ТЕЗИС МАВЗУСИ: ЎЗБЕКИСТОН РЕСПУБЛИКАСИ ОЛИЙ МАЖЛИСИ СЕНАТИНИНГ ЯНГИ КОНСТИТУЦИЯВИЙ КЎРИНИШИ – ДЕМОКРАТИЯ АСОСЛАРИНИ МУСТАҲКАМЛАШНИНГ УСТУВОР ЙЎНАЛИШЛАРИДАН БИРИ

Аннотация

Мазкур тезисда янги таҳрирда қабул қилинган Конституциядаги Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлисининг Сенати фаолиятига оид ўзгаришлар ва уларнинг демократия асосларини мустаҳкамлашдаги аҳамияти ёритилган. Калит сўзлар: Сенат, Сенатнинг мутлақ ваколатлари, вакиллик ҳокимияти, парламент назорати, қонунчилик таклифлари, қонун, сенатор. ТЕМА ТЕЗИСА: СЕНАТ ОЛИЙ МАЖЛИСА РЕСПУБЛИКИ УЗБЕКИСТАН В РАКУРСЕ НОВОГО КОНСТИТУЦИОННОГО ВИДЕНИЯ – ОДНО ИЗ ПРИОРИТЕТНЫХ НАПРАВЛЕНИЙ УКРЕПЛЕНИЯ ОСНОВ ДЕМОКРАТИИ Мирзабеков Фаррух Дурбекович, Ведущий консультант юридического управления аппарата Сената Олий Мажлиса Республики Узбекистан Юрист 3 класса E-mail: mirzabekov.farrux@mail.ru https://scientific-jl.com/ 18-to’plam 2-son Aprel 2025 446 Yangi O'zbekiston taraqqiyotida tadqiqotlarni o'rni va rivojlanish omillari АННОТАЦИЯ: В данном тезисе раскрыты изменения в Конституции в новой редакции, касающиеся деятельности Сената Олий Мажлиса Республики Узбекистан, и их значимость для укреплении основ демократии. В данной диссертации рассматриваются изменения в недавно принятой Конституции, касающиеся деятельности Сената Олий Мажлиса Республики Узбекистан и их значение в укреплении основ демократии. Ключевые слова: Сенат, исключительные полномочия Сената, представительная власть, парламентский контроль, законодательные предложения, закон, сенатор. THESIS TITLE: THE NEW CONSTITUTIONAL VISION OF THE SENATE OF THE OLIY MAJLIS OF THE REPUBLIC OF UZBEKISTAN – ONE OF THE PRIORITIES OF STRENGTHENING THE FOUNDATIONS OF DEMOCRACY Mirzabekov Farrukh Durbekovich Lead Advisor of the Legal Department of the Office of the Senate Office of the Oliy Majlis of the Republic of Uzbekistan, E-mail: mirzabekov.farrux@mail.ru ANNOTATION : This thesis reveals the changes in the Constitution in the new edition concerning the activities of the Senate of the Oliy Majlis of the Republic of Uzbekistan and their significance in strengthening the foundations of democracy. Key words: the Senate, the exclusive powers of the Senate, representative power, parliamentary control, legislative proposals, law, senator. https://scientific-jl.com/ 18-to’plam 2-son Aprel 2025 447 Yangi O'zbekiston taraqqiyotida tadqiqotlarni o'rni va rivojlanish omillari Маълумки, халқ ҳокимиятчилиги турли шаклларда амалга оширилади: бевосита (сайлов, референдум, ва бошқа), шунингдек, давлат ҳокимияти органлари (вакиллик, ижро ва бошқа давлат ҳокимияти органлари, маҳаллий ўзини ўзи бошқариш органлари) орқали. Парламент эса вакиллик органлари ичида алоҳида ўрин тутувчи олий давлат вакиллик органи ҳисобланади. Демократик давлатларда парламент мамлакатнинг муаммолари ва эҳтиёжларини биргаликда ҳал қилиш учун кўпчилик ва озчилик гуруҳларини манфаатларини намоён этади. Ҳар қандай демократик ҳуқуқий давлат қуриш йўлидан бораётган мамлакатнинг давлат ҳокимияти органлари тизимида парламентнинг ўрни беқиёсдир. Зеро, парламент – мамлакат аҳолиси томонидан сайланадиган вакиллик органи, қонун чиқарувчи ҳокимиятнинг соҳиби, демократик давлат тузумининг ажралмас институтидир. [1, Б.300] 2005 йилдан миллий парламентимиз, яъни Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлиси икки палата, яъни юқори палата – Сенат ва қуйи палата – Қонунчилик палатасидан иборат қилиб шакллантирилди ва бу муҳим сиёсий жараён ҳисобланади. Ҳудудий вакилликни ифода этувчи орган сифатида Сенат фаолиятининг йўлга қўйилиши Ўзбекистон давлатчилиги ривожланишида катта қадам бўлиб, ҳар бир ҳудудни ҳисобга олиш, уларни эшитиш имкониятини кенгайтирди. Профессор И.А.Коньюхованинг фикрига кўра, давлатда икки палатали парламентнинг мавжудлиги давлатнинг турли давлат ҳокимияти органлари олдида керакли даражада фаоллигини таъминлаши мумкин, бу қонун ижодкорлиги жараёнига, жумладан, ҳокимиятлар бўлиниши принципи нуқтаи назаридан янада оқилона ёндашишга ёрдам беради [2, Б.11]. Маълумки, Сенат жамиятнинг турли ижтимоий қатламлари ва сиёсий партиялар манфаатларини акс эттирувчи Қонунчилик палатасидан фарқли равишда барча ҳудудларнинг манфаатларини ҳисобга олади. Парламентнинг юқори палатаси давлат бошқарув тизимида мустақил https://scientific-jl.com/ 18-to’plam 2-son Aprel 2025 448 Yangi O'zbekiston taraqqiyotida tadqiqotlarni o'rni va rivojlanish omillari орган бўлмай, у парламентнинг бир қисми ҳисобланади. Демократик давлатларда парламент ўз ролини бажараётганда, унинг юқори палатаси ҳам ўз вазифаларини тўлиқ бажаради [3, Б.13]. Охирги йилларда барча соҳаларда ислоҳотлар олиб борилаётган вақтда халқ сайлаган вакиллик органи бўлган парламентнинг аҳамияти ҳам янада юксалиб бормоқда. Айниқса, Сенат юртимизда олиб борилаётган кенг кўламли демократик ислоҳотларда муҳим ўрин тутмоқда. Қонун ижодкорлиги, парламент назорати, парламентлараро муносабатлардаги фаолияти ва халқ депутатлари маҳаллий Кенгашлари билан ҳамкорлик Сенатнинг самарали фаолиятини кўрсатиб беради. Сенат фаолияти Ўзбекистон Республикаси Конституциясига, “Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлисининг Сенати тўғрисида”ги Ўзбекистон Республикаси Конституциявий Қонунига, “Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлиси