik turizmni rivojlantirish uchun muhim omil hisoblanadi. - Infratuzilma resurslari: Samarqand xalqaro aeroporti, temir yo‘l tarmoqlari va avtomobil yo‘llari sayyohlar uchun qulay transport imkoniyatlarini ta’minlaydi. Turistik resurslardan foydalanish holati Samarqandda turistik resurslardan foydalanishda muhim yutuqlarga erishilgan bo‘lsa-da, bir qator muammolar mavjud: Yutuqlar: - Davlat siyosati va qonunchilik: O‘zbekiston Respublikasining “Turizm https://scientific-jl.com/ 18-to’plam 2-son Aprel 2025 244 Yangi O'zbekiston taraqqiyotida tadqiqotlarni o'rni va rivojlanish omillari to‘g‘risida”gi qonuni (2019) va Prezidentning turizmni rivojlantirishga oid qarorlari (masalan, PQ-3609, 2018) Samarqandda turizm infratuzilmasini rivojlantirishga xizmat qilmoqda. - Turistlar oqimining o‘sishi: 2016-yilda 76,2 ming xorijiy sayyoh tashrif buyurgan bo‘lsa, 2017-yilda bu ko‘rsatkich 179,6 mingga yetdi. 2019-yilda turizm xizmatlari eksporti 1,3 milliard dollarni tashkil etdi. - Investitsiyalar: “Samarkand City” turizm zonasi loyihasi va xalqaro moliya institutlari (masalan, Yevropa tiklanish va taraqqiyot banki) mablag‘lari hisobidan infratuzilma loyihalari amalga oshirilmoqda. - Xizmatlar diversifikatsiyasi: Registon majmuasida teatr shoulari, havo sharida ekskursiyalar va qisqa metrajli filmlar namoyishi kabi yangi xizmatlar joriy etilmoqda. Muammolar: - Infratuzilma yetishmovchiligi: Mehmonxonalar sig‘imi, xizmat sifati va ko‘ngilochar obyektlar soni talab darajasida emas. Masalan, 2017-yilda Samarqand respublika turizm salohiyatining atigi 7% ini tashkil etgan. - Gastronomik turizmning zaif rivojlanishi: “Zarafshon milliy bog‘i”dagi ovqatlanish joylari bo‘yicha so‘rovnomalar shuni ko‘rsatadiki, sayyohlarning 46% i xizmatdan norozi, faqat 14% i qoniqish bildirgan. - Ekoturizmning cheklangan foydalanishi: Tabiiy resurslardan foydalanish bo‘yicha klasterlash tizimi joriy etilayotgan bo‘lsa-da, ekoturizm obyektlarining infratuzilmasi va xizmat sifati past. - Kadrlarni tayyorlash muammolari: Ekskursovod va gidlarning kasbiy mahorati talabga javob bermaydi. Turizm sohasida malakali kadrlar tayyorlash tizimi takomillashtirishni talab qiladi. - Tashviqotning yet