DUDUQLANUVCHILARDA KARREKSION ISHDA LOGORITMIKADAN FOYDALANISH

Аннотация

This article analyzes the psychophysiological foundations of stuttering, the importance and practical effectiveness of logorhythmics in its speech therapy correction from a scientific and theoretical point of view. Through logorhythmic exercises with stuttering children, not only the restoration of speech rhythm and respiratory function is ensured, but also the strengthening of the emotional-volitional sphere, self-confidence and readiness for communication are strengthened. The article highlights the pedagogical, psychological and therapeutic aspects of logorhythmics and justifies the need for a comprehensive approach to the problem of stuttering. The results of the experiment prove the effectiveness of the logorhythmic methodology. https://scientific-jl.com/ 18-to’plam 2-son Aprel 2025 269 Yangi O'zbekiston taraqqiyotida tadqiqotlarni o'rni va rivojlanish omillari Key words: stuttering, logorhythmics, speech rhythm, psychomotor development, speech therapy correction, breathing exercises, harmony of movement and speech, emotional state, rhythmic exercises. Аннотация: В статье с научно-теоретической точки зрения анализируются психофизиологические основы заикания, значение и практическая эффективность логоритмики в его логопедической коррекции. Логоритмические упражнения с заикающимися детьми не только восстанавливают ритм речи и дыхательную функцию, но и укрепляют эмоционально-волевую сферу, повышают уверенность в себе, готовность к общению. В статье освещаются педагогические, психологические и терапевтические аспекты логоритмики, обосновывается необходимость комплексного подхода к проблеме заикания. Экспериментальные результаты подтверждают эффективность логарифмической методологии. Ключевые слова: заикание, логоритмика, ритм речи, психомоторное развитие, логопедическая коррекция, дыхательные упражнения, координация движения и речи, эмоциональное состояние, ритмические упражнения. Nutq — insonning ijtimoiy hayotdagi asosiy muloqot vositasi hisoblanadi. Duduqlanish (logonevroz) — bu nutq aktining ritmik, melodik, hamda dinamik komponentlarining buzilishi bilan kechadigan nutq buzilishi bo‘lib, ko‘pincha nevroz holatlari bilan kechadi. Bunday holat bolalarda psixologik, emotsional va ijtimoiy muammolarga sabab bo‘lishi mumkin. Bugungi kunda logopedik amaliyotda duduqlanuvchilarning nutqini tiklashda kompleks yondashuvlar zarur bo‘lib, ularning eng muhimlaridan biri sifatida logoritmika ajralib turadi. Duduqlanish bugungi kunda logopedik yordamga ehtiyoji yuqori bo‘lgan nutq buzilishlaridan biri hisoblanadi. U, odatda, bolalik davrida boshlangan bo‘lib, psixologik, emotsional va ijtimoiy muammolarga sabab bo‘ladi. Logoritmika o‘zining musiqiy, ritmik va harakatli komponentlari orqali duduqlanishning psixomotor https://scientific-jl.com/ 18-to’plam 2-son Aprel 2025 270 Yangi O'zbekiston taraqqiyotida tadqiqotlarni o'rni va rivojlanish omillari negizlariga ta’sir ko‘rsatadi. Logoritmika — bu harakat, musiqa va nutq elementlarining uyg‘unligini ta’minlovchi metodik tizim bo‘lib, bolalarning psixomotor funksiyalarini faollashtiradi, nutq ritmini me’yorga keltiradi va emotsional holatni barqarorlashtiradi. U duduqlanuvchilarning psixofiziologik holatini tiklash, nutq sur’atini me’yorga keltirish, nafas olishni boshqarish hamda artikulyatsiya apparatini kuchaytirish maqsadida qo‘llaniladi. Duduqlanuvchi bolalarda olib boriladigan logoritmik mashg‘ulotlarda erishiladigan yutuqlar: Nutq sur’atini va ritmini me’yorga keltirish; Nutq bilan harakatni muvofiqlashtirish; Emotsional holatni barqarorlashtirish; Artikulyatsiya apparatini faollashtirish; To‘g‘ri nafas olishni shakllantirish; O‘ziga bo‘lgan ishonchni oshirish. Logoritmikaning duduqlanuvchilar bilan ishlashdagi afzalliklari Ilmiy jihatdan qaralganda, logoritmika duduqlanuvchi bolalarda quyidagi natijalarni beradi: Nutq ritmini tiklaydi – musiqa va ritmik harakatlar yordamida avtomatlashtirilgan nutq sur’ati shakllanadi; Psixomotor koordinatsiyani yaxshilaydi – harakat va nutq uyg‘unlashadi, bu esa nutq davomiyligini oshiradi; Emotsional zo‘riqishni kamaytiradi – musiqiy-funksional muhit psixik relaksatsiyani ta’minlaydi; Nafas olish va fonatsiyani me’yorlashtiradi – nutq jarayonidagi nafas muvozanatini tiklaydi. Logoritmik mashg‘ulotlar quyidagi komponentlardan iborat bo‘ladi: Harakatli-musiqiy mashqlar: “ritmga yurish”, “ritmda to‘xtab gapirish”, “musiqa ostida qarsak va so‘z uyg‘unligi”; https://scientific-jl.com/ 18-to’plam 2-son Aprel 2025 271 Yangi O'zbekiston taraqqiyotida tadqiqotlarni o'rni va rivojlanish omillari She’rlar bilan uyg‘un harakat: ritmik she’rlar, o‘z ovozini nazorat qilishga o‘rgatuvchi o‘yinlar, fonematik eshituvni faollashtiruvchi mashqlar; Nafas-fonatsion mashqlar: ritmik she’rlar, o‘z ovozini nazorat qilishga o‘rgatuvchi o‘yinlar, “pufla-soz ayt”, “bir nafasda ayt”, “kuylab so‘zla”; O‘yin elementlari: “qiziqarli topshiriq bajar va gapir”, “tovushni takrorla”, “qahramon bo‘lib so‘zla”. O‘zbekiston, Rossiya va boshqa mamlakatlardagi log