TIJORAT BANKLARIDA INVESTITSION PORTFELINI OPTIMALLASHTIRISHNING RIVOJLANGAN XORIJIY DAVLATLAR AMALIYOTLARI

Аннотация

Tijorat banklarida investitsion portfelini optimallashtirish yoʻllarining quyidagi jihatlari yoritib berilgan ular: tijorat banklarida investitsion portfelini optimallashtirishning ilmiy-nazariy qarashlari, tijorat banklarida investitsion portfelini optimallashtirishning o’ziga xos xususiyatlari, O’zbekiston tijorat banklarida investitsion portfelini optimallashtirishning metodologik asoslari, tijorat banklarida investitsion portfelini optimallashtirishning rivojlangan xorijiy davlatlar amaliyotlari, O’zbekistonda tijorat banklari investitsion portfelini optimallashtirishning me’yoriy-huquqiy asoslari, O’zbekistonda tijorat banklari investitsion portfelini optimallashtirishning amaliy holati va tahlillari, O’zbekistonda tijorat banklari investitsion portfelini optimallashtirishdagi muammolari aniqlanib, O’zbekiston tijorat banklarida investitsion portfelini optimallashtirish yo’llari yuzasidan ilmiy amaliy takliflar ishlab chiqilgan. Kalit so’zlar: tijorat bank, investitsion portfeli, likvidlilik, to’lov qobiliyati, daromadlilik ko’rsatkichlari, iqtisodiy samaradorlik, inflyatsiya ko’rsatkichi, optimallashtirish. O'zbekiston Davlat Iqtisodiyotini rivojlantirishda eng katta va dolzarb masalalardan biri, rivoj topgan mamlakatlarning ilg'or tajribalarini o'rganish va bu tajribalarni o'z sharoitimizga moslashtirishdir. Buning uchun avvalo xorijiy mamlakatlarning iqtisodiy va bank tizimlaridagi muvafaqiyatli usullari to'liq tahlil qilinishi kerak. So'ngra, bu tajribalarni chuqur o'rganib, o'z sharoitimizga moslashtirib, amaliyotda qo'llash zarur. Shu boisdan, bugungi kunda tijorat banklarining kredit siyosatini takomillashtirish jarayonida rivojlangan davlatlarning tajribasini o'rganish va ular asosida qarorlar qabul qilish juda muhim. Ushbu tajribalarni tahlil qilib, mamlakatimizning moliya tizimi va tijorat banklarining kredit siyosati amaliyotlarida to'g'ri va samarali tarzda qo'llash, albatta, iqtisodiy rivojlanishning muhim omiliga aylanishi mumkin. Bu jarayonni amalga oshirishda yurtimiz sharoitlarini hisobga olish zarurligini ta'kidlash lozim. Yuqoridagilardan kelib chiqib, biz rivojlangan davlatlar tajribalariga toʻxtalib oʻtmoqchimiz. “Aksariyat davlatlar qonunchiligida bank kreditlari alohida qonun emas, balki mamlakatning Markaziy bank qonunchiligining umumiy standartlari asosida tartibga solib turiladi. Tijorat banklarning asosiy vazifasi mamlakatdagi moliyaviy barqarorlikni ta'minlash hisoblanadi, bunda kredit institutlariga qat'iy talab hamda operasiya siyosatining standartligi, hisobotlarning me'yoriyligi hisoblanadi”(Durov.P, 2024). Rivoj topgan mamlakatlar amaliyot jarayonida tijorat banklari siyosatini mamlakat tarafidan kontrolga olish va samarali jarayonlarni tashkil etadi. Shu bilan birga, bu jarayon koʻp yillar davomida moslashish hamda tarkibiy oʻzgarishlarni boshidan kechirgan holda rivojlanganligini koʻrishimiz mumkin. Jumladan, AQShdagi tarixiy iqtisodiy holatlarga toʻxtalib oʻtadigan boʻlsak, AQShda taxminan 28 milliondan ortiq mijozlar mavjuddir. AQShda mijozlarni kredit siyosatining koʻplab shakllari mavjuddir, jumladan, davlat tomonidan qoʻllab-quvvatlanadigan imtiyozli 82 kreditlar hamda moliyalashtirish dasturlaridan iboratdir. Shu kabi bir qancha omilar ta'sirida AQShda mijozlarni kredit siyosati mexanizmi qisqa davrda emas, balki koʻp yillar davomida shaklanganligini koʻrishimiz mumkin. AQShda taxminan 28 milliondan ortiq mijozlar mavjuddir. AQShda mijozlarni kredit siyosatining koʻplab shakllari mavjuddir, jumladan, davlat tomonidan qoʻllab-quvvatlanadigan imtiyozli kreditlar hamda moliyalashtirish dasturlaridan iboratdir. Jahon tajribasi guvohlik beradiki, ipotekali kredit siyosati AQShda XX asrning 30-yillarida, Kanada hamda Germaniyada 40-50 yillarida, Argentina hamda Chilida 70-80 yillarida bank tizimini inqirozdan chiqarish, sanoat ishlab chiqarishini jonlantirish imkonini bergan. Ya'ni, davlat kredit olayotgan mijozlarga kafil boʻlib turadi. Kichik biznes sub'ektlar assosiasiyasi kichik biznes subektlariga yordam hamda resurslarini taklif qiluvchi hukumat agentligi boʻlib, kreditlar uchun kafolatlar beradi. Fikrimizcha, AQShda mijozlarni kredit siyosatining koʻplab shakllari mavjuddir, jumladan, davlat tomonidan qoʻllab-quvvatlanadigan imtiyozli kreditlar hamda moliyalashtirish dasturlaridan iboratdir. Shu kabi bir qancha omilar ta'sirida AQShda mijozlarni kredit siyosati mexanizmi qisqa davrda emas, balki koʻp yillar davomida shaklanganligini koʻrishimiz mumkin. AQShda taxminan 28 milliondan ortiq mijozlar mavjuddir. AQShda mijozlarni kredit siyosatining koʻplab shakllari mavjuddir, jumladan, davlat tomonidan qoʻllab-quvvatlanadigan imtiyozli kreditlar hamda moliyalashtirish dasturlaridan iboratdir. Jahon tajribasi guvohlik beradiki, ipotekali kredit siyosati AQShda XX asrning 30-yillarida, Kanada hamda Germaniyada 40-50 yillarida, Argentina hamda Chilida 70-80 yillarida bank tizimini inqirozdan chiqarish, sanoat ishlab chiqarishini jonlantirish imkonini bergan. Banglade