NUTQ KAMCHILIGINI BARTARAF ETISHGA QARATILGAN TAYYORLOV O’YINLARI

Аннотация

This article briefly describes the types of massage and techniques used in the treatment of neurotic and neurosis-like forms of stuttering, the types of massage that can be used in rhinolalia and voice disorders, and their importance. The benefits of massage procedures for children are many, and the massage techniques and methods presented are the most convenient and useful for the above defects. Key words: stuttering, neurotic, neurosis-like, rhinolalia, voice disorders, articulation massage, diaphragmatic stimulation, larynx (larynx) massage, reflex massage, muscle relaxation massage Аннотация: В данной статье кратко описаны масса и техника невротических и невротоподобных форм заикания, виды массажа, которые Выпуск журнала №-22 Часть–3_ Март –2025 18 MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT можно применять при ринолалии и нарушениях голоса, их значение. Пользы массажных процедур для детей много, а упомянутые приемы и методы массажа являются наиболее удобными и полезными при вышеперечисленных дефектах. Ключевые слова: заикание, невротик, невротик, ринолалия, нарушения голоса, артикуляционный массаж, стимуляция диафрагмы, массаж гортани (гортани), рефлекторный массаж, миорелаксационный массаж. Mamlakatimizda bolalar anomaliyasining oldini olish yuzasidan ko’pgina choralar ko’rilmoqda. Bu sohada anchagina yutuqlarga ham erishildi. O’zbekiston Respublikasida aholini davolash profilaktika yordamida kengaygani ham medisina sohasidagi katta yutuqlar munosabati bilan anomal bolalar soni nisbatan kamaydi. Bolalarning chechak , o’lat, tif, vabo, traxoma, qizamiq va bolalarga xos boshqa yuqumli kasalliklar orqasida anomal bo’lib qolishi hodisalariga tamomila deyarli barham berildi. Irsiy omillar hamda intoksikasiya va organism shakllanayotgan paytda bosh miya, analizatorlarning zararlanishiga olib boradigan boshqa sabablar tufayli bolaning anomal bo’lib qolishi hollari hali ham uchrab turadi. Duduqlanish (tutilib gapirish) — ko’pincha nutqning boshida (kam holalrda, o’rtasida) paydo bo’ladigan artikulyatsion va hiqildoq mushaklarining spazmatik (toritishishli) harakatlaridir, natijada bemor bir tovushda (yoki tovushlar guruhida) tutilib qolishga majbur bo’ladi. Duduqlanishning ushbu alomatlari klonik va tonik spazmlar bilan juda o’xshash. Klonik duduqlanishda so’z, bo’g’in va ohanglarni takroriy shakllanishi kuzatiladi. Tonik duduqlanish tovush chiqarish to’xtashi bemor boshqa tovushni artikulyatsiya qilishga o’tishiga imkon bermaydi. Duduqlanish (logonevroz) ikki asosiy shaklga bo‘linadi: 1. Nevrotik duduqlanish – psixogen omillar (stress, qo‘rquv, ruhiy zo‘riqish) ta’sirida yuzaga keladi. Bola nutqni to‘g‘ri shakllantirgandan keyin ham duduqlana boshlaydi. Odatda, 3-7 yosh oralig‘ida paydo bo‘ladi. 2. Nevrozga o‘xshash duduqlanish – markaziy asab tizimining organik zararlanishi natijasida yuzaga keladi. Tug‘ma yoki erta bolalik davridagi jismoniy omillar Выпуск журнала №-22 Часть–3_ Март –2025 19 MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT (boshlang‘ich bosqichda ensefalopatiya, tug‘ilish jarohatlari, infeksion kasalliklar) sabab bo‘lishi mumkin. Nutq buzilishi doimiy va barqaror bo‘ladi. Duduqlanish bilan ishlashda massaj muhim o‘rin tutadi, chunki u nafas va nutq apparati mushaklarini bo‘shashtirishga yordam beradi. Quyidagi massaj usullari qo‘llaniladi: 1. Artikulatsion massaj – til, yanoq va lab mushaklarining harakatchanligini yaxshilash uchun amalga oshiriladi. Barmoqlar yoki maxsus massaj vositalari bilan tilning ildizi, yon qismlari va osti muloyimlik bilan bosib chiqiladi. Yanoq va lablar dumaloq harakatlar bilan massaj qilinadi. 2. Nafas massaji – diafragma va qovurg‘a orasidagi mushaklarni bo‘shashtirishga qaratilgan. Bolani yotqizib, qorin va ko‘krak qafasiga yengil bosim bilan massaj qilinadi. Diafragmatik nafas olishni rag‘batlantirish uchun maxsus nafas mashqlari qo‘llaniladi. 3. Reflektor massaj – maxsus nuqtalarni rag‘batlantirish orqali asab tizimini tinchlantirishga qaratilgan. Bo‘yin, elka va orqa sohalarida yengil ishqalanish va bosish usullari qo‘llanadi. Akupressura (biologik faol nuqtalar massaji) orqali asabiy taranglik pasaytiriladi. 4. Muskul relaksatsiya massaji – umumiy mushak zo‘riqishini kamaytirish uchun qo‘llanadi. Yuz, bo‘yin va elka sohasi engil ishqalanib, siypalab massaj qilinadi. Vokal apparatning bo‘shashishi uchun maxsus mashqlar bajariladi. Duduqlanishni davolashda massaj nafaqat mushaklarni bo‘shashtirish, balki asab tizimini tinchlantirish, nutq motorikasini yaxshilash va stressni kamaytirish uchun ham juda muhimdir. Nevrotik duduqlanishda tinchlantiruvchi va reflektor massaj samarali bo‘lsa, nevrozga o‘xshash duduqlanishda muskul va artikulatsion massaj muhim ahamiyatga ega. Rinolaliya – bu nutqning buzilishi bo‘lib, unda tovushlarning burun orqali noto‘g‘ri talaffuz qilinishi kuzatiladi. U ochiq, yopiq va aralash shakllarga bo‘linadi: Выпуск журнала №-22 Часть–3_ Март –2025 20 MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT Ochiq rinolaliya – yumshoq tanglay yaxshi yopilmaganda, tovush havosi burun orqa