ILK OʻSPIRINLIK VA YOSHLIK DAVRIDA PSIXIK RIVOJLANISH XUSUSIYATLARI

Аннотация

This article analyzes the main stages of psychological development, personal and social characteristics that occur during early adolescence and youth from a scientific perspective. This article also analyzes the characteristics of psychological development during adolescence and youth, examines the changes, emotional and social processes that occur during these periods, as well as the main factors affecting the development of youth. Аннотация: В статье с научной точки зрения анализируются основные этапы психологического развития, личностные и социальные характеристики, возникающие в раннем подростковом и юношеском возрасте. В статье также анализируются особенности психологического развития в подростковом и юношеском возрасте, рассматриваются изменения, эмоциональные и социальные процессы, происходящие в эти периоды, а также основные факторы, влияющие на развитие молодежи.. https://scientific-jl.com/ 18-to’plam 2-son Aprel 2025 409 Yangi O'zbekiston taraqqiyotida tadqiqotlarni o'rni va rivojlanish omillari Kalit so’zlar: O‘smirlik davri, Yoshlik davri, Psixik rivojlanish, Emotsional jarayonlar, Ijtimoiy jarayonlar, Shaxsiyat shakllanishi, Mustaqillik, O‘zini anglash, Kognitiv rivojlanish, Oila va jamiyat, Rivojlanish omillari, Shaxsiy maqsadlar, Psixologik o‘zgarishlar. Keywords: Adolescence, Youth, Psychological development, Emotional processes, social processes, Personality formation, Independence, Self- awareness, Cognitive development, Family and society, Developmental factors, Personal goals, psychological changes. Ключевые слова: Подростковый возраст, Молодежь, Психическое развитие, Эмоциональные процессы, Социальные процессы, Формирование личности, Независимость, Осознание себя, Когнитивное развитие, Семья и общество, Факторы развития, Личные цели, Психологические изменения. Inson hayotining har bir bosqichi oʻziga xos fiziologik, ijtimoiy va psixik jihatlari bilan ajralib turadi. Ayniqsa, oʻspirinlik va yoshlik davri inson shaxsining shakllanishi va barqaror psixik holatga erishishida muhim ahamiyat kasb etadi. Psixik rivojlanishning o’ziga xosxususiyatlari o‘smirlik va yoshlik davrlarida yanada aniqroq namoyon bo‘ladi. Ushbu davrlar insonning jismoniy, emotsional, kognitiv va ijtimoiy o’zgarishlar jarayonining eng faol bosqichlari hisoblanadi. Bu davrda shaxs ongining oʻsishi, mustaqil fikrlashga boʻlgan ehtiyoj, identitet shakllanishi va ijtimoiylashuv jarayoni faol kechadi. O‘smirlik davri (12-18 yosh) va yoshlik davri (18-25 yosh) psixik rivojlanishning muhim bosqichlaridan biridir. Har ikkala davrda ham individning psixologik, ijtimoiy va emotsional jihatlari o‘zgaradi.1 Ilk o’spirinlik 1. Jismoniy o‘zgarishlar: Barcha o‘zgarishlar (xususan, jinsiy rivojlanish) o‘smirning o‘zini anglashiga katta ta’sir ko‘rsatadi. Bu davrda o‘zini kashf qilish, tana va tashqi ko‘rinishdagi o‘zgarishlarga nisbatan tashvish va ishonchsizliklar ko‘payadi. 2. Kognitiv rivojlanish: O‘smirlikda tafakkur darajasi ancha 1 Xaydarov.F.I, Xalilova. N.I “Umumiy psihologiya” Toshkent-2010y https://scientific-jl.com/ 18-to’plam 2-son Aprel 2025 410 Yangi O'zbekiston taraqqiyotida tadqiqotlarni o'rni va rivojlanish omillari rivojlanadi. 2 Ilk oʻspirinlik davri psixik rivojlanishi haqida gapirar ekanmiz. Bu bosqichda bolaning tanasida keskin fiziologik oʻzgarishlar sodir boʻladi, bu esa bevosita uning ruhiy holatiga ta’sir koʻrsatadi. Yangi emotsional holatlar, ichki ziddiyatlar, oʻziga xoslikni izlash tendensiyalari yuzaga chiqadi. Mustaqillikka, qarorlar qabul qilishga boʻlgan qiziqish ortadi. Tengdoshlar fikriga yuqori baho beriladi. Avtoritetlarga nisbatan tanqidiy munosabat paydo boʻladi. 3Yoshlikda shaxsiyat va his-tuyg‘ularni boshqarish yanada aniqroq va barqaror bo‘ladi. Yoshlikning boshida turli stress va tashvishlarga duch kelinishi mumkin, lekin yoshlar o‘z his-tuyg‘ularini boshqarishda ko‘proq malakaga ega bo‘ladilar. O‘zining his-tuyg‘ulariga, hayotdagi qiyinchiliklarga qanday munosabatda bo‘lishni o‘rganish, emosional barqarorlikni shakllantirishda muhim ahamiyatga ega. Bu davrda bolaning “men” konsepsiyasi shakllana boshlaydi. Bu holat shaxs taraqqiyoti uchun asos boʻlib xizmat qiladi. Yoshlik davrining psixologik xususiyatlari : Yoshlik —shaxsning mustaqil fikrlashi, hayotiy yoʻlini tanlashi, ijtimoiy faollik darajasi oshishiga bevosita ta’sir qiluvchi bosqichdir. 4 Yoshlik davridagi asosiy psixik jihatlar: Hayotiy maqsadlar va qadriyatlarning shakllanishi; Ijtimoiy roldan xabardorlik va kasb tanlashga intilish; Mustaqil qaror qabul qilishga boʻlgan layoqatning ortishi; Romantik his- tuyg‘ularning rivojlanishi va shaxslararo munosabatlar chuqurlashuvi kabilar kiradi. Yoshlik davri esa o‘zining mustaqil fikrlashini, shaxsiy maqsadlarni va o‘z- o‘zini anglashni aniqroq shakllantiradigan davrdir. Bu davrda ijtimoiy va kasbiy rivojlanishning yangi bosqichlari boshlanadi, hamda o‘z kelajagi va hayot yo‘li haqida aniqroq qarorlar qabul qilinadi. Shunday qilib, o‘smirlik va yoshlik davrlari inson psixikasining shakllan